હૃત્વા સ્વયંવરે રમ્યે પરમાનન્દમાયયૌ 3.3.23.
સ્વયંવરના સુંદર પ્રસંગે, એણે એને પકડી લીધો અને પરમ આનંદથી ત્યાંથી ચાલી ગઈ.
કૃષ્ણાંશસ્તુ તદા બુદ્ધ્વા ન દદર્શ સ્વકં શિશુમ્
કૃષ્ણાંશે એ જાણીને પોતાનો સંતાન જોવા મળ્યો નહીં.
કાલજ્ઞો દેવસિંહોઽપિ મોહિતશ્ચિત્રમાયયા
કાળની સમજ ધરાવતો દેવસિંહ પણ, એ અદભૂત માયા દ્વારા ભુલાઈ ગયો.
વિસ્મિતં દેવસિંહં ચ દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાંશકો બલી
દેવસિંહને આશ્ચર્યમાં જોઈને, શક્તિશાળી કૃષ્ણાંશકાએ
શ્રુત્વા તુ રોદનં તસ્ય ખલસ્તત્ર મહીપતિઃ રુદિત્વા તત્ર વૈ ગાઢં વચનં પ્રાહ નમ્રધીઃ
એના રડવાનો અવાજ સાંભળી, ત્યાંનો દુષ્ટ રાજા, ગાઢ રડીને, નમ્રતાથી વાત કરી.
ઉદયો નામ તે ભ્રાતા મોહયિત્વા મદેન તૌ
તારો ભાઈ ઉદય, બંનેને મદથી ભુલાવી દીધા હતા.
પ્રત્યક્ષં ચ મયા દૃષ્ટં તેન વીરેણ વૈ કૃતમ્
એ શૂરવીરે જે કર્યું, એ હું પોતે સામે જોઈ શક્યો હતો.
દેવસિંહસ્તતો બુદ્ધ્યા ન જ્ઞાતં તેન યત્કૃતમ્
દેવસિંહે સમજથી, એના કરેલા કામને ઓળખી શક્યો નહીં.
એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તૌ તૌ વીરૌ રોદને રતૌ
એ વચ્ચે, બંને શૂરવીરો રડતા રડતા ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
આહ્લાદો નિશ્ચયં જ્ઞાત્વા ભાષિતં ચ મહીપતેઃ
અહ્લાદે નિશ્ચિત જાણીને અને રાજાના શબ્દો સાંભળી,
તસ્ય માતા તથા પત્ની ભગિની પ્રેમદુઃખિતાઃ ન બોધિતસ્તદા વીરશ્ચિત્રમાયાવિમોહિતઃ ।। 3.3.23.
એની માતા, પત્ની અને બહેન, પ્રેમ અને દુઃખથી પીડાઈ, જાણતી નહોતી, કારણ કે એ શૂરવીર અદભૂત માયાથી ભુલાઈ ગયો હતો.
તદા પુષ્પવતી દેવી સ્વપતિં ભ્રાતૃપીડિતમ્
પછી પુષ્પવતી રાણી, પોતાના પતિને ભાઈના દુઃખથી પીડાતા જોઈ,
વિનાપરાધં કૃષ્ણાંશો મહાનિંદામવાપ્તવાન્
કૃષ્ણાંશે કોઈ દોષ વગર, મોટી નિંદા સહન કરી.
વધસ્ત્યાગઃ સમો જ્ઞેયો યોગ્યં બુદ્ધ્યા વિચારય
મૃત્યુ અને ત્યાગ બંને સમાન ગણવા, સમજથી યોગ્ય શું છે એ વિચાર.
ચાંડાલાંશ્ચ સમાહૂય બદ્ધ્વા તં પુત્રઘાતિનમ્
ત્યારે તેણે ચાંડાળોને બોલાવીને, પોતાના પુત્રના હત્યારા માણસને બાંધી દીધો.
અસ્ય નેત્રે સમુત્પાટ્ય માં દર્શયત સંયુતાઃ
તમારે બધા મળીને એની આંખો કાઢી લાવો અને મને બતાવો.
