વૈવસ્વતેઽન્તરે પૂર્વં વિશ્વકર્મા વિચિત્રકૃત્ સ્પર્દ્ધાભૂતો મહામાયાં તુષ્ટાવ બહુપૂજનૈઃ
પૂર્વે વૈવસ્વત મન્વંતરમાં, કુશળ વિશ્વકર્મા, ઈર્ષ્યા પામી, મહામાયાને અનેક પૂજાઓથી પ્રસન્ન કરી.
પ્રસન્ના સા તદા દેવી ચિત્રાયાં તસ્ય યોષિતિ
પછી, પ્રસન્ન થયેલી દેવીએ, ચિત્રા રૂપે તેની પત્ની બનીને પ્રગટ થઈ.
ષોડશાબ્દે વયઃ પ્રાપ્તે સંજ્ઞાયાસ્તત્પિતા સુખી
સંજીના સોળ વર્ષની ઉંમરે પહોંચતાં, તેના પિતા આનંદિત થયા.
યક્ષાધીશાશ્ચ ષડ્વિંશત્કુબેરાદ્યાસ્સમાગતાઃ
કુબેર સહિત છવીસ યક્ષોના અધિપતિઓ ત્યાં ભેગા થયા.
પાવકા ઊનપંચાશદ્વાયવશ્ચ તથા સ્મૃતાઃ
પાવકના ઓગણપચાસ અગ્નિદેવો અને વાયુદેવો પણ ત્યાં હાજર હતા.
ત્રયોદશ ચ પ્રત્યૂષાઃ પ્રાપ્તા વિશ્વપ્રરક્ષકાઃ
ત્રણોદશ પ્રત્યૂષા, જે વિશ્વના રક્ષક છે, પણ આવ્યા.
ભવાદ્યાશ્ચ તદાઃ રુદ્રાઃ શશિમણ્ડલરક્ષકાઃ
ભવથી શરૂ થતા રુદ્રો, ચંદ્રમંડળના રક્ષક, પણ ત્યાં હાજર હતા.
દાનવા વિપ્રચિત્ત્યાદ્યાશ્ચતુરાશીતિરાયયુઃ
વિપ્રચિત્તિ સહિત ચોર્યાસી દાનવો પણ આવ્યા.
શેષાદ્યાશ્ચ તદા નાગાસ્તાર્ક્ષ્યાદ્યા ગરુડાઃ સ્મૃતાઃ 3.4.18.
તે સમયે શેષથી શરૂ થતા નાગો અને તર્ક્ષ્યથી શરૂ થતા ગરુડો પણ યાદ કરવામાં આવે છે.
એતસ્મિન્નંતરે દેવી દેવકન્યાસમન્વિતા
આ દરમિયાન દેવી, દેવકન્યાઓ સાથે આવી.
તાં સમાલોક્ય બલવાન્બલિઃ કામવિમોહિતઃ
તેને જોઈને શક્તિશાળી બલિ કામથી અને ભ્રમથી ઘેરાઈ ગયો.
તદા ક્રોધાતુરા દેવા રુરુધુર્દૈત્યસત્તમમ્
પછી દેવો ક્રોધથી ઉગ્ર બનીને દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ બલિને રોકી દીધા.
દાનવાશ્ચ તદા દૈત્યા નાનાવાહનસંસ્થિતાઃ
તે સમયે દાનવો અને દૈત્યો વિવિધ વાહન પર ઊભા હતા.
દાનવૈશ્ચ હતા દેવાઃ સુરૈર્દૈત્યા વિનાશિતાઃ
દેવો દાનવો દ્વારા માર્યા ગયા, અને દૈત્યો સુરાઓ દ્વારા નાશ પામ્યા.
પક્ષમાત્ર મભૂદ્યુદ્ધં દિવ્યં દાનવદેવયોઃ
દાનવો અને દેવો વચ્ચેનું દિવ્ય યુદ્ધ માત્ર અડધા મહિના ચાલ્યું.
અઘાસુરોઽર્યમા ચૈવ બલઃ શક્રસ્તથૈવ ચ
અઘાસુર, આર્યમાન, બલ અને શક્ર પણ હાજર હતા.
