નેત્રસિંહશ્ચ નૃપતિઃ સ વીરો લક્ષસૈન્યપઃ
નેત્રસિંહ નામનો રાજા, એ વીર, લાખ સૈન્ય ધરાવતો હતો.
વીરસેનશ્ચ લક્ષાઢ્યઃ સપુત્રશ્ચાંદ્રિપક્ષગઃ 3.3.32.
વીરસેન, અનેક લાખો સંપત્તિ ધરાવતો, પોતાના પુત્ર સાથે ચંદ્રવંશી પક્ષમાં હતો.
આહ્લાદો લક્ષસૈન્યાઢ્યઃ પક્ષગશ્ચંદ્રવંશિનઃ એવં ષોડશલક્ષાઢ્યઃ સ્થિતઃ પરિમલો રણે
આહ્લાદ, લાખ સૈન્ય ધરાવતો, ચંદ્રવંશી પક્ષમાં હતો; અને પરિમલ, સોળ લાખ સૈન્ય સાથે યુદ્ધમાં સ્થિર રહ્યો.
લહરો ભૂપતિશ્રેષ્ઠો લક્ષપઃ પુત્રસંયુતઃ
લહરો, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, લાખ સૈન્ય ધરાવતો અને પોતાના પુત્રો સાથે હતો.
અભિનન્દન એવાપિ સપુત્રો લક્ષસૈન્યપઃ
અભિનંદન પણ પોતાના પુત્ર સાથે લાખ સૈન્ય ધરાવતો હતો.
નાગવર્મા સમાયાતઃ સપુત્રો લક્ષસૈન્યપઃ
નાગવર્મા પોતાના પુત્ર સાથે લાખ સૈન્ય લઈને આવ્યો.
પૂર્ણામલઃ સપુત્રશ્ચ લક્ષપશ્ચૈવ પક્ષગઃ
પૂર્ણામલ પોતાના પુત્ર સાથે લાખ સૈન્ય ધરાવતો અને પક્ષમાં હતો.
ગજરાજઃ સમાયાતો મહીરાજં હિ લક્ષપઃ
ગજરાજા, પૃથ્વીનો રાજા, લાખ સૈન્ય સાથે આવ્યો.
પુત્રઃ કૃષ્ણકુમારસ્ય ભગદત્તઃ સમાગતઃ
કૃષ્ણકુમારનો પુત્ર ભગદત્ત આવ્યો.
બલવાહનપુત્રશ્ચ દશગોપાલસંસ્થિતઃ મહીરાજમુપાગમ્ય યુદ્ધાર્થં સમુપસ્થિતઃ
બલવાહનનો પુત્ર, દસ ગોપાલો સાથે, પૃથ્વી રાજા પાસે યુદ્ધ માટે પહોંચ્યો.
કલિંગશ્ચ નૃપઃ પ્રાપ્તસ્ત્રિકોણશ્ચ તથૈવ ચ
કલીંગનો રાજા અને ત્રિકોણ પણ આવ્યા.
મુકુન્દશ્ચ સુકેતુશ્ચ રુહિલો ગુહિલસ્તથા સર્વે દશસહસ્રાઢ્યા મહીરાજમુપસ્થિતાઃ ।। 3.3.32.
મુકુન્દ, સુકેતુ, રૂહિલા અને ગુહિલા — બધા દસ હજાર સૈન્ય ધરાવતા — પૃથ્વી રાજા પાસે એકત્ર થયા.
મહીરાજસ્ય પક્ષે તુ સહસ્રં ક્ષુદ્રભૂમિપાઃ
પૃથ્વી રાજાના પક્ષમાં હજાર નાના રાજાઓ હતા.
તેષાં મધ્યે ચ વૈ ભૂપાન્દ્વિશતાન્દેહલીં પ્રતિ એવં સ દેહલીરાજશ્ચતુર્વિંશતિલક્ષપઃ
એમાં બે સો રાજાઓ દિલ્લી તરફ આગળ વધ્યા; અને દિલ્લીનો રાજા ચોવીસ લાખ સૈન્ય ધરાવતો હતો.
યુદ્ધમષ્ટાદશાહાનિ સઞ્જાતં સર્વસંક્ષયમ્
અઢાર દિવસ સુધી યુદ્ધ થયું, જેમાં સર્વનો વિનાશ થયો.
