બહુરૂપાતિરૂપા ચ સાત્ત્વિકા યોગકર્મસુ
જે અનેક રૂપો ધરાવે છે અને શ્રેષ્ઠ રૂપવાળી છે, યોગકર્મોમાં સાત્વિક છે,
લોહિતાસ્યાત્કરાલાસ્યાત્કાલીભાસસ્ય ઇત્યપિ
લાલ મોઢાવાળી, ભયાનક મોઢાવાળી અને કાળી સ્વરૂપવાળી પણ કહેવાય છે.
સમિદ્ભેદેષુ યા જિહ્વાસ્તાસ્તુ તેનૈવ યોજયેત્
જે જીભો વિવિધ સમિધોમાં છે, તે પ્રમાણે જ તેનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
ત્રિમધ્વક્તૈર્યથા હોમં કર્ણિકાયાં ચ હોમયેત્
જેમ ત્રણ પ્રકારના મધથી હોમ થાય છે, તેમ મધ્યમાં હોમ કરવું જોઈએ.
બહુરૂપા પુષ્પહોમે કૃષ્ણા ચાન્નેન પાયસૈઃ ।। ઇક્ષુહોમે પદ્મરાગા સુવર્ણા પદ્મહોમકે
પુષ્પ હોમમાં અનેક રૂપવાળી, અન્ન અને પાયસ સાથે કાળી, ઈક્ષુ હોમમાં પદ્મરાગ જેવી, અને પદ્મ હોમમાં સુવર્ણવર્ણી છે.
લોહિતા પદ્મહોમે ચ શ્વેતા વૈ બિલ્વપત્રકે
પદ્મ હોમમાં લાલ અને બિલ્વપત્ર સાથે સફેદ છે.
લોહિતાસ્યા પિતૃહોમે તતો જ્ઞેયા મનોજવા
પિતૃ હોમમાં લાલ મોઢાવાળી, પછી મનથી ઝડપી એવી ઓળખવી.
સમાનમાજ્યહોમે ચ નિષણ્ણં શેષવસ્તુષુ 2.1.15.
ઘી હોમમાં પણ એ જ છે, અને જે અન્ય વસ્તુઓમાં બાકી રહે છે.
કર્ણહોમે તુ વૈ વ્યાધિર્નેત્રે તદ્દ્વયમીરિતમ્
કાનમાં હવન કરવાથી રોગ થાય છે; આંખમાં હવન કરવાથી બંને આંખો દુઃખે છે, એવું કહેવાય છે.
પુત્રં વિપત્કરં ચૈવ તસ્માત્તત્ર ન હોમયેત્
પુત્રને દુર્ભાગ્ય ભોગવવું પડે છે; તેથી ત્યાં હવન કરવું નહીં.
પ્રવક્ષ્યામિ વિધિં કૃત્સ્નં યદ્વિશેષં પુનઃ શૃણુ
હવે હું આખો વિધિ સમજાવું છું; ખાસ વાતો ફરીથી સાંભળો.
વક્રા ખ્યાતા મહાહોમે કૃષ્ણાભા સા ક્રતૌ મતા
મહાન યજ્ઞમાં વક્ર ભાગ ઓળખાય છે; કાળી છાયાવાળો ભાગ યજ્ઞ માટે યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
પુષ્પપત્રવિધૌ હોમે વહ્નેર્જિહ્વાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
ફૂલ અને પાંદડાવાળી વિધિમાં અગ્નિની જિહ્વાઓનું વર્ણન થાય છે.
ઇન્દ્રકોષ્ઠં મસ્તકં સ્યાદીશાગ્નેયે ચ મસ્તકે
ઇન્દ્રનું સ્થાન માથું છે, અને ઉત્તરપૂર્વ તથા દક્ષિણપૂર્વમાં પણ માથું માનવામાં આવે છે.
