દેવીદેવા મુદં યાંતિ યસ્ય સમ્યક્સમાગમાત્
દેવો અને દેવીઓ તમારી સાચી એકતા દ્વારા આનંદ પામે છે.
ત્વં વિષ્ણુસ્ત્વં હિ બ્રહ્મા ચ જ્યોતિષાં ગતિરીશ્વર
તમે વિષ્ણુ છો, તમે જ બ્રહ્મા છો, પ્રકાશનો ધ્યેય સ્વામી છો.
દેવતાનાં પિતૄણાં ચ સુખમેકં સનાતનમ્ 2.1.16.
તમે દેવતાઓ અને પિતૃઓનું એકમાત્ર શાશ્વત સુખ છો.
ત્વમેકઃ સર્વભૂતેષુ સ્થાવરેષુ ચરેષુ ચ
તમે એકલા સર્વ જીવંત અને અચળ પ્રાણીઓમાં રહો છો.
નમોઽસ્તુ યજ્ઞપતયે પ્રભવે જાતવેદસે
યજ્ઞના સ્વામી અને મહાન જાતવેદસને નમસ્કાર છે.
હુતાશન નમસ્તુભ્યં નમસ્તે રુક્મવાહન
હુતાશન, તમને નમસ્કાર છે; સુવર્ણકિરણવાળા, તમને પણ નમસ્કાર છે.
ઇત્યનેન તુ મન્ત્રેણ દદ્યાદ્દિવ્યેઽપ્યધીતકમ્
આ મંત્રથી પણ, દૈવી પાઠમાં અર્પણ કરવું જોઈએ.
અગ્નિવર્ણનમ્ યથાવેદાનુસારેણ યથાગ્રહણ યોજનમ્
અગ્નિનું વર્ણન: જેમ વેદોમાં વિધિ છે, તેમ સ્વીકાર અને ઉપયોગ થાય છે.
શતાર્ધે વહ્નિરુદ્દિષ્ટઃ શતાર્ધે કાશ્યપઃ સ્મૃતઃ
પચાસમાં અગ્નિ નિર્ધારિત છે; પચાસમાં કાશ્યપનું સ્મરણ થાય છે.
સહસ્રે બ્રાહ્મણો નામ અયુતે હરિરુચ્યતે
હજારમાં તેને બ્રાહ્મણ કહે છે; દસ હજારમાં તેને હરિ કહે છે.
વરુણઃ શાંતિકે જ્ઞેયો મારણે હ્યરુણઃ સ્મૃતઃ
શાંતિવિધિમાં વરુણ જાણવો; વિનાશવિધિમાં અરુણનું સ્મરણ કરવું.
લોહિતશ્ચાન્નયજ્ઞે યો ગ્રહાણાં પ્રત્યનુક્રમાત્
અન્નયજ્ઞમાં જે લાલ છે, તે ગ્રહોની ક્રમ પ્રમાણે છે.
પ્રજાપતિર્વાસ્તુયાગે મંડપે ચાપિ પદ્મકે
વાસ્તુયજ્ઞમાં પ્રજાપતિ છે અને પદ્માકાર મંડપમાં પણ છે.
ગોદાને ચ ભવેદ્રુદ્રઃ કન્યાદાને તુ ગોઽજકઃ
ગાયદાનમાં રુદ્ર થાય છે; કન્યાદાનમાં ગોજક કહેવાય છે.
વૃષોત્સર્ગે ભવેત્સૂર્યોઽવસાનાંતે રવિઃ સ્મૃતઃ
વૃષોત્સર્ગમાં સૂર્ય થાય છે; વિધિ પૂર્ણ થાય ત્યારે રવિ કહેવાય છે.
ત્રાસને ચ ભવેત્કાલઃ ક્રવ્યાદઃ શરદાહને
ભય પેદા કરવાથી કાળ થાય છે; મૃતદેહ દહનમાં ક્રવ્યાદ કહેવાય છે.
ગર્ભાધાને ચ મરુતઃ સીમંતે પિંગલઃ સ્મૃતઃ 2.1.17.
ગર્ભાધાનમાં મરુત કહેવાય છે; સીમંત વિધિમાં પિંગલનું સ્મરણ થાય છે.
નામસંસ્થાપને ચૈવમુપન્યસ્તે ચ પાર્થિવઃ
નામકરણ અને ઉપનયન સમયે પૃથ્વીરૂપે ઓળખાય છે.
ષડાનનશ્ચ ચૂડાયાં વ્રતાદેશે સમુદ્ભવઃ
ચૂડાકર્મમાં ષડાનન કહેવાય છે; વ્રત આરંભે સમુદ્ભવ કહેવાય છે.
ઉદરે જઠરાગ્નિશ્ચ સમુદ્રે વડવાનલઃ
પેટમાં જઠરાગ્નિ છે; સમુદ્રમાં વધવાનલ કહેવાય છે.
અશ્વાગ્નિર્મંથરો નામ રથાગ્નિર્જાતવેદસઃ
ઘોડાના અગ્નિને મન્થર કહે છે; રથના અગ્નિને જાતવેદસ કહે છે.
તોયાગ્નિર્વરુણોનામ બ્રાહ્મણાગ્નિર્હવિર્ભુજઃ
પાણીમાં અગ્નિને વરુણ કહે છે; બ્રાહ્મણના અગ્નિ હવિ ભોજનાર્થ છે.
દીપાગ્નિઃ પાવકો નામ ગૃહ્યાગ્નિર્ધરણીપતિઃ
દીપકની જ્યોતને પાવક કહે છે; ઘરગથ્થુ અગ્નિને ધરતીનો સ્વામી કહેવાય છે.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણે મધ્યમપર્વણિ પ્રથમભાગેઽગ્નિનામવર્ણનંનામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીભાવિષ્ય મહાપુરાણના મધ્યમ ભાગના પ્રથમ વિભાગમાં 'અગ્નિના નામોની વર્ણના' નામે સત્તરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
હોમદ્રવ્યકથનમ્ પ્રમાણે ચાપ્રમાણે ચ નિષ્ફલં ભવતિ ધુવમ્
હોમમાં અર્પણ કરવાના દ્રવ્યની વાતમાં, માપયુક્ત કે અમાપયુક્ત હોય, બંને રીતે ફળ મળતું નથી.
કર્ષમાત્રં ઘૃતં હોમે શુક્તિમાત્રં પયઃ સ્મૃતમ્
હોમ માટે ઘીનું પ્રમાણ એક કર્ષ જેટલું રાખવું, અને દૂધનું પ્રમાણ શંખ જેટલું માનવામાં આવે છે.
મુષ્ટિમાનેન પૃથુકા લાજાઃ સ્યુર્મુષ્ટિસંમિતાઃ
પોહા અને લાજ (મમરા)નું પ્રમાણ એક મુઠી જેટલું રાખવું જોઈએ.
ત્રિતોલકં ગુડં વિદ્યાદિક્ષુપર્વવિ ધિર્ભવેત્
ગોળનું પ્રમાણ ત્રણ તોલા જેટલું રાખવું, ઈક્ષુના વિધિમાં પણ એટલું જ લેવું.
એકલગ્ને ન જુહુયાન્ન પૃથગ્જુહુયાત્ક્વચિત્
એક જ મુહૂર્તે અર્પણ ન કરવું, અને ક્યારેય અલગથી પણ અર્પણ ન કરવું.
એકૈકશશ્ચ પદ્માનાં જલજાનાં તથૈવ ચ
લોટસ અને અન્ય જળમાં ઉગતા પાંદડાં એક-એક કરીને અર્પણ કરવા.