અહં ચોદયસિંહોઽયં પિતુર્વૈરાર્થમાગતઃ
હું સિંહ છું, પિતાના વેર માટે આવ્યો છું.
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય કાલિયો બલવત્તરઃ
આ વચન સાંભળીને, કાળિય વધુ શક્તિશાળી થયો.
તેષાં ચ બંધનાયૈવ કપાટં સમરુદ્ધ સઃ
તેને બાંધવા માટે દરવાજો બંધ કરી દીધો.
સ્વંસ્વં ખડ્ગં સમાકૃષ્ય ક્ષત્રિયાસ્તે સમાઘ્નત
ક્ષત્રિયોએ પોતપોતાની તલવાર કાઢી અને એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
ત્યક્ત્વા તાતં પ્રદુદ્રાવ તે તુ ગેહાદ્બહિર્યયુઃ શિબિરાણિ કૃતાન્યેવ નર્મદાકૂલમાસ્થિતૈઃ
પિતાને છોડીને, તેઓ ભાગી ગયા; પછી ઘરમાંથી બહાર જઈને નર્મદા કિનારે શિબિર બનાવી.
કૃત્વા તુ નર્મદાસેતું નલ્વમાત્રં સુપુષ્ટિદમ્
તેમણે નર્મદા પર નલ જેટલી મજબૂત પુલ બનાવી.
રુરોધ નગરીં સર્વાં બલખાનિર્બલૈર્યુતઃ માહિષ્મત્યાશ્ચ હર્મ્યાણિ પાતયામાસ ભૂતલે
બલખાન પોતાની સેના સાથે આખી નગરને ઘેરી લીધી અને માહિષ્મતીના મહેલ જમીન પર પાડી દીધા.
નરાશ્ચ સ્વકુલૈઃ સાર્દ્ધં મુખ્યદ્રવ્યસમન્વિતાઃ
પુરુષો પોતાના કુટુંબ અને મુખ્ય સંપત્તિ સાથે,
કાલિયસ્તુ ગજાનીકે પંચશબ્દગજે સ્થિતઃ
કાળિય ગજાનિક પર, પંચશબ્દ નામના હાથી પર બેઠો હતો.
તસ્યાનુજઃ સૂર્યવર્મા ત્રિલક્ષૈસ્તુરગૈર્યુતઃ 3.3.12.
તેનો નાના ભાઈ સૂર્યવર્મા ત્રણ લાખ ઘોડા સાથે હતો.
રંકણો વંકણશ્ચોભૌ ચતુર્લક્ષપદાતિભિઃ દાક્ષિણાત્યગ્રામપાસ્તે તૌ પુરસ્કૃત્ય સંયયુઃ
રંકણ અને વંકણ, ચાર લાખ પગદળ સાથે, દક્ષિણના ગામના સૈનિકોને આગળ રાખી આગળ વધ્યા.
ઉભે સેને સમાસાદ્ય યુદ્ધાય સમુપસ્થિતે
બંને સેનાઓ મળી, યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ.
ત્રિયામે રુધિરૈસ્તેષાં નદી પ્રાવર્તત દ્રુતમ્ બલખાનિરમેયાત્મા ખઙ્ગપાણિર્નરો યયૌ
ત્રીજા પ્રહરમાં, તેમની લોહીથી એક નદી ઝડપથી વહેવા લાગી; બલખાની, જેને કોઈ માપી શકે નહીં, હાથમાં તલવાર લઈને આગળ વધ્યો.
ભલ્લહસ્તસ્તદા દેવો મનોરથહયે સ્થિતઃ
પછી દેવ, હાથમાં ભાલા લઈને, પોતાની ઇચ્છાઓથી ચાલતી રથ પર ઊભો રહ્યો.
