યોગસ્થાપનદેવપ્રતિષ્ઠાપનવર્ણનમ્ દેવાદિસંસ્થાપનમા હુરત્ર યાવન્ન સુપ્તો મધુસૂદનશ્ચ
યોગ, દેવતા અને સ્થાપનાનું વર્ણન: અહીં દેવતા અને અન્ય સ્થાપનાની રીત જણાવવામાં આવે છે, જ્યાં સુધી મધુસૂદન સુતા નથી.
વારે ભૃગોર્દેવગુરોર્બુધસ્ય સોમસ્ય સર્વાઃ શુભદા ભવંતિ
ભૃગુ, દેવોના ગુરુ, બુધ અને સોમના દિવસો બધા શુભ ગણાય છે.
શુદ્ધા દ્વિતીયા ચ તથા તૃતીયા ત્રયોદશી ચાપિ તથૈવ વિપ્રાઃ
બીજું, ત્રીજું અને ત્રયોદશી તિથિ પણ શુદ્ધ છે, હે બ્રાહ્મણો.
પ્રાણપ્રતિષ્ઠા ચ જલાશયાદેરેતાઃ પ્રશસ્તાસ્તિથયો ભવંતિ
જળાશય અને એવા સ્થળે પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા માટે, આ તારીખો પ્રશસ્ત ગણાય છે.
ષડશીતિલોકાપ્યયનદ્વયેન યુગાદિકે પુણ્યાદિને શુભે ચ
છપ્પનમું દિવસ, યુગની શરૂઆત, અથવા પવિત્ર અને શુભ દિવસે.
સુચારુ ઈષત્પ્રવણે ચ દેશે સુવર્તુલઃ ષોડશહસ્તમંડપઃ
સુંદર, થોડી ઢાળવાળી જગ્યા પર, સોળ હાથ વ્યાસનું અને perfectly ગોળ મંડપ બનાવવું જોઈએ.
પૂર્વાદિદ્વારેષુ ચતુષ્ટયેષુ પ્લક્ષાદિભિસ્તોરણકૈઃ સુરેશઃ
ચાર મુખ્ય દ્વાર પર દેવોના સ્વામી પ્લક્ષ અને અન્ય વૃક્ષોથી બનેલા તોરણ લગાવવું જોઈએ.
ઊર્ધ્વે ચ હસ્તાનમિતાનિ યાનિ વિચિત્રમાલ્યાંબરભૂષિતાનિ
ઉપર હાથ ઊંચા રાખવા, વિવિધ માળાઓ, વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજાવેલા હોવા જોઈએ.
સર્વત્ર યાગેપિ હિ મંડપસ્ય કાર્યા ધ્વજા દિક્ષુ વિદિક્ષુ શુભ્રાઃ
દરેક યજ્ઞમાં મંડપની આસપાસ, બધા દિશાઓ અને વચ્ચે ચમકતા ધ્વજ લગાવવું જોઈએ.
ધ્વજાશ્ચ યસ્મિન્દશહસ્તસમ્મિતાસ્તસ્મિન્પતાકા અપિ પઞ્ચહસ્તાઃ 2.2.18.
ધ્વજ દસ હાથ લાંબા અને તેમાં પતાકા પાંચ હાથ લાંબી હોવી જોઈએ.
દ્વારે ચ તસ્મિંશ્ચ નિરૂપિતા વા રંભા સુપુષ્પા સુખશાડ્વલાશ્ચ
દ્વાર પર રંભા વૃક્ષો, સુંદર ફૂલો અને સુખદ લીલી ઘાસ વાવવી જોઈએ.
મુંજોદ્ભવૈર્બર્હિસમુદ્ભવૈર્વા સુરંજિતશ્ચેત્ત્રિતપદ્મપલ્લવૈઃ
મુંજ અને દર્ભા ઘાસના કાંડા, ત્રણ પંક્તિમાં ગોઠવેલા કમળના પાંદડા વડે જગ્યા શોભાવવી જોઈએ.
વેદિસ્તથા મંડપ મધ્યભાગે કાર્યા ચ કોણેસ્થિતુષાદિહીના
મંડપના મધ્યમાં વેદી બનાવવી, અને ખૂણામાં કોઈ ખામી ન હોવી જોઈએ.
વેદ્યાં પરિત્યજ્ય દશાંગુલાનિ ઐશાન્યત સ્ત્રીણિ તથા પરાણિ
વેદીથી દસ આંગળ જેટલું અંતર છોડીને, ત્રણ ભાગ ઈશાન દિશામાં અને એ જ રીતે વિરુદ્ધ બાજુમાં રાખવું.