વત્સાસુરો ભગશ્ચૈવ વિવસ્વાંશ્ચ બલિઃ સ્વયમ્
વત્સાસુર, ભગ, વિવસ્વાન અને બલિ પોતે પણ ત્યાં હતા.
વિશ્વકર્મા મયશ્ચૈવ કાલનેમિર્હરિઃ સ્વયમ્ પરાજિતાશ્ચ તે દૈત્યા યુદ્ધં ત્યક્ત્વા પ્રદુદ્રુવુઃ
વિશ્વકર્મા, માયા, કાલનેમિ અને હરિ પણ હતા; એ દૈત્યો પરાજય પામ્યા અને યુદ્ધ છોડીને ભાગી ગયા.
વિવસ્વાઁશ્ચ તદા સંજ્ઞાં ગૃહીત્વા રથસંસ્થિતામ્ 3.4.18.
પછી વિવસ્વાન રથ પર ઊભેલી સંજીનાને લઈ ગયા.
વિવસ્વંતં સુરશ્રેષ્ઠં દૃષ્ટ્વા સંજ્ઞા વચોઽબ્રવીત્
સુરોમાં શ્રેષ્ઠ વિવસ્વાનને જોઈને સંજીનાએ એમને વાત કરી.
ત્વયા જિતાહં ભગવન્બલેર્વિપ્રિયકારિણઃ
હે ભગવાન, તમે બલિની ઇચ્છા વિરુદ્ધ કામ કરીને મને જીતી લીધા છો.
વીરભુક્તા સદા નારી સ્ત્રીરત્નં મુનિભિઃ સ્મૃતમ્ એકા સા પ્રકૃતિર્માતા ગુણસામ્યાત્સનાતની
વીરતા માણતી સ્ત્રીને ઋષિઓ હંમેશા શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી ગણાવે છે; એ જ ગુણસમાન હોવાથી સદાય માતા અને મૂળ સ્વરૂપ છે.
સત્ત્વભૂતા ચ ભગિ ની રજોભૂતા ચ ગેહિની
હે ભાગ્યશાળી, એ સ્ત્રી સત્વથી બનેલી છે અને રજસથી પણ બનેલી છે, હે ગૃહસ્થ.
બહવઃ પુરુષા યે વૈ નિર્ગુણાશ્ચૈકરૂપિણઃ
ઘણા પુરુષો છે, જે ગુણથી રહિત અને એક જ સ્વરૂપ ધરાવે છે.
અલોકે પાપજાસ્સર્વે દેવબ્રહ્મસમુદ્ભવાઃ કોઽપિ પુત્રઃ પિતા ભ્રાતા સ ચ તસ્યાઃ પતિર્ભવેત્
દેવો અને બ્રહ્માથી જન્મેલા, અંધકાર અને પાપથી ઉત્પન્ન થયેલા બધા પુત્ર, પિતા કે ભાઈ બની શકે છે અને એ દરેક એ સ્ત્રીના પતિ પણ બની શકે છે.
સ્વકીયાં ચ સુતાં બ્રહ્મા વિષ્ણુદેવઃ સ્વમાતરમ્
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને દેવોએ પોતાની જ પુત્રી અને માતાને સ્વીકારી.
ઇતિ શ્રુત્વા વેદમયં વાક્યં ચાદિતિસંભવઃ
આદિતિના સંતાન પાસેથી વેદમય વાક્ય સાંભળ્યા પછી,
સુતાઃ કન્યાસ્તયોર્જાતા મનુર્વૈવસ્વતસ્તથા
એ બંનેને પુત્રીઓ જન્મી, અને વિવસ્વતના પુત્ર મનુ પણ જન્મ્યા.
તદા સંજ્ઞા સતી સાક્ષાત્તેજોભૂતં પતિં સ્વકમ્ 3.4.18.
પછી સંજ્ઞા હાજર રહીને, તેજથી ભરેલા પોતાના પતિને સીધા સ્વીકારી.
સાવર્ણિશ્ચ મનુસ્તસ્યાં શનિશ્ચ તપતી તથા
એમાંથી સાવર્ણિ મનુ, શનિ અને તપતી જન્મ્યા.