અન્નં વૈ પ્રાણિનાં પ્રાણા અન્નમોજો બલં સુખમ્ 4.169.
અન્ન જ જીવંત પ્રાણીઓનું જીવન છે; અન્નથી જ તાકાત, શક્તિ અને આનંદ મળે છે.
સુદૂરાદાશયા યસ્ય ગૃહં પ્રાપ્તા બુભુક્ષિતાઃ
જ્યારે કોઈ ભૂખ્યા માણસો દૂરથી આશા રાખીને કોઈના ઘરે આવે છે,
દીક્ષિતઃ કપિલા સત્રી રાજા ભિક્ષુર્મહોદધિઃ
એમાં દિક્ષિત, કાપીલા ગાય, સારા સ્વભાવની સ્ત્રી, રાજા, ભીખારી કે મહાસાગર હોય શકે છે,
એકસ્યાપ્યતિથેરન્નં યઃ પ્રદાતુમશક્તિમાન્
જો કોઈ એક પણ મહેમાનને અન્ન આપી શકતો નથી,
શક્યતે દુષ્કરેઽપ્યર્થે ચિરરાત્રાય જીવિતુમ્
તો મુશ્કેલ સમયમાં પણ લાંબા સમય સુધી જીવવું શક્ય છે.
ભુક્ત્વા ગૃહે ગૃહસ્થસ્ય મૈથુનં યશ્ચ સેવતે
જે માણસ ગૃહસ્થના ઘરે ભોજન કરીને પછી સંયોગ કરે છે,
દુષ્કૃતં હિ મનુષ્યાણામન્નમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ
મનુષ્યોના દુષ્કર્મો પણ અન્નના આધારથી જ ટકેલા રહે છે.
વનસ્પતિગતે સોમે પરાન્નં યસ્તુ ભુંજતિ
જ્યારે વૃક્ષોમાં સોમ છે, ત્યારે જે બીજાના અન્નનું સેવન કરે છે,
કસ્માન્ન દીયતે નિત્યં કસ્માદન્નં ન દીયતે
એમ કેમ અન્ન હંમેશા આપવામાં આવતું નથી? કેમ અન્ન આપવામાં આવતું નથી?
ભિક્ષાં વા પુષ્કલાં વાપિ હંતકારં દ્વિજાતયે
ભલે ભિક્ષા હોય કે ઘણું અન્ન હોય, જે દ્વિજ આવે છે તેને આપવું જોઈએ.
યેનાયુતં સહસ્રં વા ભોજિતં સ્યાદ્દ્વિજન્મનામ્ 4.169.
જે કોઈ દસ હજાર કે હજાર દ્વિજોને ભોજન કરાવે છે,
વારાણસ્યાં પુરા પાર્થ વણિગાપણજીવનઃ
વારાણસીમાં, હે પાર્થ, એક વખત એક વેપારી રહેતો હતો, જે વેપારથી ગુજરાન ચલાવતો હતો.
તસ્યાપણૈકદેશે તુ મુક્ત્વાંડં પાંડુરચ્છવિ
એના દુકાનના એક ખૂણે સફેદ છાલવાળું એક ઈંડું પડેલું હતું.
તદંડં વણિજા તેન દૃષ્ટં કારુણ્યબુદ્ધિના
એ ઈંડું વેપારીએ દયા ભરી દૃષ્ટિથી જોયું.
નિર્જગામ દિનૈઃ કૈશ્ચિદ્ભિત્વાંડં સર્પપોતકઃ
થોડા દિવસ પછી એ ઈંડું ફાટી, તેમાંમાંથી નાનું સાપ બહાર આવ્યું.
લિલિહે ઘૃતભાંડાનિ જિઘ્રે ચ ગંધસંચયાન્
એ ઘીનાં વાસણ ચાટતું અને સુગંધિત વસ્તુઓની સુગંધ લેતું.
વણિજા રક્ષ્યમાણઃ સ સ્નેહાચ્ચાહરહઃ પુનઃ
એ વેપારીના પ્રેમથી રોજ એ સાપનું રક્ષણ થતું અને એનું ધ્યાન રાખવામાં આવતું.
અથૈકસ્મિન્દિને ગંગાં ગતઃ સ્નાતું ત્રિલોકગામ્
પછી એક દિવસે એ વેપારી ત્રણેય લોકમાં વહેતી ગંગા નદીમાં સ્નાન કરવા ગયો.
વ્યવહર્તું સમારબ્ધં વણિક્પુત્રેણ ધીમતા
વ્યાપારીના બુદ્ધિશાળી પુત્રએ વેપાર શરૂ કર્યો હતો.
વ્યવહારાકુલતયા પાદયોરંતરેણ સઃ
વ્યવહારની ગભરાહટમાં તે પોતાના પગ વચ્ચે ફસાઈ ગયો.
જાનન્નપિ તદ્વૃત્તાંતં નિદાને નિયતેર્વશાત્ ।। 4.169.
બધું જાણતાં છતાં, અંતે કિસ્મતના વશમાં રહીને તેણે તેમ જ કર્યું.
સ મહીતઃ સમુત્થાય મૂર્દ્ધાનમવરુહ્ય ચ
તે જમીન પરથી ઊભો થયો અને માથું નમાવ્યું.
શરણાગતં પોષિતં ચ તવ પિત્રા પ્રિયંકરમ્
તારા પિતાએ શરણમાં આવેલા અને આશ્રય લીધેલા વ્યક્તિને સાચવીને ખુશી આપી.
અનંતરં કલકલઃ સંજાતો રોદતાં નૃણામ્
તત્કાળ લોકોમાં રડવાનો કલરવ ફાટી નીકળ્યો.
અચ્યુતાનંત ગોવિંદ કૃષ્ણકૃષ્ણેત્યુદીરયન્
તેઓ બોલી ઉઠ્યા: 'અચ્યૂત, અનંત, ગોવિંદ, કૃષ્ણ, કૃષ્ણ!'
કિં કૃતં મમ પુત્રેણ તવ પવ્રગ વિપ્રિયમ્
પવ્રગ, મારા પુત્રે તને શું ખોટું કર્યું કે તને ન ગમ્યું?
મૂર્ખ મિત્રં સુસંબંધં હીનજાતિજનો હિ યઃ
મૂર્ખ મિત્ર, ભલે જોડી મજબૂત હોય, નીચ જાતનો જ ગણાય.
તમુવાચ ચ સર્પોઽસૌ વાષ્પગદ્ગદયા ગિરા
પછી તે સાપે આંસુ ભરેલી અવાજે કહ્યું.
તદહં પશ્યતસ્તેઽદ્ય દશામ્યેનં નરાધિપ
રાજા, આજે તારી સામે હું તેને ડંખીશ.
સતાં માર્ગમપાક્રમ્ય પ્રયાતઃ કેન વાર્યતે
સારા માર્ગ છોડીને જતોને કોણ રોકી શકે?