શુક્લાં વા યદિ વા કૃષ્ણાં પૂર્વસંકલ્પિતામપિ
શુક્લપક્ષ હોય કે કૃષ્ણપક્ષ, ભલે અગાઉ સંકલ્પ કર્યો હોય,
નક્તેન વર્તયેત્કૃષ્ણામિતિ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયઃ તત્ર કુર્યાત્કૃષ્ણપક્ષે પરા તિથિર્ન ગૃહ્યતે
શાસ્ત્ર અનુસાર કૃષ્ણપક્ષમાં રાત્રે જ જીવનયાપન કરવું; ત્યાં કૃષ્ણપક્ષમાં પાછળની તિથિ માન્ય નથી.
શ્રાવણી દ્વાદશી શુક્લા ચાંદ્રભદ્રે યદા હરૌ
શ્રાવણ મહિનાની શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી, જ્યારે ભાદરવા માસમાં ચાંદ્ર દિવસ હરિદેવને સમર્પિત હોય છે, ત્યારે આવે છે.
શ્રાવણે ચાશ્વિને ચૈવ લભ્યતે દ્વાદશીદિને
શ્રાવણ અને આશ્વિન મહિનામાં પણ દ્વાદશીનો દિવસ પ્રાપ્ત થાય છે.
પુષ્યેણ દ્રાદશીયુક્તા ફાલ્ગુને વિજયા સ્મૃતા
પુષ્ય નક્ષત્ર સાથે દ્વાદશી આવે ત્યારે ફાગણ મહિનામાં તેને વિજયા કહેવાય છે.
યા ભાદ્રે વિજયા પ્રોક્તા શ્રવણેન સમાયુતા
ભાદરવામાં જે દ્વાદશી વિજયા કહેવાય છે, તે શ્રવણ નક્ષત્ર સાથે જોડાયેલી હોય છે.
એકાદશ્યામુત્તરતો દ્વાદશી ચ દિવાન્વિતા
જ્યારે એકાદશી પછી દ્વાદશી આવે અને તે દિવસના સમયે આવે—
સફલા દ્વાદશી જ્ઞેયા ઉપોષ્યૈષા મહાફલા
એવી દ્વાદશી ફળદાયી ગણાય છે; એ દિવસે ઉપવાસ કરવાથી મહાન ફળ મળે છે.
દ્વાદશ્યાં વિષ્ણુવિદ્ધાયાં વાસુદેવં પ્રપૂજયેત્ 2.2.8.
દ્વાદશી પર, જ્યારે તે વિષ્ણુથી સ્પર્શાયેલી હોય, ત્યારે વાસુદેવની યોગ્ય રીતે પૂજા કરવી જોઈએ.
દ્વાદશી કામવિદ્ધા ચેન્મન્યતે નાપ્યુપોષણમ્
જો દ્વાદશી કામથી ગ્રસ્ત હોય, તો એ દિવસે ઉપવાસ માન્ય નથી.
પ્રહરેપ્રહરે સ્નાનં શર્વર્યાં ચ વિધીયતે
રાત્રિના દરેક પ્રહરે સ્નાન કરવું નિયમિત છે.
એકાદશીં દ્વાદશીં ચ પ્રાપ્નોતિ શ્રવણે યદિ
જો શ્રાવણમાં એકાદશી અને દ્વાદશી બંને પ્રાપ્ત થાય—
પારણં તુ ત્રયોદશ્યાં દ્વાદશી ચેન્ન લભ્યતે
જો દ્વાદશી પ્રાપ્ત ન થાય, તો ઉપવાસ ત્રયોદશી દિવસે તોડવો.
