તદા પુષ્પવતી દેવી દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાં મનોરમામ્
ત્યારે પુષ્પવતી દેવી એ મનમોહક કાળી સ્ત્રીને જોઈ.
યાદૃશીયં શુભા નારી તાદૃશઃ પુરુષો મયા
એ વિચાર્યું, 'જેવી આ શુભ સ્ત્રી છે, એવો જ પુરુષ પણ મેં જોયો છે.'
કૃષ્ણાંશશ્ચ સ તામાહ દેશરાજસુતો વરઃ
કૃષ્ણના અંશવાળા, પ્રદેશના રાજાના શ્રેષ્ઠ પુત્રએ એ સ્ત્રી સાથે વાત કરી.
પ્રત્યહં રચિતં હારમથ પૂજનહેતવે
દરરોજ પૂજાની માટે એક હાર બનાવવામાં આવતો હતો.
એકદા પ્રસ્થિતં વીરં પુષ્પમધ્યે શનૈઃશનૈઃ
એક દિવસ, વીર પુષ્પ વચ્ચે ધીમે ધીમે ચાલતો હતો.
મોહોઽયં તે કુતઃ પ્રાપ્તઃ સ ત્વં કથય મા ચિરમ્
"આ ભ્રમ તને ક્યાંથી આવ્યો છે? તરત જ કહો, વિલંબ ન કરો."
મયા દૃષ્ટા શુભા નારી રૂપયૌવનશાલિની
"મેં એક શુભ, સુંદર અને યુવાન સ્ત્રીને જોઈ છે."
ઇતિ શ્રુત્વા પુષ્પવતી તામાહ રુચિરાનનામ્
આ સાંભળીને પુષ્પવતી એ સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રીને કહ્યું.
તદા ત્વાં તર્પયિષ્યામિ બહુદ્રવ્યૈઃ શુભાનને
"પછી હું તને ઘણાં દ્રવ્યથી તૃપ્ત કરીશ, ઓ શુભ ચહેરાવાળી."
ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાચં પુષ્પા પ્રેમસમન્વિતા 3.3.21.
એ શબ્દો સાંભળીને પુષ્પા પ્રેમથી ભરાઈ ગઈ.
દુર્ગદ્વારે તુ પ્રાપ્તાયાં તદ્દોલાયાં ચ ભાર્ગવ
જ્યારે એ કિલ્લાના દરવાજા અને એ ડોળા પાસે પહોંચી, ઓ ભારગવ.
દોલાસમીપમાગત્ય દદર્શ રુચિરાનનામ્
ડોળા પાસે જઈને, એણે સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રીને જોઈ.
મુમોહ બલવાન્વીરો ગોવર્દ્ધન કલાંશકઃ
ગોવર્ધનના અંશવાળા શક્તિશાળી વીર આખો ભ્રમિત થઈ ગયો.
મદ્ગૃહં શીઘ્રમાગચ્છ પત્ની મમ ભવાધુના
"મારા ઘરમાં તરત આવો; હવે મારી પત્ની બની જાવ."
કુલીનસ્ત્વં મહાવીર વહ્નિકુણ્ડાત્સમુદ્ભવઃ
"તમે કુળીન છો, મહાન વીર, અગ્નિકુંડમાંથી જન્મેલા."
ત્વદ્યોગ્યા ભૂપતેઃ કન્યા ચંદ્રસૂર્ય્યાન્વયસ્ય વૈ
"ભૂપતિની ચંદ્રસૂર્ય વંશની દીકરી તને યોગ્ય છે."
કન્યાહં શૂદ્રજાતેશ્ચ બહ્મચર્ય્યવ્રતે સ્થિતા
"હું શૂદ્ર જાતિની કન્યા છું, બ્રહ્મચર્યના વ્રતમાં સ્થિર છું."
બલાદ્ગૃહીત્વા તાં નારીં પસ્પર્શ હૃદયે સ્વયમ્ મોહયિત્વા નૃપસુતં સ દેવઃ સ્વગૃહં યયૌ
એ સ્ત્રીને બળજબરીથી પકડી, પોતે એના હૃદયને સ્પર્શ્યું; રાજપુત્રને ભ્રમિત કરી, એ દેવ પોતાના ઘરમાં ગયો.
મકરન્દસ્તુ સંબુદ્ધો મદનાગ્નિપ્રપીડિતઃ
મકરંદ પ્રેમની આગથી ત્રસ્ત થઈને જાગી ગયો હતો.
તત્સ્નેહકાતરં ભૂપં મકરંદં મહાબલમ્ 3.3.21.
મહાબળવાન રાજા મકરંદ પ્રેમમાં મગ્ન થઈ ગયો.
મહાવતી પુરી રમ્યા તત્ર કૃષ્ણાગૃહં શુભમ્
મહાવતી નામની સુંદર શહેરમાં કૃષ્ણાનું પવિત્ર ઘર હતું.
રોદનં કુર્વતી ગાઢં તવ નિન્દનતત્પરા
તે ત્યાં ઊંડા રડતી હતી અને તને દોષ લગાડવામાં વ્યસ્ત હતી.
આગમિષ્યતિ વૈ વીરો બલૈસ્સાર્દ્ધં મહાબલ
મહાબળવાન વીર પોતાની શક્તિશાળી સેના સાથે આવશે.
જિતો યેન મહાવીરઃ પિતૃવ્યો લહરસ્તવ
જેના દ્વારા તારો પિતરાઈ લહર, મહાવીર, પરાજય પામ્યો હતો.
ઇતિ શ્રુત્વા વચો ઘોરં મકરન્દો મહીપતિઃ
આ ભયાનક વાતો સાંભળીને રાજા મકરંદ
સ્વસૈન્યં ચ સમાહૂય ત્રિલક્ષં ખડ્ગસંયુતમ્
પોતાની ત્રણ લાખ તલવારધારી સેના બોલાવી.
કૃષ્ણાંશસ્તુ ગૃહં પ્રાપ્ય બલખાનિમુવાચ તત્ પઞ્ચલક્ષબલૈસ્સાર્દ્ધં મયૂરનગરં યયૌ
કૃષ્ણા પોતાના ઘરે પહોંચી, સેનાપતિને કહ્યું અને પાંચ લાખની સેના સાથે મયૂરનગર ગયો.
શતઘ્ન્યઃ પઞ્ચસાહસ્રા ગજા દશ સહસ્રકાઃ ઉષિત્વા પક્ષમાત્રં તુ માર્ગે પાંચાલકે તદા
પાંચ હજાર ધનુષમશીન અને દસ હજાર હાથી હતા; પાંચાલમાં રસ્તે અડધો અઠવાડિયું રોકાયા.
મકરંદસ્તુ તચ્છ્રુત્વા શનિભલ્લકરઃ સ્થિતઃ
આ સાંભળીને મકરંદ ગદા ધારણ કરીને સ્થિર રહ્યો.
શ્રુત્વા પદાતયો લક્ષં શતઘ્નીવહ્નિમાદદન્ 3.3.21.
આ સાંભળીને એક લાખ પગદળ સેનાએ ધનુષમશીન અને અગ્નિ ઉઠાવ્યા.