સ વિષ્ણુર્લોકકથિતઃ પુનરાવૃત્તિવર્જિતઃ 2.1.3.
એ વિષ્ણુ, જેનું લોકોમાં વર્ણન થાય છે, ફરીથી જન્મ લેતો નથી.
ઊર્ધ્વં બ્રહ્માસનાત્પૂર્વં પરં જ્યોતિર્મયં શુભમ્
બ્રહ્માના આસનથી ઉપર, એક સર્વોચ્ચ, પવિત્ર અને તેજસ્વી લોક છે.
દેવ્યા સહ મહાદેવશ્ચિન્ત્યમાનો મનીષિભિઃ
દેવી સાથે મહાદેવને વિવેકી લોકો ધ્યાનમાં લે છે.
તત્ર તે યાંતિ નિયતા દ્વિજા વૈ બ્રહ્મવાદિનઃ
ત્યાં, બ્રહ્મના જ્ઞાનમાં નિપુણ દ્વિજ લોકો નિશ્ચિતપણે પહોંચે છે.
નિર્મમા નિરહંકારાઃ કામક્રોધવિવર્જિતાઃ
જેમણે 'મારું' નથી, અહંકાર નથી, ઇચ્છા અને ક્રોધથી મુક્ત છે.
એતે સપ્ત મહર્લોકાઃ પૃથિવ્યાં પરિકીર્તિતાઃ
આ સાત મહાન લોક પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ છે.
મહાતલં હૈમતલં સર્વવર્ણોપશોભિતમ્
મહાતલ અને હેમતલ, બધા વર્ગો દ્વારા શોભિત છે.
અનંતેન સમાયુક્તં મુચુકુન્દેન ધીમતા
અનંત અને વિવેકી મુચુકુંદ સાથે જોડાયેલ છે.
શૈલં રસાતલં વિપ્રાઃ શાંકરં હિ રસાતલમ્
વિદ્વાનોએ, રસાતલ એક પર્વત છે, અને શંકર પણ રસાતલ છે.
સિતં હિ વિતલં પ્રોક્તં તલં ચૈવ સિતેતરમ્
વિતલને સફેદ કહેવાય છે, અને બીજું પણ એક સફેદ લોક છે.
રસાતલમિતિ ખ્યાતં સર્વશોભાસમન્વિતમ્ 2.1.3.
રસાતલ એવું ઓળખાય છે, જે સર્વ શોભાથી યુક્ત છે.
શંકુકર્ણેન સંભિન્નં તથા નમુચિપૂર્વકમ્
શંકુકર્ણ દ્વારા વિખંડિત, અને નામુચિ પહેલા છે.
તેષામધસ્તાન્નરકા રૌરવાદ્યાશ્ચ કોટયઃ
તેમના નીચે અનેક નરક છે, રૌરવથી શરૂ થાય છે.
પાતાલા નામધશ્ચાંતે શેષાખ્યા વૈષ્ણવી તનુઃ
છેલ્લે નીચે પાતાળ છે, નામથી ઓળખાય છે, અને વૈષ્ણવ શરીર 'શેષ' કહેવાય છે.
યોઽનંતઃ પઠ્યતે દેવો નાગરૂપી જનાર્દનઃ
જેને અનંત કહેવાય છે, એ દેવ જનાર્દન છે, જે સર્પ રૂપે છે.
તમાવિશ્ય મહાયોગી કાલસ્તદ્વદનાનલઃ
મહાયોગી, સમય અને વાણીના અગ્નિ એમાં પ્રવેશ કરે છે.
તામસી શાંભવી મૂર્તિઃ કાલાત્મા પરમેશ્વરઃ
તામસી શાંભવી મૂર્તિ, સમયનું સ્વરૂપ, સર્વોચ્ચ ભગવાન છે.
જ્યોતિશ્ચક્રવર્ણનમ્ અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ભૂર્લોકસ્ય વિનિર્ણયમ્
પ્રકાશના ચક્રનું વર્ણન. હવે હું ભૂલોકનો નિશ્ચય કહું છું.
તદ્દ્વીપપ્રધાનો જંબૂઃ પ્લક્ષઃ શાલ્મલ એવ ચ
આ દ્વીપોમાં જાંબૂ foremost છે, અને સાથે પ્લક્ષ તથા શાલમલ પણ છે.
એતે સપ્ત મહાદ્વીપાઃ સમુદ્રૈઃ સપ્તભિર્વૃતાઃ
આ સાત મહાદ્વીપો સાત સમુદ્રોથી ઘેરાયેલા છે.
ક્ષીરોદેક્ષુરસોદોઽથ ક્ષારોદશ્ચ ઘૃતોદકઃ
સમુદ્રો દૂધ, શેરડીનો રસ, પછી ખારું પાણી અને ઘીથી બનેલા છે.
પંચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણા સમુદ્રવલયા સ્મૃતા
દરેક સમુદ્રવલયની પહોળાઈ પચાસ કરોડ છે એમ કહેવાય છે.
જંબૂદ્વીપઃ સમસ્તાનાં દ્વીપાનાં મધ્યતઃ શુભઃ
જાંબૂદ્વીપ બધા દ્વીપોના મધ્યમાં છે અને શુભ છે.
ચતુરાશીતિસાહસ્રયોજનૈરસ્ય ચોચ્છ્રયઃ
તેની ઊંચાઈ ચોર્યાસી હજાર યોજન છે.
મૂલે ષોડશસાહસ્રં વિસ્તારસ્તસ્ય સર્વતઃ
તેના પાયે, ચારેય બાજુ પહોળાઈ સોળ હજાર છે.
હિમવાન્હિમકૂટશ્ચ નિષધસ્ત સ્ય દક્ષિણે
હિમવાન, હિમકૂટ અને નિષધ તેના દક્ષિણ ભાગમાં છે.
લક્ષપ્રમાણૌ દ્વૌ મધ્યે દશહીનાસ્તથાપરે ।।2.1.4.
મધ્યમાં બે પર્વતોની માપ લાખ છે, અને બીજાં દસ ઓછા છે.
ભારતં દક્ષિણં વર્ષં તતઃ કિંપુરુષં સ્મૃતમ્
ભારત દક્ષિણનું પ્રદેશ છે, અને પછી કિમ્પુરુષ યાદ કરવામાં આવે છે.
ચંપકં ચોત્તરં વર્ષં તથૈવાશ્વહિરણ્મયમ્
ચંપક ઉત્તરનું પ્રદેશ છે, અને એ જ રીતે અશ્વહિરણમય પણ છે.
નવસાહસ્રમેકૈકમેતેષાં દ્વિજસત્તમાઃ
આમાંથી દરેકનું વિસ્તરણ નવ હજાર છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.