ભૂમિદિક્ષુ કરિણ્યશ્ચ જાતાસ્તસ્માત્તુ તત્પ્રિયાઃ
પૃથ્વીના ચારે બાજુએથી હાથીઓ જન્મ્યા, અને એ બધા તેને બહુ પ્રિય હતા.
પશુયોન્યુદ્ભવાનાં ચ નૃણાં તા યોષિતસ્સદા
પશુઓની યોનિમાંથી જન્મેલા લોકોમાં, સ્ત્રીઓ હંમેશા પુરુષોમાં હાજર રહે છે.
મનુવંશોદ્ભવાનાં ચ નૃણાં ચાન્યોદ્ભવાઃ સ્ત્રિયઃ
મનુના વંશમાંથી જન્મેલા લોકોમાં પણ, અન્ય સ્ત્રીઓ પુરુષોમાં જોવા મળે છે.
દ્વિધા ધુવસ્સ વિજ્ઞેયો ભૂમેરૂર્દ્ધ્વમધસ્તથા
ધ્રુવ બે ભાગમાં છે, પૃથ્વીના ઉપર અને નીચે, એમ જાણવું.
અધોધ્રુવે સદા રાત્રિર્નારકાસ્તત્ર વૈ સ્થિતાઃ
ધ્રુવના નીચે હંમેશા રાત રહે છે, અને ત્યાં નરકના જીવ વસે છે.
મહો જનસ્તપસ્સત્યં તેષુ નિત્યં દિનં સ્મૃતમ્ તેષુ નિત્યં સ્મૃતા રાત્રિઃ કલ્પમાનં ચ કોવિદૈઃ
મહ, જન, તપ અને સત્ય લોકમાં હંમેશા દિવસ ગણાય છે; અને ત્યાં જ્ઞાની લોકો રાતને કલ્પના માપ તરીકે ગણે છે.
સ તુ પૂર્વભવે ચાસીદ્બ્રાહ્મણો માધવપ્રિયઃ 3.4.17.
પહેલા જન્મમાં, તે માધવને પ્રિય બ્રાહ્મણ હતો.
તીર્થ પુણ્યાત્સ વૈ વિપ્રો માધવો માધવપ્રિયઃ ષટ્ત્રિંશચ્ચ સહસ્રાબ્દં રાજ્યં કૃત્વા ધ્રુવોઽભવત્
પવિત્ર તીર્થના પુણ્યથી, એ માધવપ્રિય બ્રાહ્મણે છત્રીસ હજાર વર્ષ રાજ કર્યું અને પછી ધ્રુવ થયો.
સૂત ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા ગુરોર્વાક્યં સ ધ્રુવઃ પંચમો વસુઃ નરશ્રીર્નામ વિખ્યાતો ગુણવૈશ્યસ્ય વૈ સુતઃ
સૂતા બોલ્યા: ગુરુના વચન સાંભળીને, ધ્રુવ પાંચમો વસુ, ગુણવૈશ્યનો પુત્ર, નરશ્રી નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
કુસીદગુણગુપ્તશ્ચ નરશ્રીઃ પુત્રવત્સલઃ
નરશ્રી, જે નાણાકીય અને સદગુણમાં નિપુણ હતો, પોતાના પુત્રો પર ખૂબ પ્રેમ કરતો હતો.
પ્રત્યહં સ હરેઃ ક્રીડાં વૃન્દાવનમહોત્તમે
દરરોજ, તે હરિની લીલાઓમાં, મહાન અને ઉત્તમ વૃંદાવનમાં આનંદ માણતો હતો.
યસ્ય પુત્રવિવાહે ચ ભગવાન્ભક્તવત્સલઃ
તેના પુત્રના લગ્નમાં, ભગવાન ભક્તોને પ્રેમ કરનાર હાજર રહ્યા.
પુરીં કાશીં સમાગમ્ય નરશ્રીભર્ક્તરાટ્ સ્વયમ્
કાશી નગરીમાં પહોંચીને, નરશ્રી પોતે ભક્તોના રાજા બન્યા.
સાર્દ્ધં તપો મહત્કુર્વન્બ્રહ્મધ્યાનપરોઽભવત્
મહાન તપ સાથે, તે બ્રહ્મના ધ્યાનમાં તત્પર બની ગયા.
તદા બ્રહ્મા હરિશ્શંભુઃ સ્વસ્વવાહનમાસ્થિતાઃ
પછી બ્રહ્મા, હરિ અને શંભુ, પોતાના-પોતાના વાહન પર આવીને પ્રગટ થયા.
