રંકણો વંકણશ્ચોભૌ ચતુર્લક્ષપદાતિભિઃ દાક્ષિણાત્યગ્રામપાસ્તે તૌ પુરસ્કૃત્ય સંયયુઃ
રંકણ અને વંકણ, ચાર લાખ પગદળ સાથે, દક્ષિણના ગામના સૈનિકોને આગળ રાખી આગળ વધ્યા.
ઉભે સેને સમાસાદ્ય યુદ્ધાય સમુપસ્થિતે
બંને સેનાઓ મળી, યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ.
ત્રિયામે રુધિરૈસ્તેષાં નદી પ્રાવર્તત દ્રુતમ્ બલખાનિરમેયાત્મા ખઙ્ગપાણિર્નરો યયૌ
ત્રીજા પ્રહરમાં, તેમની લોહીથી એક નદી ઝડપથી વહેવા લાગી; બલખાની, જેને કોઈ માપી શકે નહીં, હાથમાં તલવાર લઈને આગળ વધ્યો.
ભલ્લહસ્તસ્તદા દેવો મનોરથહયે સ્થિતઃ
પછી દેવ, હાથમાં ભાલા લઈને, પોતાની ઇચ્છાઓથી ચાલતી રથ પર ઊભો રહ્યો.
આહ્લાદશ્ચ ગદાહસ્તઃ પોથયામાસ વાહિનીમ્ તાલનો હસ્તનિસ્ત્રિંશો માહિષ્મત્યાં હનન્યયૌ
આહ્લાદા ગદા લઈને સૈન્ય પર હુમલો કર્યો; તાલાનો તલવાર હાથમાં લઈને માહિષમતીમાં મારવા માટે ગયો.
એવં મહાભયે જાતે રણે તસ્મિન્મહાબલે
એ રીતે, એ યુદ્ધમાં મહાન ભય ફેલાયો, જ્યાં શક્તિશાળી દળો હતા.
પ્રભગ્નં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા કાલિયો બલખાનિકમ્
પોતાની સેનાને તૂટી ગયેલી જોઈને, કાળિયાએ બલખાનીનો સામનો કર્યો.
હરિણી વડવા તસ્ય જ્ઞાત્વા સ્વામિનમાતુરમ્
ઘોડીને ખબર પડી કે તેનો માલિક દુ:ખી છે.
પતિતે કાલિયે વીરે પંચશબ્દો મહાગજઃ
શૂરવીર કાળિયા પડી ગયા ત્યારે, મહા હાથી પંચશબ્દે આગળ આવ્યો.
મૂર્ચ્છિતે પંચશૂરે તુ રૂપણો ભયકાતરઃ 3.3.12.
પાંચ શૂરવીરો બેહોશ હતા ત્યારે, રૂપણો ભયથી ડરી ગયો.
તદા તુ દુઃખિતા દેવી દોલામારુહ્ય સત્વરા
પછી દુ:ખી રાણી ઝડપથી ડોલામાં બેઠી.
ગજરાજ નમસ્તુભ્યં શક્રદત્ત મહાબલ
હાથીના રાજા, ઈન્દ્રે આપેલો મહાન અને શક્તિશાળી, તમને વંદન છે.
ઇતિ શ્રુત્વા દિવ્યગજો દેવમાયાવિશારદઃ
આ સાંભળીને, દૈવી શક્તિમાં નિપુણ એ સ્વર્ગીય હાથીએ જવાબ આપ્યો.
ઇત્યુક્તે ગજરાજે તુ કૃષ્ણાંશો બલવત્તરઃ
હાથીના રાજાને આવું કહેવામાં આવ્યું ત્યારે, કૃષ્ણનો શક્તિશાળી અંશ આગળ આવ્યો.
તમુત્થાપ્ય કરસ્પર્શૈર્બલખાનિસમન્વિતઃ કરાલ મન્દં સ્મિતં રૂપણાય તદા દદૌ
બલખાની સાથે, હાથના સ્પર્શથી તેને ઊભો કર્યો; કરાલાએ રૂપણાને હળવું સ્મિત આપ્યું.
