વિદેહદેશે ભૂપાલ નગરી મિથિલાવતી
વિદેહ દેશમાં, રાજા, મિથિલાવતી નામની નગર હતી.
ગુણાધિપસ્તત્ર રાજા ધનધાન્યસમન્વિતઃ
ત્યાં ગુણાધિપ નામે રાજા હતો, જે પાસે ઘણું ધન અને અનાજ હતું.
વૃત્ત્યર્થં મિથિલાદેશે તત્ર વાસં ચકાર સઃ
જીવિકા માટે તેણે મિથિલા પ્રદેશમાં રહેવું શરૂ કર્યું.
મૃગયાર્થે વનં પ્રાપ્તસ્તત્ર શાર્દૂલમુત્તમમ્
શિકાર માટે તે જંગલમાં ગયો અને ત્યાં ઉત્તમ વાઘ મળ્યો.
વ્યાઘ્ર માર્ગેણ ભૂપાલો વનાન્તરમુપાયયૌ
વાઘના માર્ગે રાજા જંગલમાં વધુ અંદર ગયો.
ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠો નૃપતિઃ શ્રમસન્તાપપીડિતઃ
ભૂખથી ગળો સૂકાઈ ગયો હતો અને રાજા થાક અને કષ્ટથી પીડાતો હતો.
ઇતિ શ્રુત્વા સ રાજન્યો હત્વા હરિણમુત્તમમ્
આ સાંભળીને ક્ષત્રિય રાજાએ ઉત્તમ હરણને મારી નાખ્યું.
વાંછિતં તે દદામ્યાશુ સ હોવાચ મહીપતિમ્
“તમે જે ઈચ્છો છો, હું તરત આપીશ,” એમ તેણે રાજાને કહ્યું.
ત્વયા સહસ્રમુદ્રાશ્ચ ખાદિતા મમ ભૂપતે
રાજા, તમે મારા હજાર મુદ્રા ખાઈ લીધી છે.
શતમુદ્રાસ્તુ માસાન્તે મહ્યં દેહિ કુટુંબિને 3.2.8.
મહિના અંતે, ઘરવાળિયા, મને સો મુદ્રા આપજો.
એકસ્મિન્દિવસે રાજન્સ ચ રાજા ગુણાધિપઃ
એક દિવસે, રાજા, એ ગુણાધિપ રાજા—
સ ગત્વા સાગરતટે દેવીમૂર્તિં દદર્શ હ
તે સાગર કિનારે ગયો અને ત્યાં દેવીની મૂર્તિ જોઈ.
ગન્ધર્વતનયાં સુભ્રૂં પૂજયિત્વા પ્રસન્નધીઃ।। પ્રાંજલિઃ પુરતસ્તસ્થૌ તદા દેવી સમાગતા
ગાંધીર્વની સુંદર ભમોવાળી કન્યાની પૂજા કરી, મન પ્રસન્ન થયો; હાથ જોડીને એના સામે ઊભો રહ્યો, અને ત્યારે દેવી હાજર થઈ.
વરં વરય તં પ્રાહ ચિરંદેવસ્તુ ચાબ્રવીત્
“વરસ માંગ,” એમ દેવીએ કહ્યું; અને લાંબા આયુષ્યવાળાએ જવાબ આપ્યો.
ઇતિ શ્રુત્વા તુ સા દેવી વિહસ્યોવાચ કામિનમ્
આ સાંભળી દેવી હસી અને ઇચ્છાવાનને કહ્યું.
તથેત્યુક્ત્વા ગતસ્તોયે પ્લાવિતો મિથિલાં યયૌ
તે 'જેમ તું કહે છે તેમ' કહીને પાણીમાં ગયો, તરતો રહ્યો અને મિથિલા તરફ ગયો.
ગુણાધિપસ્તુ તચ્છ્રુત્વા સ્વભૃત્યેન સમન્વિતઃ
આ સાંભળી ગુણાધિપ પોતાના સેવક સાથે આગળ વધ્યો.
ગાંધર્વેણ વિવાહેન માં ગૃહાણ ગુણાધિપ
ગુણાધિપ, મને ગાંધર્વ વિવાહથી સ્વીકાર.
પુણ્યદે ત્વં ગૃહાણાદ્ય તર્હિ ત્વાં સંભજામ્યહમ્
પુણ્યદે, આજે મને સ્વીકાર; પછી હું તારી સાથે એક થાઈશ.
સ હોવાચ શૃણુ ત્વં ભો મમ ભૃત્યં ચિરં સુરમ્ 3.2.8.
તેણે કહ્યું: 'શ્રવણ કર, તું અને મારો સેવક, લાંબા સમયથી, સુરમ.'
વ્રીડિતા તુ કથાં કૃત્વા ભૂપતિં પ્રાહ કામિની
શરમાઈને, કામિનીએ પોતાની વાત કહીને રાજાને કહ્યું.
ચિરંદેવં તુ સંપ્રાપ્ય કામાંધા ત્વાં સમાગતા શાપિતા દેવદેવેન નરભોગકરી હ્યહમ્
લાંબા સમય પછી દેવને મળીને, ઇચ્છામાં અંધ બની, હું તારી પાસે આવી; દેવોના દેવ દ્વારા મને પુરુષભોગી બનવાનો શાપ મળ્યો.
ઇતિ શ્રુત્વા સ ભૂપાલો ધર્માત્મા શીલવિગ્રહઃ
આ સાંભળી ધર્મનિષ્ઠ અને સારા સ્વભાવના રાજાએ જવાબ આપ્યો.
ચિરંદેવસ્તુ રાજન્યો મત્પુત્ર ઇવ વર્તતે
લાંબા સમયથી દેવ, રાજપુત્ર, મારા પુત્ર જેવો વર્તે છે.
લજ્જિતા સા તદા દેવી સ્નુષેવઃ ચ વવર્ત વૈ
પછી દેવી શરમાઈ અને વહુ જેવી વર્તી.
ઇત્યુક્ત્વા ભૂપતિં પ્રાહ વૈતાલો રુદ્રકિંકરઃ
આ રીતે કહીને, રુદ્રના સેવક વૈતાળે રાજાને કહ્યું.
સત્યં ધર્મશ્ચ વેતાલ શૃણુ તત્કારણં શુભમ્
વૈતાળ, સત્ય અને ધર્મ—તું એ શુભ કારણ સાંભળ.
નૃપાણાં પરમો ધર્મઃ સર્વોપકરણં સ્મૃતઃ
રાજાઓનો શ્રેષ્ઠ ધર્મ બધા માટે ઉપકારક થવો છે એમ માનવામાં આવે છે.
ભૃત્યેન ચ કૃતં કર્મ તચ્છૃણુષ્વ વદામ્યહમ્ સેવા વૃત્તિઃ કૃતા સર્વા યથાન્યૈર્ન નરૈઃ કૃતા
સેવકે જે કામ કર્યું તે હું કહું છું, સાંભળ; જેવી રીતે બીજાઓએ સેવા અને જીવનયાપન કર્યું, તેવી રીતે મનુષ્યોએ નથી કર્યું.
પશ્ચાદ્ભૂપતિના જ્ઞાતઃ સંકટે બૃહદાગતે 3.2.8.
પછી, જ્યારે મોટું સંકટ આવ્યું ત્યારે રાજાને આ વાત ખબર પડી.