પ્રાસાદે ચ તડાગે ચ મહારામે તથૈવ ચ
પ્રાસાદમાં, તળાવમાં અને મહા બગીચામાં પણ,
કુંડં ચાપિ પ્રકુર્વીત યથાભ્યન્તરમેખલમ્
કુંડ પણ બનાવવું, અંદર યોગ્ય મર્યાદા સાથે.
કુંડાનિ કુર્યાન્નવ કુંડપક્ષે વેદ્યાસ્તથોચ્ચૈરવિદિક્ષુ ચૈવ। સર્વાણિ સર્વત્ર ચ મેખલાનિ ષડસ્રપંચાસ્રસમેખલાનિ
વેદીના દરેક બાજુ પર નવ કુંડ, ઊંચા અને બધા દિશામાં બનાવવું; દરેક જગ્યાએ મર્યાદા છ અથવા પાંચ બાજુની હોવી જોઈએ.
અષ્ટાસ્રજાન્યબ્જત્રિકોણકાનિ તથાર્દ્ધચન્દ્રં ચતુરસ્રકં ચ
આઠ બાજુનું, કમળાકાર, ત્રિકોણ, અર્ધચંદ્ર અને ચતુરસ્ર આકાર હોવા જોઈએ.
માલ્યામ્બરાચ્છાદિતપૂર્ણપાથાઃ સવૃત્તપત્રશ્ચ સુવર્ણગર્ભઃ
પાત્રો માળા અને વસ્ત્રથી ઢંકાયેલા, ભરેલા, ગોળ પાંદડા સાથે અને અંદર સોનું હોવું જોઈએ.
દેવગ્રહપૂજાવિધાનવર્ણનમ્ યજમાનસ્તથા નિત્યં કર્મ કૃત્વા યથાવિધિ
દેવ અને ગ્રહની પૂજાની રીત અહીં વર્ણવાઈ છે. યજમાન રોજની કર્તવ્ય ક્રિયા વિધિ પ્રમાણે કરીને,
પંચ દેવાન્નમસ્કૃત્ય તથા યજ્ઞેશ્વરં હરિમ્
પાંચ દેવોને અને યજ્ઞના સ્વામી હરિને નમન કરવું જોઈએ.
એતસ્મિન્પુણ્યદેશે તુ ફલં ગોત્રશ્ચ વૈ યમઃ
આ પવિત્ર સ્થળે ફળ અને વંશ યમ દ્વારા નક્કી થાય છે.
યથાયથા સ્વતન્ત્રોક્તં પુણ્યા રણ્યાભિધાયકમ્
જે રીતે સ્વતંત્ર રીતે કહેવામાં આવ્યું છે, તે પ્રમાણે પુણ્ય શાસ્ત્રો અનુસાર જાહેર થાય છે.
યથાયથા ચ કલ્પોક્તં યથાકુણ્ડં વિધાનતઃ
અને કલ્પ શાસ્ત્રમાં જે રીતે કુંડ અને વિધિ જણાવવામાં આવ્યું છે, તે પ્રમાણે.
જલાશયપ્રતિષ્ઠાં ચ કરિષ્યે વિધિવદ્દ્વિજાઃ
દ્વિજોને કહું છું, હું વિધિ મુજબ પાણીનું તળાવ સ્થાપીશ.
માતૃયાગં પુરસ્કૃત્ય વૃદ્ધિશ્રાદ્ધં સમાપયેત્
માતાઓને અર્પણ કર્યા પછી, વૃદ્ધિ માટેનું શ્રાદ્ધ પૂર્ણ કરવું જોઈએ.
ભેર્યાદિઘોષેણ સુમંગલેન પદ્યં લિખેદત્ર સષોડશાક્ષરમ્
શુભ ઢોલ વગેરેના અવાજ સાથે, અહીં સોળ અક્ષરોનું પદ લખવું જોઈએ.
બ્રહ્મેશાન્વરયેત્સર્વાનાચાર્યં તુ વિશેષતઃ
બ્રાહ્મણોને અને ખાસ કરીને આચાર્યને આમંત્રણ આપવું જોઈએ.
નાનારત્નૈશ્ચ વસ્ત્રૈશ્ચ આચાર્યં વરયેદ્બુધઃ 2.2.19.
વિદ્વાન વ્યક્તિએ વિવિધ રત્નો અને વસ્ત્રોથી આચાર્યનું સન્માન કરવું જોઈએ.
યથામાનં યથાશક્તિ યથાભિવૃણુયાદ્બુધઃ
પોતાની ક્ષમતા, શક્તિ અને ઇચ્છા મુજબ વિદ્વાન વ્યક્તિએ પસંદગી કરવી જોઈએ.