ગ્રહભૂતઃ સ્થિતસ્તત્ર નભોદેવ્યાં તદુદ્ભવઃ 3.4.17.
પછી હું ગ્રહ બનીને ત્યાં રહી ગયો, આકાશદેવીમાંથી ઉત્પન્ન થયો હતો.
thumb|400px|દિગ્ગજ1 પૂર્વસ્યાં દિશિ વૈ તસ્માજ્જાતશ્ચૈરાવતો ગજઃ
પૂર્વ દિશામાંથી ઐરાવત નામનો હાથી જન્મ્યો.
વામનઃ કુમુદશ્ચૈવ પુષ્પદંતઃ ક્રમાદ્ગજાઃ ।। સાર્વભૌમઃ સુપ્રતીકો નભોદિક્ષુ તુ તત્સુતાઃ
વામન, કુમુદ અને પુષ્પદંત ક્રમશઃ હાથીઓ છે; સર્વભૌમ અને સુપ્રતિક તથા તેમના પુત્રો આકાશની દિશાઓમાં છે.
અભ્રમુઃ કપિલા ચૈવ પિંગલાખ્યા ઇમાઃ ક્રમાત્
અભ્રમુ, કપિલા અને પિંગળા નામે, આ ક્રમશઃ છે.
ભૂમિદિક્ષુ કરિણ્યશ્ચ જાતાસ્તસ્માત્તુ તત્પ્રિયાઃ
પૃથ્વીની દિશાઓમાં તેમના પ્રિય સ્ત્રીઓ તરીકે હથણીઓ જન્મી.
પશુયોન્યુદ્ભવાનાં ચ નૃણાં તા યોષિતસ્સદા
પશુયોનિમાંથી જન્મેલા પુરુષોમાં સ્ત્રીઓ હંમેશાં મળે છે.
મનુવંશોદ્ભવાનાં ચ નૃણાં ચાન્યોદ્ભવાઃ સ્ત્રિયઃ
મનુવંશ અને અન્ય વંશમાંથી જન્મેલા પુરુષોમાં પણ સ્ત્રીઓ હોય છે.
દ્વિધા ધુવસ્સ વિજ્ઞેયો ભૂમેરૂર્દ્ધ્વમધસ્તથા
ધ્રુવને બે રીતે સમજવો, પૃથ્વીથી ઉપર અને નીચે.
અધોધ્રુવે સદા રાત્રિર્નારકાસ્તત્ર વૈ સ્થિતાઃ
નીચલા ધ્રુવ પર હંમેશાં રાત્રિ રહે છે; ત્યાં નરકવાસીઓ વસે છે.
મહો જનસ્તપસ્સત્યં તેષુ નિત્યં દિનં સ્મૃતમ્ તેષુ નિત્યં સ્મૃતા રાત્રિઃ કલ્પમાનં ચ કોવિદૈઃ
મહ, જન, તપ અને સત્ય—આ બધામાં હંમેશાં દિવસ માનવામાં આવે છે; ત્યાં રાત્રિ જ્ઞાની લોકો માટે કલ્પ જેટલી લાંબી ગણાય છે.
સ તુ પૂર્વભવે ચાસીદ્બ્રાહ્મણો માધવપ્રિયઃ 3.4.17.
પહેલાં જન્મમાં તે બ્રાહ્મણ, માધવને પ્રિય હતો.
તીર્થ પુણ્યાત્સ વૈ વિપ્રો માધવો માધવપ્રિયઃ ષટ્ત્રિંશચ્ચ સહસ્રાબ્દં રાજ્યં કૃત્વા ધ્રુવોઽભવત્
તીર્થના પુણ્યથી તે બ્રાહ્મણ, માધવપ્રિય, છત્રીસ હજાર વર્ષ રાજ કર્યું અને પછી ધ્રુવ બન્યો.
સૂત ઉવાચ ઇતિ શ્રુત્વા ગુરોર્વાક્યં સ ધ્રુવઃ પંચમો વસુઃ નરશ્રીર્નામ વિખ્યાતો ગુણવૈશ્યસ્ય વૈ સુતઃ
સૂતે કહ્યું: ગુરુના વચન સાંભળી, ધ્રુવ, પાંચમો વસુ, નરશ્રી નામે, ગુણવૈશ્યનો પુત્ર, પ્રસિદ્ધ થયો.
કુસીદગુણગુપ્તશ્ચ નરશ્રીઃ પુત્રવત્સલઃ
કુસિદ, ગુણગુપ્ત અને પુત્રપ્રેમી નરશ્રી હતો.
