ઇતિ તે કથિતં વિપ્ર કૃષ્ણાંશચરિતં શુભમ્ 3.3.22.
હે બ્રાહ્મણ, આ રીતે કૃષ્ણાંશની શુભ કથા તને કહાઈ.
ઇષશુક્લદશમ્યાં ચ કૃતો રાજ્ઞા મહોત્સવઃ
ઈષાના શુક્લ દશમીના દિવસે રાજાએ મહોત્સવ ઉજવ્યો.
ભોજયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્દત્ત્વા તેભ્યો હિ દક્ષિણાઃ
રાજાએ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યું અને તેમને દક્ષિણાઓ આપી.
કાર્તિક્યાં શુભયુક્તાયાં કૃષ્ણાંશો બલસંયુતઃ
કાર્તિકના શુભ મહિનામાં, કૃષ્ણાંશ બળથી યુક્ત હતો.
અયુતૈઃ સ્વર્ણદ્રવ્યૈશ્ચ શૂરૈર્દશસહસ્રકૈઃ
દસ હજાર વીર અને દસ હજાર સોનાના દ્રવ્ય સાથે.
એતસ્મિન્નંતરે તત્ર ચિત્રરેખા સમાગતા
એ દરમિયાન, ચિત્રરેખા ત્યાં આવી પહોંચી.
ગંગામધ્યે મહારમ્યં યાનં માયામયં તયા
ગંગાના મધ્યમાં એક અદભૂત અને સુંદર વાહન, માયાથી બનાવાયેલું, દેખાયું.
આગતાસ્તત્ર રાજાનો નાના તદ્દર્શનોત્સુકાઃ શતશૂરૈશ્ચ સહિતો દર્શનાર્થમુપાયયૌ
ત્યાં વિવિધ દેશોના રાજાઓ, એ વાહન જોવા ઉત્સુક થઈ, શતોથી વધુ શૂરવીરો સાથે જોવા આવ્યા.
ચિત્રરેખા મહારમ્યા વાહીકનૃપતેઃ સુતા યેન સ્વપ્નાંતરે રમ્યં સાર્દ્ધં ભુક્તં તયા સુખમ્
વાહિકા રાજાના પુત્રી ચિત્રરેખા, જેની સાથે એક સુખદ સ્વપ્નમાં આનંદ વહેંચાયો હતો.
તમાહ્લાદસુતં જ્ઞાત્વા સાભિનંદનદેહજા
એને ઓળખી કે એ અહ્લાદનો પુત્ર છે, અભિનંદાના શરીરમાંથી જન્મેલો.
હૃત્વા સ્વયંવરે રમ્યે પરમાનન્દમાયયૌ 3.3.23.
સ્વયંવરના સુંદર પ્રસંગે, એણે એને પકડી લીધો અને પરમ આનંદથી ત્યાંથી ચાલી ગઈ.
કૃષ્ણાંશસ્તુ તદા બુદ્ધ્વા ન દદર્શ સ્વકં શિશુમ્
કૃષ્ણાંશે એ જાણીને પોતાનો સંતાન જોવા મળ્યો નહીં.
કાલજ્ઞો દેવસિંહોઽપિ મોહિતશ્ચિત્રમાયયા
કાળની સમજ ધરાવતો દેવસિંહ પણ, એ અદભૂત માયા દ્વારા ભુલાઈ ગયો.
વિસ્મિતં દેવસિંહં ચ દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાંશકો બલી
દેવસિંહને આશ્ચર્યમાં જોઈને, શક્તિશાળી કૃષ્ણાંશકાએ
શ્રુત્વા તુ રોદનં તસ્ય ખલસ્તત્ર મહીપતિઃ રુદિત્વા તત્ર વૈ ગાઢં વચનં પ્રાહ નમ્રધીઃ
એના રડવાનો અવાજ સાંભળી, ત્યાંનો દુષ્ટ રાજા, ગાઢ રડીને, નમ્રતાથી વાત કરી.
