નિદ્રા હ્યાકાશયોનિશ્ચ જલાશ્રયે પ્રવર્તતે
નિદ્રા તો આકાશમાંથી જન્મે છે અને પાણીના આધારથી ચાલે છે.
ગ્રામાશ્ચ વિષયાશ્ચૈવ યસ્ય વીર્યં પ્રવર્તિતમ્
ગામો અને વિષયો એના શક્તિથી જ ચાલે છે.
સ કથં દેવદેવેશો ગર્ભમેષ્યતિ ચાંશુમાન્
એ તેજસ્વી દેવોના દેવ, કેવી રીતે ગર્ભમાં પ્રવેશ કરે?
એવં મે સંશયો બ્રહ્મન્નેષ મે વિસ્મયો મહાન્ 1.157.
એ રીતે, હે બ્રાહ્મણ, આ મારો સંશય છે; આ મારો મોટો આશ્ચર્ય છે.
આશ્ચર્યં પરમં પૃચ્છે ત્વામહં ભાસ્કરસ્ય વૈ
હું તમને ભાસ્કર વિશે આ પરમ આશ્ચર્ય પૂછું છું.
એતદાશ્ચર્યમાખ્યાનં કથયસ્વ મહામુને
હે મહાન મુનિ, આ આશ્ચર્યજનક વાર્તા કહો.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણે બ્રાહ્મે પર્વણિ સપ્તમીકલ્પે સૌરધર્મે સૂર્યાવતારકથાપ્રસ્તાવવર્ણનં નામ સપ્તપંચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના બ્રાહ્મ પરવમાં સાતમી કલ્પમાં સौरધર્મમાં સૂર્ય અવતાર કથાના પ્રવેશનું વર્ણન નામે એકસો સત્તાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
સૌરધર્મેષુ સૂર્યોત્પત્તિવર્ણનમ્ સુમંતુરુવાચ પ્રશ્નભારો મહાંસ્તાત ત્વયોક્તો રશ્મિમાલિનિ
સૌરધર્મમાં સૂર્યની ઉત્પત્તિનું વર્ણન છે. સુમંતુએ કહ્યું: હે રશ્મિમાળી, તું મોટો પ્રશ્ન પૂછ્યો છે.
ભાનોઃ પ્રભાવશ્રવણે યસ્ય તે મતિરુત્થિતા
ભાનુના પ્રભાવના શ્રવણથી તારી બુદ્ધિ ઉદ્ભવી છે.
સહસ્રાસ્યં સહસ્રાક્ષં સહસ્રકિરણં ચ યમ્
જેના હજાર મુખ, હજાર આંખો અને હજાર કિરણો છે,
સહસ્રજિહ્વં ભાસ્વંતં સહસ્રમુકુટં પ્રભુમ્
હزار જીભ, તેજસ્વી, હજાર મુકુટો ધરાવનાર પ્રભુ,
સવનં ભવનં ચૈવ હવ્યં હોતારમેવ ચ
યજ્ઞ, ઘર, હવન, અને પોતે યજ્ઞકર્તા,
શ્રોત્રિયં શૂર્પમુસલં પ્રોક્ષણં દક્ષિણાયનમ્
પંડિત, સુર્પ, મસલાં, છાંટવું, દક્ષિણાયન,
યૂપં સમિત્સ્રુવં દર્વીં મુસલોલૂખલાનિ ચ
યૂપ, સમિદ, શ્રુવ, દર્વી, મસલાં અને ઓલૂખલ પણ,
રહસ્યાનિ પ્રમાણાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ
યજ્ઞના ખૂણા, અગ્નિ પ્રગટાવવાનું લાકડું, અર્પણ માટેની ચમચી, ખલ અને મસલાં—આ બધાં રહસ્ય અને પ્રમાણરૂપ વસ્તુઓ સ્થાવર અને ચર છે.
મંત્રયજ્ઞવહં વહ્નિભાગં ભાર્ગવમેવ ચ
મંત્ર અને યજ્ઞને વહન કરતો અગ્નિનો ભાગ, અને ભારગવનો ભાગ પણ છે.
આયુર્વેદવિદો વિપ્રા યજંતે શાશ્વતં વિભુમ્ 1.158.
આયુર્વેદ જાણનારા બ્રાહ્મણો શાશ્વત અને સર્વવ્યાપી ભગવાનની પૂજા કરે છે.
પ્રાહુર્ભાવસહસ્રાણિ સમતીતાન્યનેકશઃ
કહેવામાં આવે છે કે હજારો જન્મો અનેક રીતે પસાર થઈ ગયા છે.
યત્પૃચ્છસિ મહારાજ પુણ્યાં દિવ્યાં કથાં શુભામ્
મહારાજ, તમે જે પવિત્ર, દિવ્ય અને શુભ કથા પૂછો છો,
તામહં ત્વં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ સર્વમશેષતઃ
એ હું તમને કહું છું; તમે બધું સંપૂર્ણ સાંભળો.
બહુશઃ સર્વભૂતાત્મા સ્વયં સમભિજાયતે
બારંબાર સર્વ જીવોના આત્મા પોતાની ઇચ્છાથી જન્મે છે.
તુષ્ટો દત્ત્વા વરં વીર વિરઞ્ચસ્ય મહાત્મનઃ
વીર, જ્યારે મહાત્મા વિરંચા પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે તે વર આપે છે.
સ સ યાતિ વિનાશં વૈ તત્ક્ષણાદેવ ભારત
પણ એ વર તરત જ નાશ પામે છે, ભારત.
જગામ કશ્યપાભ્યાશે શોકવ્યાકુલિતેક્ષણા
તે દુ:ખ અને ઉદ્વેગથી ભરેલી આંખો સાથે કશ્યપ પાસે ગઈ.
આદ્યં દેવગુરું વિપ્રં દિવ્યં ત્રિષવણાંબુભિઃ
પ્રથમ દેવગુરુ, દિવ્ય બ્રાહ્મણ, ત્રણ વખત સ્નાનથી તેજસ્વી,
ન્યસ્તદણ્ડશ્રિયા યુક્તં બદ્ધકૃષ્ણાજિનાંબરમ્
વિરાગી દંડની શોભા ધરાવતો, કાળી કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલો,
હુતાશમિવ દીવ્યન્તં તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્ 1.158.
યજ્ઞ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, અને સૂર્ય જેવી પ્રભા ધરાવતો.
શોકગદ્ગદયા વાચા ઇદં વચનમબ્રવીત્
દુ:ખથી અવરાયેલ અવાજે તેણે આ શબ્દો કહ્યા:
જાતોજાતો હિ મે પુત્રઃ સદ્ય એવ વિનશ્યતિ
મારા દરેક પુત્રનો જન્મ થાય છે, પણ તે તરત જ નાશ પામે છે.
ચકાર ગમને બુદ્ધિં બ્રહ્મલોકં પ્રતિ પ્રભો
પ્રભુ, તેણે બ્રહ્મલોકમાં જવાની મનમાં ઠરાવ કરી.