નમ્રીભૂતશ્ચ તાન્દૃષ્ટ્વા મહેન્દ્રસ્તૈઃ સમન્વિતઃ
તેમને નમ્ર થયેલા જોઈને, મહેન્દ્ર તેમનો સાથ જોડ્યો.
પ્રસન્ના સા દિતિર્દેવાન્મહેન્દ્રાય ચ તાન્દદૌ
પ્રસન્ન થયેલી દિતિએ એ દેવતાઓ મહેન્દ્રને આપી દીધા.
ઇલો નામ સ વેદજ્ઞો યથેલો નૃપતિસ્તદા
વેદોમાં નિપુણ, યથેલો નામે ઇલ નામનો એક રાજા હતો.
એકદા બલવાન્રાજા મનુપુત્ર ઇલઃ સ્વયમ્
એક વખત, મનુનો પુત્ર અને શક્તિશાળી રાજા ઇલએ પોતે જ કાર્ય કર્યું.
મેરોરધઃ સ્થિતઃ ખણ્ડઃ સ્વર્ણગર્ભો હરિપ્રિયઃ
મેરુના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલ સ્વર્ણગર્ભ નામનું પ્રદેશ હરિપ્રિય છે.
ઇલેનાવૃતમેવાપિ કૃતં તત્ર સ્થલે સુરાઃ
તે પ્રદેશ ઈલા દ્વારા ઘેરાયેલ છે અને દેવોએ ત્યાં સ્થાપના કરી છે.
ભારતે યે સ્થિતા લોકા ઇલાવૃતમુપાગતાઃ 3.4.17.
ભારતમાં વસેલા લોકોએ ઈલાવૃતમાં પ્રવેશ કર્યો છે.
આરોહણં નરૈસ્તસ્મિત્કૃતં સ્વર્ણમયં શુભમ્
માણસોએ ત્યાં સુંદર અને સ્વર્ણમય ચડાવ બનાવ્યો હતો.
તાન્દૃષ્ટ્વા મનુજાન્પ્રાપ્તાન્સદેહાન્સ્વર્ગમણ્ડલે
સ્વર્ગમાં શરીર સાથે પહોંચેલા મનુષ્યોને જોઈને,
જ્ઞાત્વા સ ભગવાન્રુદ્રો ભવાન્યા સહ શંકરઃ
આ જાણીને ભગવાન રુદ્ર, શંકર, ભવાણી સાથે,
એતસ્મિન્નન્તરે પ્રાપ્તો વૈવસ્વતસુતો મહાન્
એ સમયે વિવસ્વતનો મહાન પુત્ર ત્યાં આવ્યો.
નગ્નભૂતં સમાલોક્ય નેત્રે સંમીલ્ય સંસ્થિતઃ
તેને નિર્વસ્ત્ર જોઈને, તેણે આંખો બંધ કરી અને સ્થિર રહ્યો.
અસ્મિન્ખણ્ડે સદા નાર્યો ભવિષ્યંતિ ચ માં વિના
આ પ્રદેશમાં સ્ત્રીઓ હંમેશા રહેશે, પણ મારી સાથે નહીં.
ઇલા બભૂવ નૃપતે કન્યા જનમનોહરા
રાજા, ઈલા મનોહર રૂપની કન્યા બની.
ઇલાસમાધિભૂતાયાઃ સપ્તવિંશચ્ચતુર્યુગમ્ બુધં દેવં પતિં કૃત્વા ચંદ્રવંશમજીજનત્
ઈલા રૂપે સાતવીસ અને ચાર યુગ સુધી રહી, બુધ દેવને પતિ બનાવી, ચંદ્રવંશની ઉત્પત્તિ કરી.
અયોધ્યાધિપતિઃ શ્રીમાન્યદેલાવૃતમાગતઃ
અયોધ્યાના શ્રીમંત રાજા પણ ઈલાવૃતમાં આવ્યા.
તદા પ્રાપ્ત ઇલો વિપ્રસ્તસ્યા રૂપેણ મોહિતઃ 3.4.17.
પછી વિદ્વાન ઈલા પોતાના રૂપથી મોહિત થઈને આવી.
એતસ્મિન્નંતરે તત્ર વાગુવા ચાશરીરિણી
તે સમયે ત્યાં અશરીરી વાણી બોલી.
અનિલો નામ તત્રૈવ વિખ્યાતોઽભૂદ્દ્વિજસ્ય વૈ
ત્યાં અનિલ નામે એક વ્યક્તિ દ્વિજોમાં પ્રસિદ્ધ થયો.
છિત્ત્વાછિત્ત્વા શિરો રમ્યં તસ્મૈ જાતં પુનઃ પુનઃ
સુંદર માથું વારંવાર કાપીને, તે તેને ફરીથી મળતું રહ્યું.
પ્રાહ ત્વમૂનપંચા શદ્વિભેદાઞ્જનયિષ્યસિ
તેણે કહ્યું, 'તમે આ પાંચ અને છ ભાગો ઉત્પન્ન કરશો.'
યથા કુબેરો ભગવાન્ષડ્વિંશદ્વરુણપ્રિયઃ
જેમ ભગવાન કુબેર, વરુણના પ્રિય છે અને છવીસ ભાગમાં છે.
ઇત્યુક્તે વચને તસ્મિન્દિતિકુક્ષૌ દ્વિજોત્તમઃ
આ શબ્દો કહેવામાં આવ્યા ત્યારે, ó શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, એ જ ક્ષણે—
ધાન્યપાલસ્ય વૈ ગેહે મૃલગંડાન્તજઃ સુતઃ
ધાન્યપાલના ઘરમાં, માટીના ગાંઠમાંથી એક પુત્ર જન્મ્યો.
અલિકો નામ વૈ મ્લેચ્છસ્તત્ર સ્થાને સમાગતઃ
એ જ જગ્યાએ, અલિક નામનો વિદેશી ત્યાં આવ્યો.
અનપત્યો વસ્ત્રકારી સુતં પ્રાપ્ય ગૃહં યયૌ
પોતે સંતાનવિહોણો વસ્ત્રકાર, પુત્ર મળતાં ઘરે ગયો.
સ સપ્તાબ્દવપુર્ભૂત્વા ગોદુગ્ધપાનતત્પરઃ 3.4.17.
એ બાળક સાત વર્ષનો થતાં, ગાયનું દૂધ પીવાનું ખૂબ ગમતું હતું.
સ્વહસ્તેનૈવ સંસ્કૃત્ય ભોજનં હરયેઽપર્યત્
પોતાના હાથથી જ ભોજન તૈયાર કરીને, એ હરિને અર્પણ કરતો હતો.
પિતૃમાતૃપરિત્યક્તઃ સ બાલઃ પંચહાયનઃ
પિતા અને માતા દ્વારા ત્યાગવામાં આવેલો એ બાળક પાંચ વર્ષનો હતો.
ગોવર્દ્ધનગિરૌ પ્રાપ્ય નારદસ્યોપદેશતઃ
ગોવર્ધન પર્વત પર પહોંચીને, નારદજીના ઉપદેશથી—