જાયતે વેદના તસ્ય ઊર્ધ્વં ચૈવ નિરીક્ષતે
તેને દુખાવો થાય છે અને તે ઉપર જોઈ રહ્યો હોય છે.
અર્કમૂલમપામાર્ગં પ્રિયંગુમિન્દ્રવારુણીમ્ એતેનૈવોપચારેણ સુખી ભવતિ માનવઃ ।। 1.36.
અર્કનું મૂળ, અપામાર્ગ, પ્રિયંગુ અને ઇન્દ્રવારુણી — આ જ ઉપચારથી માણસ સારું થઈ જાય છે.
વૈશ્યેનાપિ હિ દષ્ટસ્ય શૃણુ રૂપાણિ યાનિ તુ
હવે સાંભળો, વૈશ્યને સાપ દંશે ત્યારે કયા લક્ષણો દેખાય છે.
મૂર્છા ચ પ્રબલા યસ્ય આત્માનં નાભિનંદતિ
તેને ભારે બેહોશી આવે છે અને પોતાને ઓળખી શકતો નથી.
અશ્વગંધા સગોમૂત્રા ગૃહ ધૂમં સગુગ્ગુલમ્
અશ્વગંધા ગૌમૂત્ર સાથે, ઘરનો ધૂમો અને ગુગ્ગલ સાથે —
ગોમૂત્રેણ સમાયુક્તં પાનં નસ્યં ચ દાપયેત્
ગૌમૂત્રમાં મિશ્રિત કરીને પીવાનું અને નાસિકા દ્વારા આપવું જોઈએ.
શૂદ્રેણાપિ હિ દષ્ટસ્ય શૃણુ તત્ત્વેન ગૌતમ
હવે, ગૌતમ, સાચા લક્ષણો સાંભળો જ્યારે શૂદ્રને સાપ દંશે છે.
અંગાનિ ચુલુચુલાયંતે શૂદ્રદષ્ટસ્ય લક્ષણમ્
શૂદ્રને દંશે ત્યારે તેના અંગો કાંપે અને હલન-ચલન કરે છે; એ જ તેનું લક્ષણ છે.
પદ્મં ચ લોધ્રકં ચૈવ ક્ષૌદ્રં પદ્મસ્ય કેસરમ્
પદમ, લોધ્ર, મધ અને પદમના કેસર —
એતાનિ સમભાગાનિ પેષયેચ્છીતવારિણા
આ બધું સરખા ભાગમાં લઈ ઠંડા પાણી સાથે પીસવું જોઈએ.
પૂર્વાહ્ણે ચરતે વિપ્રો મધ્યાહ્ને ક્ષત્રિયશ્ચરેત્
સવારમાં બ્રાહ્મણ જવું, અને મધ્યાહ્ને ક્ષત્રિય જવું.
આહારો વાયુપુષ્પાણિ બ્રાહ્મણાનાં વિદુર્બુધાઃ વૈશ્યા મંડૂકભક્ષાશ્ચ શૂદ્રાઃ સર્વાશિનસ્તથા ।।1.36.
વિદ્વાનોએ જાણ્યું છે કે બ્રાહ્મણો વાયુ અને ફૂલો ખાય છે; વૈશ્યો ડાકણાં ખાય છે, અને શૂદ્રો બધું જ ખાય છે.
અગ્રતો દશતે વિપ્રઃ ક્ષત્રિયો દક્ષિણેન તુ
બ્રાહ્મણ આગળથી દંશન કરે છે, અને ક્ષત્રિય જમણી બાજુથી દંશન કરે છે.
મદકાલે તુ સંપ્રાપ્તે પીડ્યમાના મહાવિષાઃ
મદનો સમય આવે ત્યારે મહા વિષવાળાં પીડાય છે.
પુષ્પગંધાઃ સ્મૃતા વિપ્રાઃ ક્ષત્રિયાશ્ચંદનાવહાઃ
બ્રાહ્મણોમાં ફૂલોની સુગંધ હોય છે, અને ક્ષત્રિયોમાં ચંદનની સુગંધ હોય છે.