દેવસિંહસ્તતો ગત્વા દત્ત્વા તેભ્યો મહદ્ધનમ્
પછી દેવસિંહ ત્યાં ગયો અને તેમને ઘણું ધન આપ્યું.
બલખાનેસ્તુ યા પત્ની ગજમુક્તા પતિવ્રતા
પણ બલખાનાની પત્ની ગજમુક્તા પોતાના પતિપ્રતિ નિષ્ઠાવાન હતી.
ચાંડાલાસ્તે તુ સંગત્ય મૃગનેત્રે ચ તં દદુઃ ધિક્ત્વાં પાપં દુરાચારં ત્વયા મે હિંસિતઃ સખા
એ ચાંડાળોએ ભેગા થઈને તેને મૃગનેત્રને સોંપી દીધો અને કહ્યું, 'અરે પાપી, દુશ્ચરીત! તું મારા મિત્રને દુઃખ આપ્યું છે.'
જીવિતસ્ત્વત્સુતો ભૂમૌ તદન્વેષણહેતવે ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ વીરઃ શિરીષાખ્યપુરં શુભમ્
તારો દીકરો જીવતો છે, જમીન પર છે, તેને શોધવા જા—એવું કહીને એ વીર શ્રીશા નામની શુભ નગરી તરફ ચાલ્યો.
ગજમુક્તામનુજ્ઞાપ્ય દંપતી પ્રાપ્ય નિર્ભયઃ 3.3.23.
ગજમુક્તાની પરવાનગી લઈને, દંપતી નિર્ભય બનીને આગળ વધ્યા.
મકરંદસ્તુ બલવાન્જ્ઞાત્વા તત્સર્વકારણમ્
પછી શક્તિશાળી મકરંદએ આખી વાત જાણી.
ધર્મમારાધયામાસ યજ્ઞૈર્નાનાવિધૈઃ સ્તવૈઃ
તેને વિવિધ યજ્ઞો અને સ્તુતિઓ દ્વારા ધર્મની ઉપાસના કરી.
અભિનંદનભૂપસ્ય સુતા ચિત્રપ્રપૂજિની
અભિનંદન રાજાના પુત્રીનું નામ ચિત્રપ્રપૂજિની હતું.
કેસરિણ્યા ગુરુર્જ્ઞેયઃ કુતુકો યોગુરૂપધૃક્
કેસરીણીના ગુરુનું નામ કુતુક હતું, જે યોગીની રૂપે આવ્યા હતા.
શત્રુભિર્દુર્ગમા ભૂમિઃ શત્રુપાષાણકારિણી
શત્રુઓને કારણે એ જમીન પહોંચવા અઘરી હતી અને દુશ્મન પથ્થરોને કારણે જોખમી બની હતી.
ચિત્રરેખાભૂપસુતા જયંતસ્તુ તયા હૃતઃ ઇન્દુલશ્ચ સ્થિતો દુઃખી ચિત્રમાયાવિમોહિતઃ
ચિત્રરેખા રાજકુમારીએ જયંતને પકડી લીધો હતો; ઈંદુલા ત્યાં જ દુઃખી અને ચમત્કારી માયાથી ભ્રમિત રહ્યો.
કૃષ્ણાંશશ્ચ ભવાન્દેવઃ સહિતઃ સૂર્યવર્મણા ચિત્રરેખાં સમાગત્ય નૃત્યાદીંસ્તૈઃ સમં કુરુ
હે દેવ, તું કૃષ્ણનો અંશ છે, તું સૂર્યવર્મણ સાથે ચિત્રરેખા પાસે જઈને તેમના સાથે નૃત્ય વગેરે કર.
મોહયિત્વા ચ તાં દેવીં પઠિત્વા તન્મતં શુભમ્
અને એ દેવીને મોહિત કરીને, એની શુભ શિક્ષા વાંચ.
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવસ્સ રાજા વિસ્મયાન્વિતઃ
આ રીતે કહીને દેવ અદૃશ્ય થઈ ગયા અને રાજા આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો.