મણ્ડૂકસ્થાં દ્વિભુજાં સ્યોના પૃથિવીતિ ચાર્ચયેત્
પૃથ્વીને માંડૂક પર બેઠેલી, બે હાથવાળી અને 'સ્યોના' નામથી પૂજવી.
ઉત્પલં દક્ષિણે હસ્તે પદ્મસ્થં પીતવાસસમ્
જમણા હાથમાં નીલ કમળ, કમળ પર બેઠેલી અને પીળાં વસ્ત્ર પહેરેલી તરીકે દર્શાવવી.
સ્વસ્થાં સરસ્વતીં ધ્યાયેદ્વરદાભયદાયિનીમ્
શાંતિમય સરસ્વતીનું ધ્યાન કરવું, જે આશીર્વાદ આપે છે અને નિર્ભયતા આપે છે.
યામધા ઇતિ મન્ત્રેણ પૂજયેત્સિતચંદનૈઃ
'યામધા' મંત્રથી, સફેદ ચંદનથી પૂજન કરવું.
સ્થાપયેદ્વામદિગ્ભાગે કુંદપુષ્પૈઃ પ્રપૂજયેત્
પશ્ચિમ દિશામાં સ્થાપિત કરી, કુન્દના ફૂલોથી પૂજન કરવું.
અગ્ન્યાદિષુ ચ કોણેષુ બહિર્ભૂતાન્સમાચરેત્
અગ્નિ વગેરે ખૂણાંઓમાં બહારના ભૂતોને ગોઠવવા.
નિર્ણાસાશ્ચૈવ તે સર્વે રૌદ્રા વિકૃતરૂપિણઃ
એ બધા નિ ناکવાળા, ક્રૂર અને વિકૃત રૂપવાળા છે.
પૂરયેત્કલશે તત્ર સુવર્ણાદિવિનિર્મિતમ્ 2.2.19.
ત્યાં કળશમાં, સોનાં વગેરેથી બનેલા પાત્રમાં ભરવું.
બૃહત્પર્વ પ્રમાણેન રાજતસ્ય ચ દુર્લભમ્
મોટા કદનું, માપ પ્રમાણે અને ચાંદી દુર્લભ છે.
પ્રૌષ્ઠીમત્સ્યં તથા કુર્યાત્કુલીરં તામ્રનિર્મિતમ્
પ્રૌષ્ઠી જાતનું માછલી અને તાંબાંથી બનેલું કાચબું બનાવવું.
તથા માનેન મણ્ડૂકં તાં ભૂમિં મુનિસત્તમાઃ
માપ પ્રમાણે માંડૂક પણ બનાવવું, એ પૃથ્વી માટે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.
અંગુલત્રયદીર્ઘં ચ યથા તસ્યાકૃતિર્ભવેત્
તે ત્રણ આંગળ લાંબું હોવું જોઈએ, જેમ તેની આકૃતિ હોય.
યાવકૈશ્ચ વિશેષેણ બહુમંત્રવિશારદાન્
ખાસ કરીને યવથી, અનેક મંત્રોમાં નિપુણ લોકો માટે.
સાસનૌ પશ્ચિમે ચાથ ઉત્તરેઽથર્વણૌ સ્મૃતૌ
પશ્ચિમમાં આસન સાથે અને ઉત્તરમાં અથર્વણ આસનનું સ્મરણ કરવું.
સ્થાપયિત્વા પૃથક્સૂત્રે સર્પં ચ માતરુદ્દીપમેવ ચ
પૃથક સૂત્રથી, સાપ અને માતાનું દીપક સ્થાપિત કરવું.
જયાગ્રતઃ પુરુષસૂક્તમદ્ભ્યઃ સંભૂતમેવ ચ
જયાની સામે, પુરુષસૂક્ત અને જળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું.
યજ્જાગ્રતશ્ચાગ્નેશ્ચ વિષ્ણોરરાટમેવ ચ
જે અગ્નિ માટે જાગૃત હોય છે, અને એ જ રીતે વિષ્ણુ માટે, તેમજ રાજા માટે પણ છે.
રાત્રિસૂક્તં ચ રૌદ્રં ચ પાવમાનં સમુજ્જ્વલમ્
રાત્રી સૂક્ત, રૌદ્ર સૂક્ત અને તેજસ્વી પાવમાન સૂક્ત.
શાક્તં રૌદ્રં ચ સૌમ્યં ચ કૂષ્માણ્ડં જાતવેદસમ્
શાક્ત, રૌદ્ર અને સૌમ્ય સૂક્ત, કૂષ્માંડ અને જાતવેદસ.
વૈરાજં પૌરુષં સૂક્તં સૌવર્ણં રુદ્રસંહિતામ્
વૈરાજ, પૌરુષ સૂક્ત, સૌવર્ણ અને રુદ્રસંહિતા.
વામદેવ્યં બૃહત્સામ તથા ચૈવ રથંતરમ્
વામદેવ્ય, બૃહત્સામ અને એ જ રીતે રથંતર.