યદા તુ પારણાયોગ્યા લભ્યતે દ્વાદશી તદા
પણ જ્યારે ઉપવાસ તોડવા યોગ્ય દ્વાદશી મળે ત્યારે—
એકાદશી દ્વાદશી ચ શ્રવણર્ક્ષેણ સંયુતા
જ્યારે એકાદશી અને દ્વાદશી બંને શ્રવણ નક્ષત્ર સાથે આવે—
દશમ્યાં સંયતો ભૂત્વા પ્રાતરેકાદશીદિને
દશમીના દિવસે સંયમ રાખીને, એકાદશીના સવારમાં—
અનેન વિધિના કૃત્વા વિજયાયાં વ્રતોત્તમમ્
આ રીતે વિજયાનું શ્રેષ્ઠ વ્રત પાળવાથી—
ચતુર્યુગાનાં દિવ્યાનાં યાવત્સ્યાદ્વિષ્ણુરૂપધૃક
જ્યાં સુધી વિષ્ણુ સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, અને ચાર યુગો સુધી—
ત્રેતાયાં દશજન્માનિ મધ્યદેશેષુ ભો દ્વિજાઃ પુત્રપૌત્રધનૈર્યુક્તો લક્ષદો નૃપસન્નિભઃ ।। 2.2.8.
ત્રેતા યુગમાં, હે દ્વિજો, મધ્યદેશમાં દસ જન્મ સુધી પુત્ર, પૌત્ર અને ધનથી સમૃદ્ધ, લાખો ધરાવતો રાજા સમાન થાય છે.
જાયતે દશ જન્માનિ ત્રેતાયાં બ્રાહ્મણોત્તમઃ
ત્રેતા યુગમાં દસ જન્મ સુધી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મ મળે છે.
ભાદ્રે માસિ સિતે પક્ષે દ્વાદશ્યાં પૃથિવીપતિમ્
ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી તિથિએ પૃથ્વીના રાજાને માન આપવો જોઈએ.
શલ્યશાલ્મલિકસ્યાપિ સપ્તપર્ણીયકસ્ય ચ
શલ્ય-શાલમલિકા અને સપ્તપર્ણીયક વૃક્ષના લાકડાથી પણ,
બૃહત્કદંબવૃક્ષસ્ય દ્વિચત્વારિંશદંગુલૈઃ ત્રિવ્યાયામં ચ પ્રથમં દ્વાવિંશહસ્તમેવ વા
મોટા કદંબના વૃક્ષમાંથી, બે ચાલીસ આંગળ જેટલી લંબાઈ, અથવા ત્રણ વ્યાયામ, અથવા બેવીસ હસ્ત જેટલી લંબાઈ રાખવી.
હસ્તઃ ષોડશવારસ્ય ગૃહસ્થસ્ય વિશિષ્યતે
ગૃહસ્થ માટે ખાસ કરીને સોળ હસ્તની લંબાઈ નિર્ધારિત છે.
અષ્ટહસ્તં તુ વૈશ્યસ્ય શૂદ્રસ્ય પઞ્ચહસ્તકમ્
વૈશ્ય માટે આઠ હસ્ત, અને શૂદ્ર માટે પાંચ હસ્ત રાખવું.
ઘનસારસમાયુક્તાં કર્પૂરમંડનાન્વિતામ્
ઘણાં સારા લાકડાથી બનાવેલી, અને કપૂરના શણગારથી સજાવેલી હોવી જોઈએ.
મઞ્ચસ્થાં કારયેત્પૂજાં ભક્ત્યા ચ સુદૃઢો નરઃ
મંચ પર રાખીને, ભક્તિથી અને દૃઢ મનથી પૂજા કરવી જોઈએ.
કાકાદીન્ન સ્પૃશેજ્જાતુ વૈરપક્ષે વિશેષતઃ
કાગડા વગેરે પક્ષીઓએ કદી સ્પર્શ ન કરવું, ખાસ કરીને અમાવસના સમયે.
પતાકે નિસ્સૃતે ભગ્ને મહિષાણાં વિનાશનમ્ 2.2.8.
પતાકા છૂટી જાય કે તૂટી જાય તો મહિષોની વિનાશની નિશાની છે.
તસ્કરશ્ચ કુલે તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્
જો એ કુટુંબમાં ચોર આવે તો પ્રાયશ્ચિત કરવું જોઈએ.