જિત્વા પ્રાકૃતભાષાયાઃ કર્તૄન્મૂઢાન્કલિપ્રિયાન્
કળીયુગમાં આનંદ મેળવનારા, પ્રાકૃત ભાષાના મૂર્ખ રચયિતાઓને જીત્યા પછી—
એકદા તુ કલિર્ધૂર્તો હૃદિસ્થશ્ચૌરકર્મણામ્
એક વખત, ચાલાક કળી, હૃદયમાં રહી, ચોરીના કાર્યોમાં લાગ્યો—
તદા તુ દુઃખિતા દેવી ગર્તમધ્યે સ્થિતં પતિમ્ 3.4.9.
પછી દુઃખી સ્ત્રીએ પોતાના પતિને ખાડામાં ઉભા જોઈ લીધા.
એકસ્મિન્દિવસે રાજા મૃગયાર્થમુપાગતઃ સ પૃષ્ટસ્તેન તત્રૈવ કૃતં કેન તવેદૃશમ્
એક દિવસ, રાજા શિકાર માટે ત્યાં આવ્યો; ત્યાં પૂછાયું, 'કોણે તને આવું કર્યું?'
સ હોવાચ મહારાજ હસ્તપાદવિહીનકઃ
તેણે કહ્યું, 'મહારાજ, હું હાથ-પગ વિનાનો છું.'
ઇતિ શ્રુત્વા ધર્મપાલો નૃપતિસ્તં દ્વિજોત્તમમ્
આ સાંભળીને, ધર્મપાલ રાજાએ તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને સન્માન આપ્યું.
તસ્ય દીક્ષાં નૃપઃ પ્રાપ્ય ધર્મશાલામકારય ત્ ધર્મપાલગૃહં પ્રાપ્ય રાજાનમિદમબ્રુવન્
તેની દીક્ષા મેળવી, રાજાએ ધર્મશાળા બનાવવી; ધર્મપાલના ઘર પહોંચીને, તેઓએ રાજાને આ રીતે કહ્યું:
વયં હિ શાસ્ત્રનિપુણાસ્તવ ગેહમુપાગતાઃ સંભુંક્તે પ્રત્યહં પ્રીત્યા તત્પશ્ય નૃપસત્તમ
અમે શાસ્ત્રમાં નિપુણ, તમારા ઘરમાં આવ્યા છીએ; તે અહીં રોજ આનંદથી ભોજન કરે છે—એ જુઓ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ!
ઇત્યુક્ત્વા કલિભક્તાસ્તે વિષ્ણુરૂપં ચતુર્ભુજમ્
આવું કહીને કળિયુગના ભક્તોએ ચતુરભુજ વિષ્ણુનું રૂપ જોયું.
વિસ્મિતો ધર્મપાલશ્ચ જયદેવમુવાચ હ અદીદૃશન્હરિં સાક્ષાત્તસ્માત્ત્વં શીઘ્રમાવ્રજ
ધર્મપાલ આશ્ચર્યચકિત થઈ જયદેવને કહ્યું: 'તમે તો હરિને સીધા જોઈ લીધા, હવે જલ્દી અહીં આવો.'
ઇતિ શ્રુત્વા દ્વિજઃ પ્રાપ્તો વિસ્મિતોઽભૂત્તથા નૃપઃ
આ સાંભળીને બ્રાહ્મણ ત્યાં પહોંચ્યો અને આશ્ચર્યમાં પડી ગયો, રાજા પણ એ જ રીતે આશ્ચર્યચકિત થયો.
અસૌ વિપ્રશ્ચ નૃપતે ગૌડદેશે નિવાસિનઃ
એ બ્રાહ્મણ અને રાજા, બંને ગૌડદેશના રહેવાસી હતા.
ગરલં મિશ્રિતં ભક્ષ્યે તેન પાખંડરૂપિણા 3.4.9.
પાખંડી રૂપે રહેલા એક જણએ ઝેર મિશ્રિત ખોરાક આપ્યો અને તે ખાઈ લીધો.
એતસ્મિન્નંતરે રાજન્વયં તત્ર સમાગતાઃ શૂલાત્તં હિ સમુત્તાર્ય હસ્તૌ પાદૌ નૃપોઽચ્છિનત્
એ દરમિયાન, રાજા, અમે ત્યાં પહોંચ્યા; રાજાએ તેને શૂળ પરથી નીચે ઉતારીને તેના હાથ અને પગ કાપી નાખ્યા.
અસ્માકં શિષ્યભૂતો હિ રાજાસ્માભિઃ પ્રબોધિતઃ
રાજા અમારો શિષ્ય બન્યો અને અમે તેને જ્ઞાન આપ્યું.