પ્રત્યહં સ હરેઃ ક્રીડાં વૃન્દાવનમહોત્તમે
તે દરરોજ શ્રેષ્ઠ વૃંદાવનમાં હરિની લીલા માણતો હતો.
યસ્ય પુત્રવિવાહે ચ ભગવાન્ભક્તવત્સલઃ
તેના પુત્રના લગ્નમાં ભગવાન, ભક્તોને પ્રિય એવા, હાજર રહ્યા.
પુરીં કાશીં સમાગમ્ય નરશ્રીભર્ક્તરાટ્ સ્વયમ્
કાશી શહેરમાં પહોંચી, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ પોતે જ ત્યાં આવ્યા.
સાર્દ્ધં તપો મહત્કુર્વન્બ્રહ્મધ્યાનપરોઽભવત્
તેઓએ મહાન તપ સાથે બ્રહ્મનું ધ્યાન કરવું શરૂ કર્યું.
તદા બ્રહ્મા હરિશ્શંભુઃ સ્વસ્વવાહનમાસ્થિતાઃ
એ સમયે બ્રહ્મા, હરિ અને શંભુ, દરેક પોતાના વાહન પર બેઠા હતા.
ઇતિ શ્રુત્વા વચ સ્તેષાં સ્વયંભૂતનયો મુનિઃ
તેમના વચન સાંભળી, સ્વયંભૂના પુત્ર એવા મુનિએ પોતે જ...
તસ્ય ભાવં સમાલોક્ય ત્રયો દેવાઃ સનાતનાઃ 3.4.17.
તેના ભાવને જોઈને, ત્રણેય સનાતન દેવતાઓએ...
લિંગહસ્તઃ સ્વયં રુદ્રો વિષ્ણુસ્તદ્રસવર્દ્ધનઃ રતિં દેહિ મદાઘૂર્ણે નો ચેત્પ્રાણાંસ્ત્યજામ્યહમ્
રુદ્રે પોતાના હાથમાં લિંગ પકડીને અને વિષ્ણુએ કામના વધારીને કહ્યું: 'હે મદમાં ચુર, અમને આનંદ આપો, નહિ તો હું પ્રાણ ત્યાગી દઈશ.'
પતિવ્રતાઽનસૂયા ચ શ્રુત્વા તેષાં વચોઽશુભમ્
પતિવ્રતા અનસૂયાએ જ્યારે તેમનાં અશુભ વચન સાંભળ્યા...
મોહિતાસ્તત્ર તે દેવા ગૃહીત્વા તાં બલાત્તદા
ત્યાં, તે દેવતાઓ મોહિત થઈને, તેટલામાં જ તેને બળજબરીથી પકડી લીધી.
તદા ક્રુદ્ધા સતી સા વૈ તાઞ્છશાપ મુનિપ્રિયા
ત્યારે, ક્રોધિત થઈને, મુનિપ્રિય એ સતી સ્ત્રીએ તેમને શાપ આપ્યો.
મહાદેવસ્ય વૈ લિંગં બ્રહ્મણોઽસ્ય મહાશિરઃ ભવિષ્યંતિ સુરશ્રેષ્ઠા ઉપહાસોઽયમુત્તમઃ
'મહાદેવનું લિંગ અને બ્રહ્માનું મોટું માથું, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, હવે ઉપહાસનું કારણ બનશે.'
ઇતિ શ્રુત્વા વચો ઘોરં નમસ્કૃત્ય મુનિપ્રિયામ્
આ ભયાનક વચન સાંભળી, તેઓએ મુનિપ્રિયાને વંદન કર્યું.
અનસૂયા તદા પ્રાહ ભવન્તો મમ પુત્રકાઃ
પછી અનસૂયાએ કહ્યું, 'હવે તમે બધા મારા પુત્ર બનશો.'
ઇત્યુક્તે વચને બ્રહ્મા ચંદ્રમાશ્ચ તદા હ્યભૂત્ તત્પાપપરિહારાર્થં યોગવન્તો બભૂવિરે
આવું કહેતાં જ, બ્રહ્મા ચંદ્ર બની ગયા; અને એ પાપ દૂર કરવા માટે તેઓ યોગી બન્યા.
એતસ્મિન્નંતરે દેવી પ્રકૃતિસ્સર્વ ધર્મિણી
એ વચ્ચે, દેવી પ્રકૃતિ, સર્વધર્મ પાળનારી...