ભવાન્સપુત્રઃ સેનાઢ્યો ધુંધુકારેણ રક્ષિતઃ ઇતિ શ્રુત્વા યયૌ શીઘ્રં કુરુક્ષેત્રે મહારણે
તમે, તમારા પુત્ર અને સૈન્ય સાથે, ધુંધુકારના રક્ષણ હેઠળ, આ સાંભળી, ઝડપથી કુરુક્ષેત્રના મહાયુદ્ધમાં ગયા.
તદા પરિમલો રાજા મયૂરધ્વજમેવ હિ
પછી રાજા પરિમલ mayuradhvaja ને સામનો કર્યો.
કૃષ્ણાંશેન જયંતેન દેવસિંહેન રક્ષિતઃ
કૃષ્ણના અંશવાળા જયંત અને દેવસિંહના રક્ષણ હેઠળ હતો.
ઇતિ શ્રુત્વા તુ વચનં મયૂરધ્વજ એવ હિ
આ શબ્દો સાંભળીને મયૂરધ્વજએ પોતે જવાબ આપ્યો.
તયોશ્ચાસીન્મહદ્યુદ્ધં સેનયોરુભયો રણે
બન્ને પક્ષોની સેના વચ્ચે મેદાનમાં મોટું યુદ્ધ થયું.
એકો રથો ગજાસ્તત્ર જ્ઞેયાઃ પઞ્ચશતં રણે એતે સૈન્યા નરા જ્ઞેયા સૈન્યપાંશ્ચ શૃણુષ્વ ભોઃ ।।3.3.32.
યુદ્ધમાં એક રથ અને પાંચસો હાથી હતા; આ માણસો સેના તરીકે ઓળખાય છે અને તેમના નેતાઓનું નામ સાંભળો, ભાઈ.
દશાનાં પચ્ચરાણાં ચ પતિર્નામ્ના સ પત્તિપઃ
દસ પદાતી દળના નેતાને પદાતીપતિ કહેવાય છે.
પંચાનાં ચ ગજાનાં ચ પતિર્નામ્ના ગજાધિપઃ
પાંચ હાથીઓના નેતાને ગજાધિપતિ તરીકે ઓળખાય છે.
ઉષ્ટ્રારૂઢાઃ સ્મૃતા દૂતાશ્ચત્વારિંશચ્ચ તદ્બલે ષડ્ત્રિંશદ્વૈ પદચરાસ્તેષાં કર્માણિ મે શૃણુ
ઉંટ પર સવાર દૂતો તે દળમાં ચાળીસ ગણાય છે; છત્રીસ પદાતી છે—તેમના કામો હું તમને કહું છું.
દશ ગોલકદાતારો દશતત્પુષ્ટિકારકાઃ ત્રયો દૃષ્ટિકરા જ્ઞેયાસ્ત્રિયામેષુ પૃથક્પૃથક્
દસ ગોળા આપનાર છે, દસ પોષણ આપનાર છે; ત્રણ નજર રાખનાર છે, ત્રણ જુદી જુદી પહેરીઓમાં.
શેષાઃ શૂદ્રાસ્તુ સેનાનાં શૂરકૃત્યપરાયણાઃ
બાકી બધા શૂદ્રો છે, જે સેનાના કામમાં નિમગ્ન છે.
તત્રાસીત્તુમુલં યુદ્ધં ધર્મેણ ચ સમન્તતઃ
ત્યાં સર્વત્ર ધર્મ પ્રમાણે જોરદાર યુદ્ધ થયું.
તત્પશ્ચાદ્યામમાત્રેણ સૈન્યપા યુદ્ધમાગતાઃ
પછી એક પહેરીના સમયમાં સેના નેતાઓ યુદ્ધમાં જોડાયા.
યામમાત્રં ચ યુદ્ધાય સંસ્થિતા રણમૂર્ધનિ
એક પહેરી સુધી તેઓ યુદ્ધ માટે મેદાનમાં તૈયાર રહ્યા.
ભગદત્તેન વૈ દેવઃ કૃતવાન્યુદ્ધમુત્તમમ્
ભગદત્તે ઉત્તમ યુદ્ધ કર્યું.