ચૌરાઁસ્તાન્સા હિ પાતાલે ચકાર સુરરક્ષિતાન્
તે સ્ત્રીએ દેવતાઓ દ્વારા રક્ષિત ચોરોને પાતાળમાં ફેંકી દીધા.
ક્રંદમાને દ્વિજે તસ્મિન્હસ્તાંઘ્રી પ્રકૃતિં ગતૌ
બ્રાહ્મણ રડતો હતો ત્યારે તેના હાથ અને પગ પાછા સ્વસ્થ થઈ ગયા.
શ્રુત્વા રાજા પ્રસન્નાત્મા જયદેવમુખોદ્ભવમ્
જયદેવના ચમત્કારથી રાજા આનંદિત મનથી ખુશ થયો.
ઇતિ તે કથિતં વિપ્ર જયદેવો યથાભવત્
હવે, બ્રાહ્મણ, જયદેવ કેવી રીતે એવા બન્યા તેની કથા તમને કહી દીધી છે.
સર્વદેવમયં વિષ્ણું પૂજયિત્વા પ્રસન્નધીઃ
બધા દેવતાઓથી ભરેલા વિષ્ણુની પૂજા કરીને તેનું મન પ્રસન્ન અને શાંત થયું.
અન્યૈસ્સુરૈશ્ચ સંપૂજ્યો બભૂવ હરિપૂજનાત્
હરિની પૂજાના કારણે તેને બીજા દેવતાઓએ પણ સન્માન આપ્યું.
કદાચિત્તસ્ય ગેહે વૈ વ્રતી કશ્ચિત્સમાગતઃ દૃષ્ટ્વોવાચ મહાભાગઃ સ સ્પર્શાઢ્યો દયાપરઃ
એક વખત, એક વ્રતધારી તેના ઘરમાં આવ્યો; તેને જોઈને, દયાળુ અને સ્પર્શથી સમૃદ્ધ એ મહાભાગ્યશાળી એ વાત બોલ્યો.
અનેન સ્પર્શમણિના લોહધાતુશ્ચ કાંચનમ્
આ સ્પર્શમણિથી લોખંડને સોનામાં ફેરવી શકાય છે.
સ્નાત્વા તાવત્સરય્વાં ચાયાસ્યામિ તેંતિકં મુદા કૃત્વા લક્ષ્મીં સમાપ્યાસીદ્વિષ્ણુશર્મા તદાગમત્
હું સરયૂમાં સ્નાન કરીને આનંદથી તારી પાસે આવીશ; લક્ષ્મીજીની પૂજા કરીને, પછી વિષ્ણુશર્મા ત્યાં પહોંચ્યો.
બહુસ્વર્ણયુતાં પત્નીં દૃષ્ટ્વોવાચ હરિપ્રિયઃ
પત્નીને ઘણાં સોનાથી શોભાયમાન જોઈને હરિભક્તે કહ્યું.
અહં વિષ્ણુપરો દીનશ્ચૌરભીતઃ સદૈવ હિ
હું વિષ્ણુનો ભક્ત છું, ગરીબ છું અને હંમેશાં ચોરોનો ડર રહે છે.
ઇતિ શ્રુત્વા વચો ઘોરં પતિભીતા પતિવ્રતા
એવી ભયાનક વાતો સાંભળીને, પતિભયથી પતિવ્રતા પત્ની ડરી ગઈ.
દ્વિજોઽપિ ઘર્ઘરામધ્યે તદ્દ્રવ્યં બલતોઽક્ષિપત્ ઉવાચ બ્રાહ્મણીં દીનાં સ્વર્ણં કિં ન કૃતં ત્વયા
બ્રાહ્મણએ ઘરમાં ગૂંજન વચ્ચે એ વસ્તુ જોરથી ફેંકી દીધી અને દુઃખી બ્રાહ્મણીને પૂછ્યું: 'તમે સોનું કેમ નથી બનાવ્યું?'
સાહ ભો મત્પતિશ્શુદ્ધો ગૃહીત્વા સ્પર્શકં રુષા નિર્લોહો વર્તતે વિપ્રસ્તતઃ પ્રભૃતિ હે ગુરો ।। 3.4.10.
તે બોલી: 'મારા પતિ શુદ્ધ છે; તેણે ગુસ્સામાં એ વસ્તુને સ્પર્શ કરી, ત્યારથી એ પથ્થર સોનાવિહોણો રહી ગયો, હે ગુરુ.'
ઇતિ શ્રુત્વા તુ વચનં સ યતિર્વિસ્મયાન્વિતઃ
આવું સાંભળીને, યતિ આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો.