રક્તપદ્મદ્વયધરં કુંડલાદ્યૈઃ સુશોભિતમ્
લાલ કમળના બે ફૂલો હાથમાં રાખીને, કુંડલ અને અન્ય આભૂષણોથી સુંદર રીતે શોભાયમાન છે.
હંસસ્ય ઇતિ મંત્રસ્ય ઋષિરૌતથ્ય ઈરિતઃ
‘હંસસ્ય’ મંત્રના ઋષિ ઔતથ્ય છે, એમ કહેવામાં આવ્યું છે.
નીલોત્પલદ્વયધરં સત્યં મૃત્યૂપરિસ્થિતમ્
નીલ કમળના બે ફૂલો હાથમાં રાખીને, સત્ય અને મૃત્યુથી ઉપર સ્થિત છે.
સ્વં મદાત્વમિતિ મન્ત્રેણ શ્વેતચન્દનપુષ્પકૈઃ
‘સ્વં મદાત્વમિતિ’ મંત્ર સાથે, સફેદ ચંદન અને ફૂલો વડે પૂજા કરવી.
ઉદ્ધર્ષણ ઇતિ મંત્રેણ કૃષ્ણપુષ્પૈરથાર્ચયેત્ સવિતા ચૈવ વિજ્ઞેયઃ પ્રીતયે ચ વૃષસ્ય ચ
‘ઉદ્ધર્ષણ’ મંત્રથી કાળા ફૂલો વડે પૂજા કરવી; સવિતા દેવતા વૃષભની પ્રસન્નતા માટે સમજવા.
શુલ્કવર્ણં તથાકાશમૃષ્ટિસંઘૈશ્ચ સંસ્તુતમ્
પિંગળ રંગ અને આકાશ, ઋષિગણો દ્વારા પ્રશંસિત છે.
શન્નો દેવીતિ પઠનાદ્ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ દેવતા ચ ભવેચ્ચાગ્નિરાકાશપ્રીતયે ન્યસેત્
‘શન્નો દેવી’ પઠનથી સુગંધ, ફૂલો વગેરે વડે યજ્ઞ કરવો; દેવતા અગ્નિ છે, અને આકાશની પ્રસન્નતા માટે સ્થાપિત કરવું.
ધ્વજહસ્તમહાબાહું મરુદ્ભિશ્ચોપસેવિતમ્
ધ્વજ હાથમાં ધરનાર, મહાબાહુ, અને મારુતોથી સેવા પામે છે.
રાજાન ઇતિ મન્ત્રેણ પૂજયેત્સિતતંડુલૈઃ
‘રાજાન’ મંત્રથી સફેદ તાંદળ વડે પૂજા કરવી.
દેવતા ચ ભવેદ્વાયુઃ પ્રીતયે તસ્ય યોજયેત્ 2.2.11.
દેવતા વાયુ છે; તેની પ્રસન્નતા માટે જોડવું.
રાજાન ઇતિ ચ ઋચા પૂજયેદ્ગન્ધચન્દનૈઃ દેવતા ચ ભવેદ્વાયુઃ પ્રીતયે વિનિયોજયેત્
‘રાજાન’ ઋચાથી સુગંધિત ચંદન વડે પૂજા કરવી; દેવતા વાયુ છે, તેની પ્રસન્નતા માટે અર્પણ કરવું.
વિતથં શ્યામવર્ણં ચ ચતુર્ભિર્બાહુભિર્વૃતમ્ મેષારૂઢં વિશાલાક્ષં રાજાનો મહ્યમીરયન્
વિતથ, શ્યામ રંગનો, ચાર બાહુઓથી ઘેરાયેલ, મેષ પર આરૂઢ, વિશાળ આંખો ધરાવનાર, રાજાઓ તેને સ્તુતિ કરે છે.
ગૃહક્ષતં તથા શુક્લં ચતુર્ભિર્ગર્દભૈર્વૃતમ્
ગૃહક્ષત, સફેદ રંગનો, ચાર ગધેડાઓથી ઘેરાયેલ.
પીતવસ્ત્રધરં દેવં જટામુકુટસંયુતમ્
પીળા વસ્ત્ર પહેરનાર દેવ, જટા અને મુકુટથી સજ્જ છે.
પુષ્પદંત ઋષિસ્ત્રિષ્ટુપ્છન્દશ્ચ પરિકીર્તિતમ્
પુષ્પદંત ઋષિ છે અને તૃષ્ટુપ છંદ તરીકે ઓળખાય છે.