મૂર્ચ્છિતં કાલિયં શત્રું બદ્ધ્વા સ નિગડૈર્દૃઢૈઃ
એ બેહોશ દુશ્મન કાળિયાને મજબૂત બાંધથી બાંધ્યો.
સૂર્યવર્મા તદા જ્ઞાત્વા બદ્ધં બંધું ચ કાલિયમ્
સૂર્યવર્માએ જાણ્યું કે તેનો સગો કાળિયા બાંધવામાં આવ્યો છે.
તમાયાન્તં સમાલોક્ય તે વીરા યુદ્ધદુર્મદાઃ
તેને આવતો જોઈને, યુદ્ધમાં મસ્ત થયેલા એ વીરોએ નજર કરી.
કુંઠિતેઽસ્ત્રે તદા તેષાં વિસ્મિતાસ્તેઽભવન્મુને
જ્યારે તેમના હથિયારો બેસી ગયા, ત્યારે તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા, હે મુનિ.
તસ્યાસ્ત્રૈસ્તે મહાવીરા વ્રણાર્તિભયપીડિતાઃ 3.3.12.
તેના હથિયારોના કારણે, મહાન વીરોએ ઘાવ, દુ:ખ અને ભયનો અનુભવ કર્યો.
એવં કતિ દિનાન્યેવ બભૂવ રણ ઉત્તમઃ કૃષ્ણાંશં શરણં જગ્મુસ્તેન વીરેણ મોહિતાઃ
આ રીતે, થોડા દિવસો સુધી જ મહાન યુદ્ધ ચાલુ રહ્યું; એ વીરના પ્રભાવથી ભટકાયેલા લોકો કૃષ્ણના અંશમાં આશ્રય લેવા ગયા.
કૃષ્ણસ્તુ તં તથા દૃષ્ટ્વા દેવીં વિશ્વવિમોહિનીમ્
કૃષ્ણે, એ રીતે વિશ્વને ભટકાવતી દેવીને જોઈ,
તદા તુષ્ટા જગદ્ધાત્રી દુર્ગા દુર્ગાર્તિનાશિની
ત્યારે જગતની માતા, દુર્ગા, દુઃખનો નાશ કરતી, સંતોષ પામી.
નિદ્રયા મોહિતં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાંશસ્તુ મહાબલઃ
નિદ્રાથી ભટકાયેલા વ્યક્તિને જોઈ, કૃષ્ણના અંશ, જે મહાબળવાન હતા—
તુંદિલશ્ચ તથા જ્ઞાત્વા ભાતૃશોકપરિપ્લુતઃ રિપુસૈન્યસ્ય મધ્યે તુ બહુશૂરાનતાડયત્
તુન્દિલે આ જાણીને અને ભાઈના શોકથી વ્યથિત થઈ, દુશ્મનના સેના વચ્ચે અનેક શૂરવીરોને પરાજય આપ્યા.
માહિષ્મત્યાશ્ચ તે શૂરા રંકણેન સમન્વિતાઃ
મહિષમતીના એ શૂરવીરો, રંકણ સાથે જોડાયેલા—
પ્રદ્રુતં સ્વં બલં દૃષ્ટ્વા તાલનઃ પરિઘાયુધઃ
પોતાની સેના ભાગતી જોઈ, તાલન, લોખંડની ગદાથી સજ્જ—
વંકણં ચ તથા હત્વા ખડ્ગેનૈવ ચ રંકણમ્
પછી, વંકણ અને રંકણને પણ તલવારથી માર્યા—
કાલિયે ચ રિપૌ બદ્ધે સુબદ્ધે સૂર્યવર્મણિ
દુશ્મન કાલિયાને બાંધેલો અને સૂર્યવર્મનને મજબૂત રીતે રોકેલો—
સહસ્રં મ્લેચ્છરાજાનો હતશેષા બલાન્વિતાઃ 3.3.12.
હજારો વિદેશી રાજાઓ, જે બાકી રહ્યા હતા અને પોતાની સેના સાથે હતા, માર્યા ગયા.