વસુભિર્વસ્ત્રગંધાદ્યૈર્માલ્યૈશ્ચ વિવિધૈરપિ 2.1.5.
ધન, વસ્ત્ર, સુગંધ અને વિવિધ માળાઓથી—
સૂર્યચક્રવિદઃ પૂજ્યા નાવમન્યેત્કથંચન ગણવિપ્રસમઃ પૂજ્યો દૈવજ્ઞઃ સમુદાહૃતઃ
સૂર્યચક્ર જાણનારા પૂજનીય છે; ક્યારેય તેમને અવગણવું નહીં. દૈવજ્ઞ પણ બ્રાહ્મણ સમાન પૂજનીય ગણાય છે.
જાતે બાલે નિરૂપ્યે ચ લગ્નગ્રહનિરૂપણમ્ દ્વિમાત્રિકાં સમભ્યસ્ય સર્વવેદફલં લભેત્
બાળક જન્મે કે તપાસવામાં આવે, અને લગ્ન તથા ગ્રહોની સ્થિતિ નિર્ધારણ થાય, ત્યારે દ્વિમાત્રિકા અભ્યાસે બધા વેદોના ફળ મળે છે.
ગુરુવર્ણનમ્ ઋતે પિતુર્દ્વિજશ્રેષ્ઠા ઇતીયં નૈગમી સ્મૃતિઃ
પિતા સિવાય, દ્વિજ શ્રેષ્ઠ, આ નૈગમી સ્મૃતિ છે.
ત્રયોઽપિ ગુરવઃ શ્રેષ્ઠાસ્તાભ્યાં માતા પરો ગુરુઃ
ત્રણે ગુરુ શ્રેષ્ઠ છે, પણ એમાં માતા સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ ગુરુ છે.
દ્વાદશ્યાં તુ આમવાસ્યામથ વા રવિસંક્રમે
દ્વાદશી, અમાવસ્યા કે સૂર્ય સંક્રમણના દિવસે—
અયને વિષુવે ચૈવ ચંદ્રસૂર્યગ્રહે તથા
અયન, વિશુવ અને ચંદ્ર કે સૂર્ય ગ્રહણ સમયે—
પશ્ચાત્પ્રવંદયેત્પાદૌ મંત્રેણાનેન સત્તમાઃ
પછી શ્રેષ્ઠ લોકો આ મંત્રથી પાદને વંદન કરે.
સ્વર્ગાપવર્ગપ્રદમેકમાદ્યં બ્રહ્મસ્વરૂપં પિતરં નમામિ
જે સ્વર્ગ અને મોક્ષ આપે છે, જે પ્રથમ છે, બ્રહ્મ સ્વરૂપ પિતા, હું તેમને વંદન કરું છું.
પિતરો જનયંતીહ પિતરઃ પાલયંતિ ચ
પિતા અહીં જન્મ આપે છે અને પિતા જ રક્ષા કરે છે.
યસ્માદ્વિજયતે લોકસ્તસ્માદ્ધર્મઃ પ્રવર્તતે
જેમાંથી જગત જન્મે છે, એમાંથી ધર્મ ફેલાય છે.
યા કુક્ષિવિવરે કૃત્વા સ્વયં રક્ષતિ સર્વતઃ
જે સ્ત્રી, પોતાના ગર્ભમાં રાખી, સર્વ રીતે પોતે જ રક્ષા કરે છે—
ત્વત્પ્રસાદાજ્જગદ્દૃષ્ટં માતર્નિત્યં નમોઽસ્તુ તે ।। 2.1.6.
માતાજી, તમારી કૃપાથી જ આ જગત દેખાય છે; હંમેશા તમને વંદન છે.
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ સાગરાદીનિ સર્વશઃ
પૃથ્વી પરના બધા તીર્થો, સાગર અને અન્ય પવિત્ર સ્થળો,
ગુરુદેવપ્રસાદેન લબ્ધા વિદ્યા યશસ્કરી
ગુરુ અને દેવોની કૃપાથી મળેલી વિદ્યા માન-સન્માન આપે છે.
વેદ વેદાંગશાસ્ત્રાણાં તત્ત્વં યત્ર પ્રતિષ્ઠિતમ્
વેદ, વેદાંગ અને શાસ્ત્રોની સાચી વાત જ્યાં સ્થિર છે,
બ્રાહ્મણો જગતાં તીર્થં પાવનં પરમં યતઃ
બ્રાહ્મણ જગતના સર્વોત્તમ પવિત્ર અને પાવન તીર્થ છે.
પિતામહં ચ પ્રણમેત્સર્વાદૌ માતરં ગુરુમ્
સૌથી પહેલા દાદી, માતા અને ગુરુને વંદન કરવું જોઈએ.
માતૃમંત્રૈશ્ચ પ્રથમં પ્રણમેદ્ભક્તિભાવતઃ
માતાના મંત્રોથી, પહેલા ભક્તિભાવથી વંદન કરવું જોઈએ.
દૃષ્ટાદૃષ્ટે ચ સ ગુરુર્ગુરુર્માતા તથા ગુરુઃ
દેખાતા કે અદેખાતા, ગુરુ તો ગુરુ જ છે; માતા પણ ગુરુ છે.
મંત્રદાતા ગુરુઃ ખ્યાતસ્સપ્તમઃ પરિકીર્તિતઃ
મંત્ર આપનાર ગુરુ સાતમા ગુરુ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
દૃષ્ટદેવં ચ યો હિત્વા અદૃષ્ટં ચ નિષેવતે
જે દેખાતા દેવને છોડી અદેખાતા દેવની સેવા કરે,
યથા પિતા જ્યેષ્ઠપિતા કનીયાંશ્ચ તથા દ્વિજાઃ 2.1.6.
જેમ પિતા, મોટાપિતા અને નાના હોય છે, તેમ દ્વિજ પણ હોય છે.
આચાર્યો બ્રહ્મણો મૂર્તિઃ પિતા મૂર્તિઃ પ્રજાપતેઃ
ગુરુ બ્રહ્માનું સ્વરૂપ છે; પિતા પ્રજાપતિનું સ્વરૂપ છે.
પિતા મેરુર્વ શિષ્ઠઃ સ્યાદ્ધર્મમૂર્તિઃ સનાતનઃ
પિતા મેરુ પર્વત જેવો શ્રેષ્ઠ છે; એ ધર્મનું સનાતન સ્વરૂપ છે.
પિતામહં ચ પિત્રગ્રે હવ્યકવ્યૈશ્ચ તર્પયેત્
પિતાને પહેલાં, દાદાને હવ્ય-કવ્યથી તૃપ્તિ આપવી જોઈએ.
તસ્ય પાદોદકસ્નાનાદ્ગંગા નાર્હતિ કેવલમ્
પિતાના પગના પાણીથી સ્નાન કરવું એ ગંગામાં સ્નાન કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે.
દ્વાત્રિં શત્કુંડકશિલાસ્પર્શને યાદૃશં ફલમ્
બત્રીસ તીર્થ શિલા સ્પર્શવાથી જે ફળ મળે છે,
શતમાતૃવરિષ્ઠાશ્ચ પિતામહ્યાશ્ચ પોષણે
શત જેટલી શ્રેષ્ઠ માતાઓ અને દાદીઓ પોષણમાં,
ગુરુવર્ણનમ્ શ્રવણેપિ ચ ધર્માત્મઞ્છ્રૂયતાં યન્મયા પુરા
ગુરુનું વર્ણન: ધર્મ વિશે મેં પહેલાં જે સાંભળ્યું, એ સાંભળો.