સ વૈ ભાદ્રપદે માસિ સૂર્યો ભૂત્વાયુતાબ્દકમ્ ઇતિ તે કથિતં વિપ્ર યથા જીવસ્તમબ્રવીત્ ।। 3.4.8.
ભાદરવા મહિનામાં, સૂર્યદેવ દસ હજાર વર્ષના થયા; હે બ્રાહ્મણ, જિવસ્તાએ જે કહ્યું તે પ્રમાણે હું તને કહું છું.
આગત્ય ભાસ્કરો દેવઃ પૂર્ણિમાયાં તુ ભાદ્રકે
ભાદરવામાં પૂર્ણિમાના દિવસે દેવતા ભાસ્કર આવ્યા.
શિવદત્તસ્ય તનયો વિષ્ણુશર્મેતિ વિશ્રુતઃ
શિવદત્તનો પુત્ર, જેનું નામ વિષ્ણુશર્મા છે, સૌને જાણીતા હતા.
ચતુર્વર્ણાન્નરાન્વિપ્ર સમાહૂય હરેર્ગૃહે
હે બ્રાહ્મણ, તેણે ચાર વર્ણના લોકોને હરિના ઘરમાં બોલાવ્યા.
શૃણુ તત્કારણં શિષ્ય વિશ્વકારણ કારકઃ દેવાન્સસર્જ લોકાર્થે તસ્માત્સર્વેશ્વરોઽભવત્
હે શિષ્ય, એનું કારણ સાંભળ. સર્વ કારણોના સર્જનહારએ જગતના હિત માટે દેવતાઓનું સર્જન કર્યું, એટલે તે સર્વનો સ્વામી બન્યો.
પૂર્વં હિ સકલાન્દેવાન્પૂજયિત્વા નરઃ શુચિઃ
પહેલાં, એ શુદ્ધ મનુષ્યે બધા દેવતાઓની પૂજા કરી હતી—
ઇતિ શ્રુત્વા તુ તે સર્વે પ્રશસ્ય બહુધા હિ તમ્
આ સાંભળીને, સૌએ તેને અનેક રીતે વખાણ્યો.
ઇતિ તે કથિતં વિપ્ર વિષ્ણુસ્વામી યથાભવત્
હે બ્રાહ્મણ, વિષ્ણુસ્વામી કેવી રીતે થયો એ વાત તને કહી છે.
સ્વર્વેશ્યા મંજુઘોષાયાં મુનિમેધાવિના ભુવિ
પૃથ્વી પર સ્વર્વેશ્યા પ્રદેશમાં, મંજુઘોષા નામની જગ્યાએ, ઋષિ મેધાવીએ—
પિતૃમાતૃપરિત્યક્તઃ સ બાલઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ
પિતા-માતાએ ત્યજી દીધેલો એ બાળક શ્રદ્ધાવાન હતો.
સૂર્યમણ્ડલમધ્યસ્થા સાવિત્રી નામ દેવતા 3.4.8.
સૂર્યમંડળના મધ્યમાં સાવિત્રી નામની દેવી છે.
પ્રસન્ના તપસા તસ્ય પ્રાદુર્ભૂતા સનાતની
તેણી તેની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈ, સદા માટે પ્રગટ થઈ.
લક્ષવર્ષસહસ્રાણિ માસિ માસિ તથાશ્વિને
લક્ષો વર્ષો સુધી, દર મહિને, અને આશ્વિન માસમાં પણ—
ત્વં સૂર્યં ભજ દેવેન્દ્ર સ તે કાર્યં કરિષ્યતિ
હે દેવેન્દ્ર, તું સૂર્યની ઉપાસના કર; તે તારો કાર્ય પૂર્ણ કરશે.
પ્રત્યક્ષમગમત્તત્ર વચઃ પ્રાહ સુરાન્પ્રતિ ભવામિ સત્યદેવસ્ય વિપ્રસ્ય તનયઃ શુભઃ
ત્યાં તે સૌની સામે પ્રગટ થઈ અને દેવતાઓને કહ્યું: 'હું બ્રાહ્મણ સત્યદેવનો શુભ પુત્ર બનીશ.'
