તસ્માદવ્યઞ્જનોપેતામરજસ્કપયોધરામ્
અતેથી, જે કન્યામાં દ્વિતીય લક્ષણો, રજસ અને સ્તન નથી—
અન્નં તસ્ય ન ભોક્તવ્યં વૃથા પાકો હિ સ સ્મૃતઃ
એવી કન્યાનું અન્ન ખાવું નહીં; એ ખોરાક વ્યર્થ ગણાય છે.
પ્રાણાયામં ત્રિરભ્યસ્ય ઘૃતં પ્રાશ્ય વિશુદ્ધ્યતિ કૃત્વા તસ્યાં સમુત્સર્ગમતિકૃચ્છ્રો વિશોધનમ્
ત્રણ વાર શ્વાસ નિયંત્રણ કરીને અને ઘી પીધા પછી, મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે; આ રીતે કરવાથી, બહાર કાઢવાની ક્રિયા બહુ કઠિન શુદ્ધિ ગણાય છે.
ઉદ્વાહયેત્સગોત્રાં ચ તનયાં માતુલસ્ય ચ
મનુષ્ય પોતાના જ વંશની છોકરી અને માતાના ભાઈની દીકરી સાથે લગ્ન કરી શકે છે.
અસપિણ્ડા તુ યા માતુરસગોત્રા ચ યા પિતુઃ
જે છોકરી માતાની તરફથી સમાન પિંડમાં નથી અને પિતાની તરફથી સમાન વંશમાં નથી—
અરુણ ઉવાચ દારકર્મ કિમુક્તં વૈ યદુક્તં ભવતા ઇદમ્
અરુણએ પૂછ્યું: લગ્ન સંબંધી જે વાતો તમે કહી, એ શું છે અને અહીં તમે શું જણાવ્યું છે?
તદુક્તં દારકર્મેતિ દ્વાભ્યાં યોગાત્તુ મૈથુને
જે કહ્યું છે એ જ લગ્નવિધિ છે; બે વ્યક્તિઓના મિલનથી, શારીરિક સંયોગથી.
નોદ્વહેત્કપિલાં કન્યાં નાધિકાંગીં ન રોગિણીમ્ 1.182.
કોઈએ પીળા વાળવાળી, વધારે અંગવાળી કે રોગી છોકરી સાથે લગ્ન ન કરવું.
ઋક્ષવૃક્ષનદીનામ્નીં નાન્યપર્વતનામિકામ્
જે છોકરીનું નામ તારા, વૃક્ષ, નદી કે બીજા પર્વત પરથી રાખવામાં આવ્યું હોય, એ સાથે પણ લગ્ન ન કરવું.
યસ્યાસ્તુ ન ભવેદ્ભ્રાતા ન વિજ્ઞાયેત વૈ પિતા
જે છોકરીને ભાઈ નથી કે પિતા ઓળખાતા નથી—
હંસસ્વરામેકવર્ણાં મધુપિંગલલોચનામ્
હંસ જેવી અવાજવાળી, એક અક્ષરનું નામ ધરાવતી, મધ જેવી પીળા કે પીળા આંખવાળી—
દારાગ્નિહોત્રસંયોગં કુરુતે યોઽગ્રજે સ્થિતે
જે વ્યક્તિ મોટા ભાઈ હાજર હોય ત્યારે પત્ની અને અગ્નિનું સંયોજન કરે છે—
પરિવિત્તિઃ પરિવેત્તા ચ યયા સ પરિવિદ્યતે
જે આપે છે, જે મેળવે છે, અને જેના દ્વારા આપવાનું થાય છે—
ક્લીબે દેશાંતરસ્થે વા પતિતે વ્રજિતે તથા
મોટા ભાઈ નિર્બળ હોય, અન્ય દેશમાં હોય, પતિત હોય કે દૂર ગયેલો હોય—
ખંજવામનકુબ્જેષુ ગદ્ગદેષુ જડેષુ ચ
લંગડા, નાના, કૂબડ, તુટેલા બોલવાળા કે મૂર્ખ લોકોમાં—
ન શ્રાદ્ધં તુ કનિષ્ઠસ્ય વિકુલાય ચ કન્યકા ન મંત્રાઃ કારણં તત્ર ન ચ કન્યા વૃતા ભવેત્
કનિષ્ઠ માટે શ્રાદ્ધ નથી, તૂટેલા કુટુંબની છોકરી માટે પણ નથી; ત્યાં મંત્રોનું કારણ નથી અને છોકરી પસંદ પણ ન કરવી.