ઉદયો નામ તે ભ્રાતા મોહયિત્વા મદેન તૌ
તારો ભાઈ ઉદય, બંનેને મદથી ભુલાવી દીધા હતા.
પ્રત્યક્ષં ચ મયા દૃષ્ટં તેન વીરેણ વૈ કૃતમ્
એ શૂરવીરે જે કર્યું, એ હું પોતે સામે જોઈ શક્યો હતો.
દેવસિંહસ્તતો બુદ્ધ્યા ન જ્ઞાતં તેન યત્કૃતમ્
દેવસિંહે સમજથી, એના કરેલા કામને ઓળખી શક્યો નહીં.
એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તૌ તૌ વીરૌ રોદને રતૌ
એ વચ્ચે, બંને શૂરવીરો રડતા રડતા ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
આહ્લાદો નિશ્ચયં જ્ઞાત્વા ભાષિતં ચ મહીપતેઃ
અહ્લાદે નિશ્ચિત જાણીને અને રાજાના શબ્દો સાંભળી,
તસ્ય માતા તથા પત્ની ભગિની પ્રેમદુઃખિતાઃ ન બોધિતસ્તદા વીરશ્ચિત્રમાયાવિમોહિતઃ ।। 3.3.23.
એની માતા, પત્ની અને બહેન, પ્રેમ અને દુઃખથી પીડાઈ, જાણતી નહોતી, કારણ કે એ શૂરવીર અદભૂત માયાથી ભુલાઈ ગયો હતો.
તદા પુષ્પવતી દેવી સ્વપતિં ભ્રાતૃપીડિતમ્
પછી પુષ્પવતી રાણી, પોતાના પતિને ભાઈના દુઃખથી પીડાતા જોઈ,
વિનાપરાધં કૃષ્ણાંશો મહાનિંદામવાપ્તવાન્
કૃષ્ણાંશે કોઈ દોષ વગર, મોટી નિંદા સહન કરી.
વધસ્ત્યાગઃ સમો જ્ઞેયો યોગ્યં બુદ્ધ્યા વિચારય
મૃત્યુ અને ત્યાગ બંને સમાન ગણવા, સમજથી યોગ્ય શું છે એ વિચાર.
ચાંડાલાંશ્ચ સમાહૂય બદ્ધ્વા તં પુત્રઘાતિનમ્
ત્યારે તેણે ચાંડાળોને બોલાવીને, પોતાના પુત્રના હત્યારા માણસને બાંધી દીધો.
અસ્ય નેત્રે સમુત્પાટ્ય માં દર્શયત સંયુતાઃ
તમારે બધા મળીને એની આંખો કાઢી લાવો અને મને બતાવો.
દેવસિંહસ્તતો ગત્વા દત્ત્વા તેભ્યો મહદ્ધનમ્
પછી દેવસિંહ ત્યાં ગયો અને તેમને ઘણું ધન આપ્યું.
બલખાનેસ્તુ યા પત્ની ગજમુક્તા પતિવ્રતા
પણ બલખાનાની પત્ની ગજમુક્તા પોતાના પતિપ્રતિ નિષ્ઠાવાન હતી.
ચાંડાલાસ્તે તુ સંગત્ય મૃગનેત્રે ચ તં દદુઃ ધિક્ત્વાં પાપં દુરાચારં ત્વયા મે હિંસિતઃ સખા
એ ચાંડાળોએ ભેગા થઈને તેને મૃગનેત્રને સોંપી દીધો અને કહ્યું, 'અરે પાપી, દુશ્ચરીત! તું મારા મિત્રને દુઃખ આપ્યું છે.'
જીવિતસ્ત્વત્સુતો ભૂમૌ તદન્વેષણહેતવે ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ વીરઃ શિરીષાખ્યપુરં શુભમ્
તારો દીકરો જીવતો છે, જમીન પર છે, તેને શોધવા જા—એવું કહીને એ વીર શ્રીશા નામની શુભ નગરી તરફ ચાલ્યો.