દ્વયંગુલં મંડલં તસ્ય દર્વી સા યજ્ઞસાધને
તેના પાત્રનું વ્યાસ બે આંગળ જેટલું હોવું જોઈએ; આવું પાત્ર યજ્ઞમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે.
પંચાંગુલં મંડલં ચ અષ્ટહસ્તં ચ દંડકમ્
પાત્રનું વ્યાસ પાંચ આંગળ અને દંડની લંબાઈ આઠ હાથ જેટલી હોવી જોઈએ.
દશતોલકમાનેન સા ચ દર્વી ઉદાહૃતા
આ પાત્રનું વજન દસ તોલા જેટલું નિર્ધારિત છે.
ષોડશાંગુલમાનેન સર્વાભાવે ચ પૈપ્પલીમ્
બધું ન મળતું હોય ત્યારે, શોળ આંગળ લાંબી પિપ્પલીની લાકડી ઉપયોગમાં લેવાય.
અથ તામ્રમયી કાર્યા ન ચ તાં તત્ર યોજયેત્
પછી, તાંબાથી પણ પાત્ર બનાવી શકાય, પણ એ ત્યાં ઉપયોગમાં લેવું નહીં.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણે મધ્યમ પર્વણિ પ્રથમભાગે સ્રુવદર્વીનિર્ણયો નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના મધ્યમ પર્વના પ્રથમ ભાગમાં 'સ્રુવ અને દર્વીનો નિર્ધાર' નામે ઓગણીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
પૂર્ણવિધિવર્ણનમ્ યસ્ય સમ્યગનુષ્ઠાનાત્સંપૂર્ણં સ્યાદિતિ સ્થિતિઃ
પૂર્ણવિધિનું વર્ણન: નિયમ એ છે કે, વિધિપૂર્વક કરવાથી બધું પૂર્ણ થાય છે.
હોમપૂર્તૌ મોક્ષકલ્પઃ પૂજાંતેઽર્ઘ્યં વિધીયતે
હોમ અને પૂર્ણકર્મમાં, મુક્તિના નિયમ મુજબ પૂજાના અંતે અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું જોઈએ.
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સ્રુવાધો વિન્યસેચ્ચરુમ્
તેથી, સર્વ પ્રયત્નથી, સ્રુવને નીચે રાખી ચરુ અર્પણ કરવું.
ગૃહં પ્રવિશ્ય ચ તતઃ કુલપૂજાં સમાચરેત્
પછી, ઘર અંદર પ્રવેશી કુળપૂજા કરવી.
નિયોજયેત્પ્રતિષ્ઠાયાં નિત્યનૈમિત્તિકે શૃણુ
સ્થાપન સમયે, દૈનિક અને વિશેષ વિધિમાં અર્પણ નિમણૂક કરવી; સાંભળો.
સપ્તતેતિ દ્વિતીયા સ્યાદ્દેહિમેતિ તૃતીયિકા
'સપ્તત' એ બીજી અર્પણ છે; 'દેहि' એ ત્રીજી.
ઉત્થાય દદ્યાત્પૂર્ણાં તુ નોપવિશ્ય કદાચન
ઉઠીને પૂર્ણ અર્પણ કરવી, ક્યારેય બેઠા બેઠા નહીં.
ગ્રહહોમે શતાંતે ચ પૂર્ણા એકા વિધીયતે
ગ્રહહોમમાં, શત પૂર્ણ થયા પછી એક પૂર્ણ અર્પણ કરવી.
સહસ્રાંતે દદેદેકં પુષ્પહોમે ચ સત્તમાઃ
સહસ્ર પૂર્ણ થયા પછી એક અર્પણ કરવી; પુષ્પહોમમાં સાતમો અર્પણ.
મૃદુપુષ્પાકૃતૌ ત્વેકા કેવલે ચેક્ષુહોમકે 2.1.20.
મૃદુ પુષ્પાકૃતિ અર્પણમાં એક અર્પણ કરવું; એકલ ઈક્ષુહોમમાં પણ એ જ.
સીમંતોન્નયને ચૈવ પ્રાયશ્ચિત્તાકૃતીષુ ચ
સીમંતોન્નયન વિધિમાં અને પ્રાયશ્ચિત્તના કૃત્યોમાં પણ,
એવં સ્રુચૌ સમૌ કૃત્વા ઉપર્યુપરિ વિન્યસેત્
એ રીતે બે અંજલિ તૈયાર કરીને, એકને બીજા ઉપર રાખવી જોઈએ.
ઋષિછંદાદિકં શ્રુત્વા પ્રતિમંત્રસ્ય સત્તમાઃ
ઋષિ, છંદ અને અન્ય વિગતો સાંભળીને, દરેક મંત્ર માટે,
સપ્તતેતિ બ્રાહ્મણસ્ય ઋષિઃ કૌંડિન્ય ઈરિતઃ
‘સપ્તતે’ મંત્ર માટે બ્રાહ્મણમાં ઋષિ કૌંડિન્ય કહેવામાં આવ્યા છે.
દેહિ મેતિ ચ મંત્રસ્ય પ્રજાપતિર્ઋષિઃ સ્મૃતઃ
‘દેहि મે’ મંત્ર માટે ઋષિ તરીકે પ્રજાપતિનું સ્મરણ થાય છે.
પૂર્ણા દર્વીતિ મન્ત્રસ્ય શતક્રતુર્ઋષિઃ સ્મૃતઃ
‘પૂર્ણા દર્વી’ મંત્ર માટે ઋષિ તરીકે શતક્રતુનું સ્મરણ થાય છે.
પુનાત્વિતિ ચ મન્ત્રસ્ય ઋષિઃ સ્યાત્પવનઃ સ્મૃતઃ
‘પુનાતુ’ મંત્ર માટે ઋષિ પવન કહેવામાં આવ્યા છે.
તુર્યપૂર્ણા યજ્ઞમધ્યે નકુલે દ્વિજસત્તમાઃ
યજ્ઞના મધ્યમાં ચોથી પૂર્ણ અંજલિ, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, નકુલ માટે હોય છે.
ઋત્વિક્છંદઃ સ્પૃશન્સમ્યગ્દક્ષિણાંગમથાપિ વા
ઋત્વિજ યોગ્ય રીતે જમણા અંગને, અથવા ડાબા અંગને સ્પર્શ કરે છે.
વિશ્વામિત્રોઽયુતં તત્ર હોમં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ 2.1.20.
ત્યાં વિદ્વાન વ્યક્તિએ વિશ્વામિત્ર સાથે દસ હજાર વખત હોમ કરવો જોઈએ.
નાગરંગં ધાતકીં ચ પૂર્ણાયાં ચ વિવર્જયેત્
પૂર્ણ અંજલિમાં નાગરાંગ અને ધાતકી ટાળવી જોઈએ.
તસ્માત્પ્રાગેવ સતિલાન્ગણિત્વા સ્થાપયેત્પૃથક્
તે માટે પહેલા તલના દાણા ગણીને, અલગ રાખવા જોઈએ.
ધાતક્યાશ્ચ ફલૈઃ સંખ્યા કર્તવ્યા ફલમિચ્છતા
ધાતકીના ફળો વડે, ફળ ઇચ્છનાર વ્યક્તિએ ગણતરી કરવી જોઈએ.
નાગરંગફલૈરેવ ધાતક્યા બકુલૈઃ ફલૈઃ
નાગરાંગના ફળો, ધાતકી અને બકુલના ફળો સાથે.