ગાયંતં બ્રાહ્મણા યે ચ પૂર્વાદિદ્વારદેશતઃ
જે બ્રાહ્મણો ગાય છે, તેમજ પૂર્વ અને અન્ય દ્વારથી આવેલા.
રુદ્રાધ્યાયં ચ પઞ્ચાંગં રૌદ્ર ઇત્યભિધીયતે
પાંચ અંગવાળું રુદ્ર અધ્યાય રૌદ્ર કહેવાય છે.
ઈશાવેત્યાદિ સ્વાંગં ચ કૌષ્માંડં દશમં સ્મૃતમ્
'ઈશા'થી શરૂ થતું તેનું અંગ, અને કૂષ્માંડ દસમું માનવામાં આવે છે.
ષોડશં તુ વિભ્રાડ્ વૃહત્સૌરં સૂક્તં પ્રકીર્તિતમ્
શોડશમ એટલે તેજસ્વી બૃહત્સૌર સૂક્ત, એમ કહેવાય છે.
રાત્રિસૂક્તં હિ યજ્વાગ્ને રક્ષોઘ્નં શૈવસૂક્તકમ્
રાત્રી સૂક્ત યજ્ઞકર્તા અગ્નિ માટે છે, રાક્ષસોનો નાશ કરે છે, અને એ શૈવ સૂક્ત છે.
પવમાનં તુ તદ્વિદ્ધિ પાવમાનં તુ ષોડશ તદર્દ્ધાર્દ્ધં ચ આરામે કૂપે ત્વેકઋચં જપેત્ ।। 2.2.19.
પાવમાનને એ રીતે જાણો; પાવમાન શોડશમ છે. તેનું અર્ધ, અથવા એક જ પંક્તિ, બગીચામાં કે કૂવામાં જપવું.
સ્વગૃહ્યોક્તવિધાનેન પ્રતિકુણ્ડેષુ હોમયેત્
પોતાના ગૃહ્યસૂત્રમાં જણાવેલા વિધિ પ્રમાણે દરેક કુંડમાં હોમ કરવું.
પ્રજ્વાલ્યાગ્નિં ચ વિધિવદ્ધોમં કુર્યાદનન્તરમ્
અગ્નિ યોગ્ય રીતે પ્રગટાવી, પછી નિયમ પ્રમાણે હોમ કરવો.
thumb|300px|શુકરહસ્યોપનિષદેઅઙ્ગુલિવિન્યાસઃ thumb|300px|શુકરહસ્યોપનિષદે અઙ્ગુલિવિન્યાસઃ પઞ્ચાંગરુદ્રસ્ય પુષ્પદંત ઋષિર્ગાયત્રી છન્દો વેદાહમેતદ્બીજં શ્રીશ્ચત્રિપાદ્ ઊર્ધ્વ ઉદ્ ઐત્ પુરુષઃ પાદો ઽસ્યેહાભવત્ પુનઃ । - તે ઇતિ શક્તિર્નમસ્તે રુદ્ર ઇતિ નાયકઃ પરમરુદ્રો દેવતા પરમ સ્તુતૌ વિનિયોગઃ ત્ર્યંબકમિતિ અંગુષ્ઠાભ્યાં નમઃ વેદાહમિતિ મધ્યમાભ્યાં વષટ્ યવાગૂં સોમ ઇતિ કનિષ્ઠિકાભ્યાં વૌષટ્ યજ્જાગ્રત ઇતિ હૃદયાય નમઃ અદ્ભ્યઃ સંભૂત ઇતિ શિખાયૈ વષટ્ નમસ્તે રુદ્ર ઇતિ નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ચતુર્દિક્ષુ છોટિકાંદાનમ્ ) હોમે પ્રવર્તમાને તુ સૂક્તાનન્યાંશ્ચ વૈ જપેત્ 2.2.19.
શુકરહસ્ય ઉપનિષદમાં આંગળીઓની રચના પ્રમાણે: પાંચ અંગવાળા રુદ્ર માટે પુષ્પદંત ઋષિ છે, ગાયત્રી છંદ છે, 'વેદ અહમ' બીજ છે, શ્રી શક્તિ છે, ત્રણ પગવાળો ઉપર છે, પુરુષનો પગ ફરીથી અહીં પ્રગટ થયો. 'તે' શક્તિ છે, 'નમસ્તે રુદ્ર' નેતૃત્વ છે, પરમરુદ્ર દેવતા છે, અને શ્રેષ્ઠ સ્તુતિ માટે ઉપયોગ છે. 'ત્રયંબકમ'—અંગૂઠા વડે નમન; 'વેદ અહમ'—મધ્યમ આંગળીઓ વડે વષટ; 'યવાગૂં સોમ'—કનિષ્ઠા આંગળીઓ વડે વૌષટ; 'યજ્જાગ્રત'—હૃદય માટે નમન; 'અદભ્યઃ સંભૂત'—શિખા માટે વષટ; 'નમસ્તે રુદ્ર'—ત્રણે આંખો માટે વૌષટ; ચાર દિશામાં ચોટીનું દાન. હોમ શરૂ થાય ત્યારે અન્ય સૂક્તો પણ જપવું જોઈએ.