દાનાનિ બહુરૂપાણિ નાનાશાસ્ત્રોદિતાનિ ચ
વિવિધ શાસ્ત્રોમાં જે રીતે દાનની અનેક જાતો બતાવવામાં આવી છે, એવી અનેક પ્રકારની દાનવિધિઓ છે.
કિં તુ પ્રધાનમેકં તે દાનં વક્ષ્યામિ ભારત
પણ, હે ભારત, હું તને એક મુખ્ય દાન વિશે કહું છું.
આધયો વ્યાધયશ્ચૈવ ગ્રહપીડા સુદારુણાઃ
આર્થિક દુઃખો, રોગો અને ગ્રહોની ભારે પીડાઓ—
યેન દત્તેન નશ્યંતિ પુણ્યમાપ્નોતિ ચોત્તમમ્
—આ બધું આ દાન આપવાથી દૂર થાય છે અને શ્રેષ્ઠ પુણ્ય મળે છે.
દાનમેતત્પ્રદાતવ્યં વિષુવે સૂર્યસંક્રમે
આ દાન સૂર્યના સંક્રમણ સમયે, વિશુવ પર આપવું જોઈએ.
સંસ્થાપ્ય દારુજં દિવ્યં હેમપટ્ટૈરલંકૃતમ્ 4.180.
દિવ્ય લાકડાની પ્રતિમા બનાવી, તેને સોનાની પટ્ટીઓથી શોભાવવી જોઈએ.
સુવર્ણધ્વજસંયુક્તં સિતાસિતપતાકિનમ્
તેમાં સોનાનો ધ્વજ અને સફેદ-કાળા પટાકા લગાડવા જોઈએ.
નદ્યાસ્તીરેઽથ વા ગોષ્ઠે વિચિત્રે વા ગૃહાંગણે
નદીના કિનારે, ગૌશાળામાં કે સુંદર ઘરના આંગણામાં—
પુરાણવેદવિદ્યાવાન્વિનયાચારસંયુતઃ
—જેને પુરાણ અને વેદનું જ્ઞાન હોય, અને જે વિનય અને સારા આચરણથી યુક્ત હોય—
મધ્યે બ્રહ્મા પ્રતિષ્ઠાપ્યઃ પૂજયેત્પ્રણવેન તમ્
—એ વ્યક્તિએ મધ્યમાં બ્રહ્માને સ્થાપિત કરીને, પ્રણવમંત્રથી તેની પૂજા કરવી.
સૂક્તેન રુદ્રં રૌદ્રેણ દક્ષિણસ્યાં સમર્ચયેત્ પુષ્પૈર્ગંધૈઃ ફલૈર્ભક્ષ્યૈર્દીપમાલાભિરેવ ચ
દક્ષિણ દિશામાં, રુદ્રસૂક્તથી, ફૂલો, સુગંધ, ફળ, ભોજન અને દીપમાળથી રુદ્રની પૂજા કરવી.
પૂજયેદ્ગંધકુસુમૈઃ શ્વેતવસ્ત્રૈઃ સચંદનૈઃ
સુગંધિત ફૂલો, સફેદ વસ્ત્રો અને ચંદનથી તેની પૂજા કરવી.
બ્રહ્મઘોષવિમિશ્રૈશ્ચ કારયેત મહોત્સવમ્
વેદમંત્રોના ઘોષ સાથે મહોત્સવ ઉજવવો.
આગ્નેય્યાં દિશિ રાજેંદ્ર બ્રાહ્મણાંસ્તત્ર પૂજયેત્
હે રાજા, આગ્નેય દિશામાં ત્યાં બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી.
ચતુરોષ્ટૌ મહારાજ ગુરુરેકોઽથવા ભવેત્
હે મહારાજા, ત્યાં ચાર અથવા આઠ બ્રાહ્મણો, અથવા એક ગુરુ પણ હોઈ શકે.
અગ્નિકાર્યં તતઃ કુર્યાદ્યથાવદ્વિધિપૂર્વકમ્ 4.180.
પછી વિધિ પ્રમાણે અગ્નિકાર્ય કરવું.
વિષ્ણવે શિતિકણ્ઠાય મંત્રૈઃ પૂર્વોદિતૈઃ શુભૈઃ
પહેલાં જણાવેલા શુભ મંત્રોથી વિષ્ણુ અને શિતિકંઠની પૂજા કરવી.
એવં યજ્ઞવિધિં કૃત્વા યજમાનો દ્વિજૈઃ સહ
આ રીતે યજ્ઞવિધિ કરીને, યજમાન દ્વિજો સાથે—
વિચિત્રતનુસંવીતૌ શુભકક્ષૌ સુઘંટિકી
અનોખા રૂપમાં સજ્જ, શુભ કાંધ અને સુંદર ઘંટીઓથી શોભિત.
દિવ્યમુક્તાપરિચ્છન્નૌ દિવ્યાંકુશસમન્વિતૌ
દિવ્ય મોતીથી સજ્જ, દિવ્ય અંકુશથી સજ્જિત.
એવં વિધિં તતઃ કૃત્વા રથં તં સગજં નરઃ
આ રીતે વિધિ કરીને, માણસ એ રથ અને હાથીઓ તૈયાર કરે છે.
ભૂષિતં કણ્ઠકટકૈઃ કર્ણવેષ્ટાંગુલીયકૈઃ
કંઠમાળા, કટક, કાનના વાળા અને આંગળીના વાળા વડે શોભિત.
બદ્ધતૂણિં ધનુષ્પાણિં બહુચર્મવિભૂષિતમ્
તૂણિ બાંધેલી, ધનુષ પકડી, અનેક ચામડાંથી શોભિત.
યજમાનસ્તતઃ પ્રાજ્ઞઃ શુક્લાંબરધરઃ શુચિઃ
પછી જ્ઞાનવાન યજમાન, શુદ્ધ અને સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલો.
ઇમમુચ્ચારયેન્મન્ત્રં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ સુપ્રતીકોંજનઃ સાર્વભૌમોઽષ્ટૌ દેવયોનયઃ
એ સર્વ પાપ નાશક મંત્ર બોલવો જોઈએ: 'ઉત્તમ રૂપ ધરાવનાર, સર્વ ભૂમિનો રાજા, આઠ દેવયોનિ.'
તેષાં વંશપ્રસૂતૌ તુ બલરૂપસમન્વિતૌ 4.180.
તેમના વંશમાં જન્મેલા, બલ અને સૌંદર્યથી યુક્ત.
મમેભરથદાનેન પ્રીયેતાં શિવકેશવૌ
મારા હાથી અને રથના દાનથી શિવ અને કેશવ પ્રસન્ન થાય.
ઇત્યુચ્ચાર્ય મહાભાગે પૂજયિત્વા પુનઃપુનઃ
આ રીતે બોલીને, મહાન સ્ત્રી, વારંવાર પૂજા કરે છે.
સ્વદારનિરતં શાંતં વેદવેદાંગપારગમ્
પોતાની પત્ની સાથે નિષ્ઠાવાન, શાંતિભર્યો, વેદ અને વેદાંગમાં પારંગત.
પુનઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય રથસ્થં દ્વિજસત્તમમ્
પછી, રથ પર બેઠેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણની ફરીથી પરિક્રમા કરે છે.