ઇતિ શ્રુત્વા વચ સ્તેષાં સ્વયંભૂતનયો મુનિઃ
તેમના વચન સાંભળીને, સ્વયંભૂના પુત્ર મુનિએ પોતે—
તસ્ય ભાવં સમાલોક્ય ત્રયો દેવાઃ સનાતનાઃ 3.4.17.
તેના ભાવને જોઈને, ત્રણેય સનાતન દેવતાઓ—
લિંગહસ્તઃ સ્વયં રુદ્રો વિષ્ણુસ્તદ્રસવર્દ્ધનઃ રતિં દેહિ મદાઘૂર્ણે નો ચેત્પ્રાણાંસ્ત્યજામ્યહમ્
રુદ્ર પોતે લિંગ હાથમાં લઈને, અને વિષ્ણુ રસ વધારનાર, એમ બોલ્યા: 'મદમાં મગ્ન, મને આનંદ આપો, નહિ તો હું જીવ છોડું.'
પતિવ્રતાઽનસૂયા ચ શ્રુત્વા તેષાં વચોઽશુભમ્
પતિની સેવા કરતી, નિર્દોષ અને ઈર્ષ્યા રહિત પત્ની એ તેમના કઠોર શબ્દો સાંભળ્યા.
મોહિતાસ્તત્ર તે દેવા ગૃહીત્વા તાં બલાત્તદા
ત્યાં દેવતાઓ ભ્રમિત થઈ, અને તે સમયે જ તેને જોરથી પકડી લીધી.
તદા ક્રુદ્ધા સતી સા વૈ તાઞ્છશાપ મુનિપ્રિયા
પછી, એ સતી સ્ત્રી ગુસ્સામાં, જે મુનિની પ્રિય હતી, દેવતાઓને શાપ આપ્યો.
મહાદેવસ્ય વૈ લિંગં બ્રહ્મણોઽસ્ય મહાશિરઃ ભવિષ્યંતિ સુરશ્રેષ્ઠા ઉપહાસોઽયમુત્તમઃ
મહાદેવનું લિંગ અને બ્રહ્માનું મોટું માથું, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, હવે ઉપહાસનું કારણ બનશે; આ સૌથી મોટો ઉપહાસ છે.
ઇતિ શ્રુત્વા વચો ઘોરં નમસ્કૃત્ય મુનિપ્રિયામ્
આ ભયાનક શબ્દો સાંભળીને, તેઓ મુનિની પ્રિયાને નમસ્કાર કર્યા.
અનસૂયા તદા પ્રાહ ભવન્તો મમ પુત્રકાઃ
પછી અનસૂયા બોલી: 'તમે બધા મારા પુત્રો સમાન છો.'
ઇત્યુક્તે વચને બ્રહ્મા ચંદ્રમાશ્ચ તદા હ્યભૂત્ તત્પાપપરિહારાર્થં યોગવન્તો બભૂવિરે
આ શબ્દો કહેવામાં આવ્યા પછી, બ્રહ્મા અને ચંદ્ર પણ એવા જ થયા; એ પાપ દૂર કરવા માટે, તેઓ યોગમાં તત્પર થયા.
એતસ્મિન્નંતરે દેવી પ્રકૃતિસ્સર્વ ધર્મિણી
એ દરમિયાન, ધર્મમય સ્વરૂપ ધરાવતી દેવી પ્રકૃતિ પ્રગટ થઈ.
મન્વંતરમતો જાતં તેષાં યોગં પ્રકુર્વતામ્ 3.4.17.
ત્યાંથી, તેઓ યોગમાં તત્પર થયા અને નવો મન્વંતર શરૂ થયો.
ઉવાચ વચનં રમ્યં તેષાં મંગલહેતવે
તે એમની કલ્યાણ માટે સુખદ શબ્દો બોલી.
રુદ્રાંશશ્ચૈવ દુર્વાસાઃ પ્રત્યૂષઃ સપ્તમો વસુઃ તેષાં વાક્યં સમાકર્ણ્ય વસવસ્તે ત્રયોઽભવન્
રુદ્રના અંશ રૂપે દુર્વાસા, અને સાતમા વસુ તરીકે પ્રત્યુષ—એમના શબ્દો સાંભળીને, ત્રણ વસુઓ જન્મ્યા.
સ્વાંશેન ભૂતલં જગ્મુઃ કલિશુદ્ધાય દારુણે
તેઓએ પોતાના અંશથી પૃથ્વી પર અવતરણ કર્યું, કળિયુગની ભયાનકતા શુદ્ધ કરવા માટે.