જિત્વા પાખંડિનો વિપ્રાન્માંસભક્ષણતત્પરાન્
હે બ્રાહ્મણો, મેં માંસ ખાવામાં તત્પર એવા પાખંડી લોકોને હરાવ્યા—
મત્સ્યમાંસાશના વિપ્રા મૃગમેષાજકાશનાઃ
માછલી અને માંસ ખાવા વાળા બ્રાહ્મણો, અને જંગલી પ્રાણી, ઘેટા, બકરા ખાવા વાળા—
કલિનાઽધર્મમિત્રેણ રક્ષિતાસ્તે દ્વિજાતયઃ
કળી, જે અધર્મનો મિત્ર છે, તેવા દ્વિજાતિઓને બચાવતો હતો.
બલાચ્ચ સ્તંભનં ચક્રુસ્તદા વિષ્ણુપ્રિયો દ્વિજઃ
તેઓએ બળપૂર્વક બંધન કર્યું; ત્યારે વિષ્ણુપ્રિય那个 બ્રાહ્મણે—
સંજીવ્ય દર્શયામાસ તે દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતાસ્તદા
તેણે તેમને જીવિત કરી બતાવ્યા; આ જોઈને, તે સમયે બધા આશ્ચર્યચકિત થયા.
સર્વદેવપરો નિત્યં વેદપાઠપરાયણઃ ।। 3.4.8.
તે સર્વ દેવોમાં શ્રદ્ધા રાખતો અને રોજ વેદોનું પાઠ કરતો હતો.
તત્સુતસ્તુ મૃતિં પ્રાપ્તો જન્મમાત્રે હિ દારુણે
પણ તેના પુત્રનું જન્મતાની સાથે જ દુઃખદ મૃત્યુ થયું.
જિજીવ તત્પ્રસાદેન વિવસ્વાન્નામ ચાભવત્
પછી તેની કૃપાથી બાળક જીવતો રહ્યો અને તેનું નામ વિવસ્વાન પડ્યું.
અપત્યવાન્ધર્મપરઃ સૂર્યવતપરાયણઃ
તેને સંતાન થયું, તે ધર્મમાં સ્થિર રહ્યો અને સૂર્ય જેવી અડગ ભક્તિ રાખતો હતો.
સુશીલા નામ વિખ્યાતા પતિસેવાર્થમાગતા
સુશીલા નામની એક સુપ્રસિદ્ધ સતી સ્ત્રી પતિની સેવા માટે આવી.
બલાદ્ગૃહીત્વા તુ નિશિ બુભુજે સ્મરવિહ્વલઃ
રાતે કામવાસનાથી અંધ બની, તેણે બળજબરીથી તેને ભોગવી.
લિંગેદ્રિયં ચ પતિતં ગુદભ્રષ્ટો મહાંગરુક્
પછી તેનું અંગ પડી ગયું અને ગુદા માં ભારે દુઃખ ભોગવવું પડ્યું.
સ ચક્રે દ્વાદશં પ્રેમ્ણા નિરાહારો યતેન્દ્રિયઃ
પછી તેણે પ્રેમથી બાર વર્ષ સુધી ઉપવાસ અને ઇન્દ્રિય નિયંત્રણ સાથે વ્રત કર્યું.
તદા શ્રદ્ધા રવૌ પ્રાપ્તા પ્રત્યહં સ દ્વિજોત્તમઃ
પછી શ્રદ્ધાથી તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ રોજ સૂર્યની આરાધના કરવા લાગ્યો.
નારીભિર્ભર્ત્સિતઃ પૂર્વં સોથ કામિનીયાચિતઃ
જેને પહેલા સ્ત્રીઓ તિરસ્કારતી હતી, તેને હવે એક કામિનીએ ઇચ્છ્યો.