યમં ધ્યાયેત્કૃષ્ણવર્ણં મહિષસ્થં દ્વિબાહુકમ્
યમનું ધ્યાન કરવું જોઈએ, જે કાળ રંગના છે, મહિષ પર બેઠા છે અને બે હાથ ધરાવે છે.
ઈશાનેતિ ચ મન્ત્રેણ પૂજયેત્કુસુમાદિના
‘ઈશાન’ મંત્રથી, ફૂલ અને અન્ય વસ્તુઓથી તેમની પૂજા કરવી જોઈએ.
ષડાનનં ચ ગન્ધર્વં પીતં ધ્યાયેચ્ચતુર્ભુજમ્
છહ મુખવાળો ગંધર્વ, પીળા રંગનો અને ચાર હાથ ધરાવતો છે, તેનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.
યદ્દેવ ઇતિ મન્ત્રેણ પૂજયેત્કુસુમાદિના હિરણ્યગર્ભો દેવતાસ્ય પ્રીતયે વિનિયોજયેત્
‘યદ્ દેવ’ મંત્રથી, ફૂલ વગેરેથી પૂજા કરવી જોઈએ; હિરણ્યગર્ભ દેવતા છે, તેમની પ્રસન્નતા માટે આ ઉપાય કરવો જોઈએ.
ભૃઙ્ગરાજં જટારૂઢં સ્વચ્છં પીતાંબરં શુભમ્ 2.2.11.
ભૃંગરાજનું ધ્યાન કરવું જોઈએ, જે જટાવાળું, શુદ્ધ, પીળા વસ્ત્રમાં સજ્જ અને શુભ છે.
ઋષિશ્ચાગસ્તિરાખ્યાતસ્ત્રિષ્ટુપ્છન્દઃ પ્રકીર્તિતમ્
અગસ્ત્ય ઋષિ તરીકે ઓળખાય છે અને તૃષ્ટુપ છંદ તરીકે ગણાય છે.
પીતં મૃગં મૃગારૂઢં જટામુકુટમંડિતમ્
પીળા રંગના મૃગનું, મૃગ પર બેઠેલું અને જટાવાળું મુકુટ પહેરેલું ધ્યાન કરવું જોઈએ.
કપિલશ્ચ ઋષિઃ પ્રોક્તો ગાયત્રી છન્દ ઈરિતમ્
કપિલ ઋષિ તરીકે કહેવાય છે અને ગાયત્રી છંદ તરીકે ઓળખાય છે.
ધ્યાયેત્પિતૃગણં શુક્રં ચતુર્ભિર્બાહુભિર્વૃતમ્
પિતૃગણનું, શુક્ર જેવી તેજસ્વી અને ચાર હાથથી ઘેરાયેલું ધ્યાન કરવું જોઈએ.
શુનઃશેપ ઋષિશ્ચાસ્ય ત્રિષ્ટુપ્છન્દશ્ચ દેવતા
શુનઃશેપ ઋષિ છે, તૃષ્ટુપ છંદ છે અને દેવતા જેમ જણાવ્યા છે તેમ છે.
દૌવારિકં ચાષ્ટભુજં કૃષ્ણવર્ણં વિચિન્તયેત્
દ્વારપાળનું, આઠ હાથ ધરાવતું અને કાળ રંગનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.
યો નઃ પિતેતિ મન્ત્રેણ પૂજયેદ્ભક્તિતત્પરઃ
‘યો નઃ પિતા’ મંત્રથી, ભક્તિ અને સમર્પણથી પૂજા કરવી જોઈએ.
વૈશ્વાનર ઋષિશ્ચાસ્ય ગાયત્રી છન્દ ઈરિતમ્
વૈશ્વાનર ઋષિ છે અને ગાયત્રી છંદ તરીકે ઓળખાય છે.
શંખાભં ચૈવ સુગ્રીવં દ્વિભુજં ચક્રધારિણમ્
શંખ જેવો દેખાવ ધરાવતો સુગ્રીવ, બે હાથ ધરાવતો અને ચક્ર પકડીને છે, તેનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.
શંખપદ્મધરં ચૈવ મહિષસ્થં વિચિન્તયેત્ 2.2.11.
શંખ અને પદ્મ પકડીને, મહિષ પર બેઠેલા તેનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.