પ્રણામત્રયપૂર્વેણ યોગેન રમતે ચ યઃ
જે યોગ દ્વારા, ત્રણ પ્રકારની વંદના પછી આનંદ અનુભવે છે.
યો ગતિર્વૃષયુક્તાનાં ગતિર્યોઽપાપકર્મણામ્
જે સદ્ગુણવાળાઓની ગતિ છે અને દુષ્કર્મ કરનારાઓની ગતિ પણ છે.
ધાતુવૈદ્યસ્ય યો વેત્તા ચતુરાશ્રમસંશ્રયઃ
જે તત્વોની સાચી જાણ રાખે છે અને ચાર આશ્રમમાં સ્થિર રહે છે.
અગ્નીષોમાત્મકં જ્યોતિર્યોગીશઃ ક્ષણદાંતકઃ 1.157.
યોગીઓના સ્વામી, જેનું પ્રકાશ અગ્નિ અને સોમના સ્વરૂપનું છે, અને રાતનો અંત લાવનાર છે.
યં પરં પરમં પ્રાહુઃ પરમાત્માનમચ્યુતમ્
જેને સર્વોચ્ચ, શ્રેષ્ઠ અને અવિનાશી પરમાત્મા કહેવામાં આવે છે.
યુગાંતેષ્વતંકો યસ્તુ યશ્ચ લોકાંતકોત્તમઃ
યુગના અંતે જે ભયરૂપ છે અને લોકના અંતે શ્રેષ્ઠ છે.
વેત્તા યો વેદવિદુષાં પ્રભુર્યઃ પ્રભવિષ્ણુનામ્
જે વેદજ્ઞોમાં જાણકાર છે અને શક્તિશાળી લોકોમાં સ્વામી છે.
માનુષાણાં મનોભૂતસ્તપોભૂતસ્તપસ્વિનામ્
માણસોમાં જે મન છે અને તપસ્વીઓમાં જે તપ છે.
વિગ્રહો વિગ્રહાણાં ચ ગતિર્ગતિમતામપિ દેવાહુતિપ્રદાનોદ્યત્પ્રાણાગ્નિસ્તમનાશનઃ
રૂપોમાં જે સ્વરૂપ છે, ગતિમાં જે ગતિ છે, દેવોને અર્પણ માટે પ્રયત્નશીલ પ્રાણ અગ્નિ છે અને અંધકારનો ભક્ષક છે.
રસાદ્ધિ શોણિતં ભવતિ શોણિતાન્માંસમુચ્યતે
રસમાંથી લોહી ઉત્પન્ન થાય છે; લોહીમાંથી માંસ બને છે.
અસ્થિમજ્જ્ઞઃ સમભવત્તતો વૈ શુક્રમાદિશેત્ તત્રાપઃ પ્રથમો ભાગઃ સ સૌમ્યો રાશિરુચ્યતે
હાડકાં અને મજ્જા બને છે; પછી શુક્ર ઉત્પન્ન થાય છે. તેમાં પાણી પ્રથમ ભાગ છે, જેને ચંદ્રનો ભાગ કહેવામાં આવે છે.
તતઃ ક્ષ્માસંભવો જ્ઞેયો દ્વિતીયો રાશિરુચ્યતે
પછી ભૂમિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું બીજું ભાગ કહેવાય છે.
ભવો રસાત્મકસ્તેષાં વીર્યં ચ શશિપાવકમ્
એના ઉત્પત્તિમાં રસ છે; એનો બળ અગ્નિ અને ચંદ્ર છે.
કફસ્ય પૃથિવી સ્થાનં પિત્તં નાભૌ પ્રતિષ્ઠિતમ્ નાભિકોષ્ઠાંતરસ્થં તુ તત્ર દેવો દિવાકરઃ ।।1.157.
કફનું સ્થાન પૃથ્વી છે; પિત્ત નાભીમાં સ્થિર છે. નાભિની અંદર દેવતા સૂર્ય વસે છે.
મનઃ પ્રજાપતિર્જ્ઞેયઃ કફઃ સોમો વિભાવ્યતે
મનને પ્રજાપતિ માનવું જોઈએ; કફ સોમરૂપે પ્રગટ થાય છે.