અવિશિષ્ટં ભવેત્પુચ્છં મધ્યે ચોદરસમ્ભવમ્
જે ભાગ અલગ પડતો નથી તે પૂંછ છે, અને વચ્ચે પેટનું સ્થાન છે.
હુત્વા વ્રીહિગણં તત્ર કર્ણે પુષ્પાહુતિં હુનેત્
ત્યાં ભાતના દાણા અર્પણ કર્યા પછી, કાન પાસે ફૂલની આહુતિ આપવી જોઈએ.
શ્રવણે ચૈવ નેત્રે ચ દક્ષિણે ચેક્ષુખંડકમ્
કાન અને આંખો પાસે, અને જમણી બાજુએ પણ, ઈખનું ટુકડો અર્પણ કરવું.
મારણે પુષ્પદેશે તુ ન ચાન્યં હોમયેત્ક્વચિત્ 2.1.15.
મરણ માટેના સ્થાન પર ફક્ત ફૂલની આહુતિ આપવી, બીજું કશુંયે ક્યારેય ન આપવું.
ચન્દનાગરુકર્પૂરપાટલાયૂથિકાનિભઃ
એ ચંદન, અગર, કપૂર, પાટલ અને યુથિકા જેવા ફૂલ જેવું દેખાવું જોઈએ.
પ્રદક્ષિણસ્ત્યક્તકલ્પા છત્રાકા શિથિલા શિખા
પ્રદક્ષિણ કરતી વખતે નિયમ છોડવો, શીખા ઢીલી અને છત્રી જેવી રાખવી.
છિન્નવૃત્તાઃ શિખાઃ કુર્યાન્મૃત્યુર્ધનપરિક્ષયઃ
શીખા કાપી કે તૂટી જાય તો મૃત્યુ કે ધનનો નાશ થાય છે.
એવંવિધેષુ દોષેષુ પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્
આવા દોષોમાં પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.
મૂલેનાજ્યેન જુહુયાજ્જુહુયાત્પઞ્ચવિંશતિમ્
મૂળ અને ઘી સાથે પાંચવીસ આહુતિ આપવી જોઈએ.
યજ્ઞાન્તપૂજાવિધિવર્ણનમ્ હોમાવસાને પ્રજપેદુપચારાંશ્ચ ષોડશ
યજ્ઞ પૂરો થયા પછી, શોડશ ઉપચાર બોલવા અને તે પ્રમાણે પૂજા કરવી.
દદ્યાત્સમીરણં પશ્ચાત્પીઠપૂજાં સમાચરત્
પછી ધૂપ આપવી અને પછી આસનની પૂજા કરવી.
ઇષ્ટં શક્તિસ્વસ્તિકાભીતિમુચ્ચૈર્દીર્ઘૈર્દોર્ભિર્ધારયન્તં વરાંતમ્
ઇચ્છિત વસ્તુ અર્પણ કરવી, અને હાથ ઊંચા કરીને સ્વસ્તિક તથા અભય મુદ્રા ધારણ કરવી.
પૂર્વાદિદ્વારદેશેષુ કામદેવં શતક્રતુમ્
પૂર્વ અને અન્ય દિશાઓમાં કામદેવ અને શતક્રતુનું આહ્વાન કરો.
આવાહ્ય સ્થાપયેત્પશ્ચાદષ્ટૌ મુદ્રાઃ પ્રદર્શયેત્
આહ્વાન કર્યા પછી તેમને સ્થાપિત કરો અને આઠ મુદ્રાઓ બતાવો.
અતઃ પૂર્વાદિપાત્રેષુ યાવતા ચ હુતાશનમ્
આથી, પૂર્વ અને અન્ય દિશાઓમાં રાખેલા પાત્રોમાં અને હવન માટેના અગ્નિમાં,
મહોદરં મહાજિહ્વમાકાશત્વેન પૂજયેત્
મહોદર અને મહાજિહ્વાવાળા અગ્નિને આકાશરૂપે પૂજો.