નમસ્તસ્યૈ મહાકાલ્યૈ વિષ્ણુમાયે નમોનમઃ
મહાકાળી અને વિષ્ણુમાયાને repeatedly નમન છે.
તાન્નો વદ મહાભાગ સર્વજ્ઞોઽસ્તિ ભવાન્સદા
હે મહાભાગ્યશાળી, અમને કહો; તમે હંમેશાં સર્વજ્ઞ છો.
વલીગઢં મહારમ્યં યાદવૈ રક્ષિતં પુરમ્
વલીગઢ એ અતિ સુંદર શહેર છે, જે યાદવો દ્વારા રક્ષાયેલું છે.
વીરસેનસ્ય વૈ પૌત્રં ભૂપસેનં નૃપોત્તમમ્
વીરસેનાના પૌત્ર, ભૂપસેન, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
એતસ્મિન્નંતરે ભૂપા નાનાદેશ્યાઃ સમાગતાઃ
એ સમયે વિવિધ પ્રદેશોના રાજાઓ એકઠા થયા.
સહોદ્દીનસ્તુ તચ્છ્રુત્વા પુનરાગત્ય દેહલીમ્
સહોદ્દીન એ વાત સાંભળી ફરીથી દેહળી પાસે આવ્યો.
તત્પશ્ચાદ્બહુધા મ્લેચ્છા ઇહાગત્ય સમન્તતઃ
પછી ચારેય બાજુથી ઘણા વિદેશી લોકો અહીં આવ્યા.
અદ્યપ્રભૃતિ દેશેઽસ્મિઞ્છતવર્ષાન્તરે હિ તે
આજે પછી, આ દેશમાં સો વર્ષની અંદર તેઓ—
મ્લેચ્છભૂપા મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તસ્માદ્યૂયં મયા સહ
મુનિશ્રેષ્ઠો, એ વિદેશી રાજાઓ—એટલે તમે બધા મારી સાથે મળીને—
ઇતિ શ્રુત્વા તુ વચનં દુઃખાત્સંત્યજ્ય નૈમિષમ્
આ શબ્દો સાંભળી દુઃખથી તેઓ નૈમિષ છોડીને ચાલ્યા ગયા.
તત્ર સર્વે સમાધિસ્થા ધ્યાત્વા સર્વમયં હરિમ્ 3.4.6.૧
ત્યાં બધાએ ધ્યાનમાં બેસી સર્વત્ર રહેલા હરિનું સ્મરણ કર્યું.
વ્યાસ ઉવાચ વર્ણિતં ચ મયા તુભ્યં કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ
વ્યાસજી બોલ્યા: મેં તને આ બધું કહેલું છે; હવે તને બીજું શું સાંભળવું છે?
અહં માયાભવો જાતો ભવાન્વેદભવો ભુવિ
હું માયાથી જન્મ્યો છું અને તમે ધરતી પર વેદમાંથી ઉત્પન્ન થયા છો.
અવિદ્યયા ચ સકલં મમ જ્ઞાનં સમાહૃતમ્
અજ્ઞાનને કારણે મારું બધું જ્ઞાન દૂર થઈ ગયું હતું.
પરં બ્રહ્મૈવ કૃપયા દૃષ્ટ્વા માં મંદભાગિનમ્
પરમ બ્રહ્મએ દયાથી મને, ઓછા પુણ્યવાળાને, જોઈ લીધો.
નમસ્તસ્મૈ મુનીંદ્રાય વેદવ્યાસાય સાક્ષિણે
મહાન મુનિ અને સાક્ષી એવા વેદવ્યાસને વંદન છે.
પુનરન્યચ્ચ મે બ્રૂહિ સૂતાદ્યૈઃ કિં કૃતં મુને
મુનિ, ફરીથી મને કહો કે સૂત અને બીજાઓએ શું કર્યું હતું?
અહંકારો હિ જીવાત્મા સર્વઃ સ્યાત્કોટિહીનકઃ
અહંકાર જ જીવાત્મા છે અને બધું અનંત છે.
પુરાણોઽણોરણીયાંશ્ચ ષોડશાત્મા સનાતનઃ
પુરાણ અત્યંત સૂક્ષ્મ છે, તે શોડશાત્મા અને શાશ્વત છે.
જ્ઞેયો જીવઃ શરીરેઽસ્મિન્સ ઈશગુણબંધિતઃ
આ શરીરમાં રહેલો જીવ ઓળખવાનો છે; તે ભગવાનના ગુણોથી બંધાયેલો છે.
બુદ્ધિર્મનશ્ચ વિષયા ઇંદ્રિયાણિ તથૈવ ચ 3.4.6.
બુદ્ધિ, મન, વિષય અને ઇન્દ્રિયો—
જીવો નારાયણસ્સાક્ષાચ્છંકરેણ વિમોહિતઃ
જીવ સીધો નારાયણ છે, પણ શંકર દ્વારા મોહિત થયો છે.
કાલાત્મા ભગવાનીશો મહાકલ્પસ્વરૂપકઃ ઈશનેત્રાણિ તાન્યેવ બન્ધકલ્પશ્ચતુર્થકઃ
સમય સ્વરૂપ ભગવાન, જે મહાકલ્પના સ્વરૂપ છે, એજ ભગવાનની શક્તિઓ છે, અને ચોથો બંધનો કલ્પ છે.
વાયુકલ્પો વહ્નિકલ્પો બ્રહ્માંડો લિંગકલ્પકઃ
વાયુનો કલ્પ, અગ્નિનો કલ્પ, બ્રહ્માંડ અને લિંગનો કલ્પ છે.
ભવિષ્યકલ્પશ્ચ તથા તથા ગરુડક લ્પકઃ
એ જ રીતે, ભવિષ્યનો કલ્પ અને ગરુડનો કલ્પ પણ છે.
વામનશ્ચ નૃસિંહશ્ચ વરાહો મત્સ્યકૂર્મકૌ
વામન, નરસિંહ, વરાહ, મત્સ્ય અને કૂર્મના કલ્પો પણ છે.
અષ્ટાદશદિનેષ્વેવ બ્રહ્મણોઽવ્યક્તજન્મનઃ
અવ્યક્તમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માના માત્ર અઢાર દિવસમાં જ આ બધું થાય છે.
કૂર્મકલ્પશ્ચ તત્રાદ્યો મત્સ્યકલ્પો દ્વિતીયકઃ
ત્યાં પહેલો કૂર્મકલ્પ છે અને બીજો મત્સ્યકલ્પ છે.
દ્વિધા ચ ભગવાન્બ્રહ્મા સૂક્ષ્મઃ સ્થૂલોઽગુણો ગુણી
ભગવાન બ્રહ્મા બે પ્રકારના છે: સૂક્ષ્મ અને સ્થૂળ, ગુણરહિત અને ગુણવાળા.
નિર્ગુણોવ્યયરૂપશ્ચાવ્યક્તજન્મા સ્વભૂઃ સ્વયમ્
તેઓ ગુણરહિત છે, અવિનાશી સ્વરૂપ ધરાવે છે, અવ્યક્તમાંથી જન્મેલા, સ્વયંભૂ અને સ્વતંત્ર છે.