એવં પ્રવર્તિતે ગર્ભે વર્ધિતેંઽબુદસન્નિભે
આ રીતે, જ્યારે ગર્ભ સ્થિર થાય છે અને પાણીના બૂંદ જેવો વધે છે.
તતોંઽગાનિ વિસૃજતે બિભર્તિ પરિવર્તયન્
પછી એ અંગો છોડી દે છે, અને તેમને જાળવી રાખે છે, બદલાવ લાવે છે.
પ્રાણોસ્ય પ્રથમં સ્થાનં વર્ધયન્પરિવર્તતે વ્યાનોઽથ વ્યાપકો દેહે સમાનઃ સન્નિવર્તતે
એના શ્વાસનું પ્રથમ સ્થાન છે, જે વધે છે અને ફેરવાય છે; પછી વ્યાન, જે શરીરમાં સર્વત્ર વ્યાપી છે, અને સમાન, પોતાના સ્થાન પર પાછા જાય છે.
ભૂતાવાપ્તિસ્તતસ્તસ્ય જાયતીંદ્રિયગોચરા
પછી એમાંથી તત્વોની પ્રાપ્તી થાય છે અને ઇન્દ્રિયોની પહોંચ જન્મે છે.
તસ્યેંદ્રિયાણિ પિષ્ટાનિ સ્વંસ્વં યોગં પ્રચક્રમુઃ
એની ઇન્દ્રિયો રચાઈને, દરેકે પોતપોતાનું કાર્ય શરૂ કર્યું.
નિદ્રા હ્યાકાશયોનિશ્ચ જલાશ્રયે પ્રવર્તતે
નિદ્રા તો આકાશમાંથી જન્મે છે અને પાણીના આધારથી ચાલે છે.
ગ્રામાશ્ચ વિષયાશ્ચૈવ યસ્ય વીર્યં પ્રવર્તિતમ્
ગામો અને વિષયો એના શક્તિથી જ ચાલે છે.
સ કથં દેવદેવેશો ગર્ભમેષ્યતિ ચાંશુમાન્
એ તેજસ્વી દેવોના દેવ, કેવી રીતે ગર્ભમાં પ્રવેશ કરે?
એવં મે સંશયો બ્રહ્મન્નેષ મે વિસ્મયો મહાન્ 1.157.
એ રીતે, હે બ્રાહ્મણ, આ મારો સંશય છે; આ મારો મોટો આશ્ચર્ય છે.
આશ્ચર્યં પરમં પૃચ્છે ત્વામહં ભાસ્કરસ્ય વૈ
હું તમને ભાસ્કર વિશે આ પરમ આશ્ચર્ય પૂછું છું.
એતદાશ્ચર્યમાખ્યાનં કથયસ્વ મહામુને
હે મહાન મુનિ, આ આશ્ચર્યજનક વાર્તા કહો.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણે બ્રાહ્મે પર્વણિ સપ્તમીકલ્પે સૌરધર્મે સૂર્યાવતારકથાપ્રસ્તાવવર્ણનં નામ સપ્તપંચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના બ્રાહ્મ પરવમાં સાતમી કલ્પમાં સौरધર્મમાં સૂર્ય અવતાર કથાના પ્રવેશનું વર્ણન નામે એકસો સત્તાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
સૌરધર્મેષુ સૂર્યોત્પત્તિવર્ણનમ્ સુમંતુરુવાચ પ્રશ્નભારો મહાંસ્તાત ત્વયોક્તો રશ્મિમાલિનિ
સૌરધર્મમાં સૂર્યની ઉત્પત્તિનું વર્ણન છે. સુમંતુએ કહ્યું: હે રશ્મિમાળી, તું મોટો પ્રશ્ન પૂછ્યો છે.
ભાનોઃ પ્રભાવશ્રવણે યસ્ય તે મતિરુત્થિતા
ભાનુના પ્રભાવના શ્રવણથી તારી બુદ્ધિ ઉદ્ભવી છે.
સહસ્રાસ્યં સહસ્રાક્ષં સહસ્રકિરણં ચ યમ્
જેના હજાર મુખ, હજાર આંખો અને હજાર કિરણો છે,