વાસં તેષાં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ વસંતિ બ્રાહ્મણાઃ સર્પા ગ્રામદ્વારે ચતુષ્પથે
હવે હું તેમનો વાસ જણાવું છું: બ્રાહ્મણ સાપો ગામના દ્વાર અને ચોરાસી માર્ગ પર રહે છે.
આરામેષુ પવિત્રેષુ શુચિષ્વાયતનેષુ ચ
બગીચામાં, પવિત્ર જગ્યાએ અને સ્વચ્છ મંદિરમાં પણ.
શ્મશાને ભસ્મશાલાસુ પલાલેષુ તટેષુ ચ
શ્મશાનમાં, ભસ્મના ઢગલા પર, વણમાં અને નદીના કાંઠે.
અવિવિક્તેષુ સ્થાનેષુ નિર્જનેષુ વનેષુ ચ
એકાંત જગ્યાએ, નિર્જન સ્થળે અને જંગલમાં.
શ્વેતાશ્ચ કપિલાશ્ચૈવ યે સર્પાસ્ત્વનલપ્રભાઃ
જે સાપો સફેદ છે, કાપીલા છે, અથવા અગ્નિ જેવી તેજવાળાં છે —
રક્તવર્ણાઃ સુવર્ણાભાઃ પ્રવાલમણિસંનિભાઃ
જે લાલ રંગના છે, સોનાની જેમ ચમકતા છે, અથવા પ્રવાળ અને રત્ન જેવું દેખાય છે —
નાનાવિચિત્રરાજીભિરતસીવર્ણસન્નિભાઃ 1.36.
જે વિવિધ અને અદભૂત પટ્ટાવાળાં છે, અને અતસીના રંગ જેવા છે —
કાકોદરનિભાઃ કેચિદ્યે ચ અંજનસન્નિભાઃ
કેટલાક કાગડાની પેટ જેવી દેખાવા છે, અને કેટલાક કાજલ જેવી કાળી દેખાવા છે.
યસ્ય સર્પેણ દષ્ટસ્ય દંશમંગુષ્ઠમંતરમ્
જે વ્યક્તિને સાપ દંશે છે અને દંશનના નિશાન વચ્ચે એક અંગૂઠાની પહોળાઈ છે —
યસ્ય સર્પેણ દષ્ટસ્ય દંશં દ્વ્યંગુલમંતરમ્
જે વ્યક્તિને સાપ દંશે છે અને દંશનના નિશાન વચ્ચે બે આંગળની પહોળાઈ છે —
યસ્ય સર્પેણ દષ્ટસ્ય સાર્ધં દ્વ્યંગુલમzતરમ્
જે વ્યક્તિને સાપ દંશે છે અને દંશનના નિશાન વચ્ચે બે આંગળથી વધુ પહોળાઈ છે —
અનંતઃ પ્રેક્ષતે પૂર્વં વામપાર્શ્વે તુ વાસુકિઃ
અનંત પૂર્વ દિશા તરફ જુએ છે, જ્યારે વાસુકી ડાબી બાજુ પર છે.
ચલતે ભ્રમતે પદ્મો મહાપદ્મો નિમજ્જતિ
પદ્મા ચાલે છે અને ભટકે છે, મહાપદ્મા નીચે ડૂબી જાય છે.
સર્વેષાં કુરુતે રૂપં કુલિકઃ પન્નગોત્તમઃ
કુલિકા, સર્વ શ્રેષ્ઠ પન્નગ, બધા રૂપ ધારણ કરે છે.
દક્ષિણા તક્ષકસ્યોક્તા કર્કોટસ્ય તુ નૈર્ઋતી ઉત્તરા શંખપાલસ્ય ઐશાની કંબલસ્ય તુ
દક્ષિણ દિશા તક્ષકની કહેવાય છે, દક્ષિણ-પશ્ચિમ કર્કોટકની છે; ઉત્તર દિશા શંખપાલની છે અને ઉત્તર-પૂર્વ કમ્બલાની છે.