ઉદ્વાહિતા તુ યાકન્યા ન ચ પ્રાપ્તા તુ મૈથુનમ્
જે છોકરીનું લગ્ન થયું છે પણ શારીરિક સંયોગ થયો નથી—
સમાક્ષિપ્ય મતાં કન્યાં પિતા ત્વક્ષતયોનિકામ્ 1.182.
પિતા એવી કન્યાને પાછી લઈ શકે છે, જેનું યોનિ અખંડિત છે.
લક્ષણં બ્રૂહિ ચૈતેષાં સમાસાત્તિમિરાપહ
હે અંધકાર દૂર કરનાર, કૃપા કરીને આ બધાની લાક્ષણિકતાઓ સંક્ષિપ્તમાં કહો.
અલંકૃત્યાર્હતે દાનં વિવાહો બ્રાહ્મ ઉચ્યતે
સજાવેલી અને દાન માટે યોગ્ય છોકરી સાથે જે લગ્ન થાય છે, તેને બ્રાહ્મ લગ્ન કહેવામાં આવે છે.
સહ ધર્મક્રિયાહેતોર્દાનં સમયબંધનાત્
ધર્મકર્મ માટે, બંને પક્ષોની સંમતિથી દીકરીનું દાન કરવામાં આવે છે.
પ્રદાનં યત્ર કન્યાયાઃ સહગોમિથુનેન તુ
જે સ્થળે દીકરી સાથે ગાયના જોડીનું દાન પણ આપવામાં આવે છે.
અંતર્વેદ્યાં સમાનીય કન્યાં કનકમંડિતામ્
યજ્ઞસ્થળમાં, સોનાથી સજ્જ દીકરીને લાવવામાં આવે છે.
એતે વિવાહાશ્ચત્વારો ધર્મકામાર્થદાયકાઃ
આ ચાર પ્રકારના લગ્ન ધર્મ, કામ અને ધન આપે છે.
ચતુર્ષ્વેતેષુ દત્તાયામુત્પન્નો યઃ સુતઃ સ્ત્રિયામ્
આ ચાર લગ્નમાંથી કોઈ એકમાં દીકરી આપવામાં આવે અને તેના ગર્ભે જન્મેલો પુત્ર—
વિવિક્તે સ્વયમન્યોઽન્યં સ્ત્રીપુંસોર્યઃ સમાગમઃ
પતિ અને પત્ની પોતે જ એકાંતમાં મળીને જોડાય છે—
હત્વા ચ્છિત્ત્વા ચ ભિત્ત્વા ચ ક્રોશંતીં રુદતીં ગૃહાત્
કોઈ રડતી, ચીસો પાડતી સ્ત્રીને ઘરમાંથી મારી, કાપી કે માર મારીને લઈ જાય—
શુલ્કં પ્રદાય કન્યાયા હરણં વ્યસનાદપિ 1.182.
કન્યાને દહેજ આપી, મુશ્કેલીથી પણ હરણ કરવામાં આવે છે.
સુપ્તાં મત્તાં પ્રમત્તાં વા રહો યત્રોપગચ્છતિ
જે સ્થળે સ્ત્રી સુતી, નશામાં કે બેભાન હોય, અને કોઈ છુપાઈને નજીક જાય—
એતાન્સશુલ્કાન્સામાન્યાન્વિવાહાંશ્ચતુરો વિદુઃ
દહેજવાળા આ ચાર લગ્ન સામાન્ય ગણાય છે.