આહ્લાદશ્ચ ગદાહસ્તઃ પોથયામાસ વાહિનીમ્ તાલનો હસ્તનિસ્ત્રિંશો માહિષ્મત્યાં હનન્યયૌ
આહ્લાદા ગદા લઈને સૈન્ય પર હુમલો કર્યો; તાલાનો તલવાર હાથમાં લઈને માહિષમતીમાં મારવા માટે ગયો.
એવં મહાભયે જાતે રણે તસ્મિન્મહાબલે
એ રીતે, એ યુદ્ધમાં મહાન ભય ફેલાયો, જ્યાં શક્તિશાળી દળો હતા.
પ્રભગ્નં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા કાલિયો બલખાનિકમ્
પોતાની સેનાને તૂટી ગયેલી જોઈને, કાળિયાએ બલખાનીનો સામનો કર્યો.
હરિણી વડવા તસ્ય જ્ઞાત્વા સ્વામિનમાતુરમ્
ઘોડીને ખબર પડી કે તેનો માલિક દુ:ખી છે.
પતિતે કાલિયે વીરે પંચશબ્દો મહાગજઃ
શૂરવીર કાળિયા પડી ગયા ત્યારે, મહા હાથી પંચશબ્દે આગળ આવ્યો.
મૂર્ચ્છિતે પંચશૂરે તુ રૂપણો ભયકાતરઃ 3.3.12.
પાંચ શૂરવીરો બેહોશ હતા ત્યારે, રૂપણો ભયથી ડરી ગયો.
તદા તુ દુઃખિતા દેવી દોલામારુહ્ય સત્વરા
પછી દુ:ખી રાણી ઝડપથી ડોલામાં બેઠી.
ગજરાજ નમસ્તુભ્યં શક્રદત્ત મહાબલ
હાથીના રાજા, ઈન્દ્રે આપેલો મહાન અને શક્તિશાળી, તમને વંદન છે.
ઇતિ શ્રુત્વા દિવ્યગજો દેવમાયાવિશારદઃ
આ સાંભળીને, દૈવી શક્તિમાં નિપુણ એ સ્વર્ગીય હાથીએ જવાબ આપ્યો.
ઇત્યુક્તે ગજરાજે તુ કૃષ્ણાંશો બલવત્તરઃ
હાથીના રાજાને આવું કહેવામાં આવ્યું ત્યારે, કૃષ્ણનો શક્તિશાળી અંશ આગળ આવ્યો.
તમુત્થાપ્ય કરસ્પર્શૈર્બલખાનિસમન્વિતઃ કરાલ મન્દં સ્મિતં રૂપણાય તદા દદૌ
બલખાની સાથે, હાથના સ્પર્શથી તેને ઊભો કર્યો; કરાલાએ રૂપણાને હળવું સ્મિત આપ્યું.
મૂર્ચ્છિતં કાલિયં શત્રું બદ્ધ્વા સ નિગડૈર્દૃઢૈઃ
એ બેહોશ દુશ્મન કાળિયાને મજબૂત બાંધથી બાંધ્યો.
સૂર્યવર્મા તદા જ્ઞાત્વા બદ્ધં બંધું ચ કાલિયમ્
સૂર્યવર્માએ જાણ્યું કે તેનો સગો કાળિયા બાંધવામાં આવ્યો છે.
તમાયાન્તં સમાલોક્ય તે વીરા યુદ્ધદુર્મદાઃ
તેને આવતો જોઈને, યુદ્ધમાં મસ્ત થયેલા એ વીરોએ નજર કરી.
કુંઠિતેઽસ્ત્રે તદા તેષાં વિસ્મિતાસ્તેઽભવન્મુને
જ્યારે તેમના હથિયારો બેસી ગયા, ત્યારે તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા, હે મુનિ.
તસ્યાસ્ત્રૈસ્તે મહાવીરા વ્રણાર્તિભયપીડિતાઃ 3.3.12.
તેના હથિયારોના કારણે, મહાન વીરોએ ઘાવ, દુ:ખ અને ભયનો અનુભવ કર્યો.