કપિલાનાં સહસ્રેભ્યો યદ્દત્તેઽન્નં નરોત્તમ 4.164.
જે શ્રેષ્ઠ પુરુષ ભોજન આપે છે, તે હજારો કપિલ ગાયોથી પણ વધુ છે.
મધ્યમસ્ય મનુષ્યસ્ય વ્યાસેન પરિસંખ્યયા
મધ્યમ માણસ માટે, વ્યાસના ગણતરી પ્રમાણે—
બહુભિર્વસુધા ભુક્તા રાજભિઃ સગરાદિભિઃ
સાગર અને બીજા ઘણા રાજાઓએ પૃથ્વીનો આનંદ માણ્યો છે.
કિંકરા મૃત્યુદંડાશ્ચ અસિપત્રવનાદયઃ
મૃત્યુનો દંડ ધરાવતા સેવકો અને તલવારની પાંદડાવાળા વન વગેરે છે.
નિરયા રૌરવાદ્યાશ્ચ કુંભીપાકઃ સુદુઃસહઃ
રૌરવ જેવા નરક અને અત્યંત દુઃખદાયી કુંભીપાક નરક છે.
ચિત્રગુપ્તશ્ચ કાલશ્ચ કૃતાંતો મૃત્યુરેવ ચ
ચિત્રગુપ્ત, સમય, અંતક અને મૃત્યુ પોતે ત્યાં છે.
રુદ્રઃ પ્રજાપતિઃ શક્રો દેવાસુરગણાસ્તથા
રુદ્ર, પ્રજાપતિ, શક્ર અને દેવ-અસુરોના સમૂહ પણ છે.
ષટ્કર્મકૃત્સુવૃત્તાય કૃશાય ચ પ્રિયાર્થિને
જે છ કાર્યો કરે છે, સારા વર્તનવાળા છે, દુર્બળ છે અને આશા રાખે છે—
સીદમાનકુટુંબાય શ્રોત્રિયાયાહિતાગ્નયે
જેના કુટુંબમાં કષ્ટ છે, જે વિદ્વાન બ્રાહ્મણ છે, અને જે અગ્નિ જલાવે છે—
યથા જનિત્રી ક્ષીરેણ પુત્રં સંવર્દ્ધયેત્સદા
જેમ માતા હંમેશા દૂધથી પુત્રને પોષે છે—
યથા ગૌર્ભરતે વત્સ ક્ષીરેણ ક્ષીરમુત્સૃજેત્ 4.164.
જેમ ગાય પોતાના વાછરાને માટે દૂધ છોડે છે—
યથા બીજાનિ રોહંતિ જલસિક્તાનિ ભૂતલે
જેમ પાણીથી સિંચાયેલા બીજ જમીન પર ઉગે છે—
યથોદયન્સહસ્રાંશુસ્તમઃ સર્વં વ્યપોહતિ
જેમ હજારો કિરણોવાળો ઉગતો સૂર્ય બધું અંધકાર દૂર કરે છે—
પર દત્તાં તુ યો ભૂમિમુપહિંસેત્કદાચન
જે કોઈ પણ સમયે બીજાએ આપેલી જમીનને નુકસાન પહોંચાડે છે—
સ્વદત્તાં પરદત્તાં વા યો હરેત વસુંધરામ્
જે પોતે આપેલી કે બીજાએ આપેલી જમીન છીનવે છે—
રુદતાં વૃત્તિનાશેન યે પતંત્યશ્રુબિંદવઃ
જીવિકાનો નાશ થતાં રડતા લોકોમાંથી આંસુની બિંદુઓ પડે છે.
બ્રાહ્મણાનાં હૃતે ક્ષેત્રે હર્તુસ્ત્રિપુરુષં કુલમ્ અધોમુખશ્ચ દુષ્ટાત્મા કુંભીપાકે સ પચ્યતે
બ્રાહ્મણોની જમીન ચોરવામાં આવે ત્યારે ચોરનું કુળ ત્રણ પેઢી સુધી પતન પામે છે; દુષ્ટ મનવાળો, માથું નીચે કરીને, કુંભીપાકમાં શેકાય છે.
દિવ્યવર્ષસહસ્રાંતે કુંભીપાકાદ્વિનિઃસૃતઃ
હજાર દિવ્ય વર્ષ પછી તે કુંભીપાકમાંથી બહાર આવે છે.
સ્વદત્તાં પરદત્તાં વા યત્નાદ્રક્ષેદ્યુધિષ્ઠિર
પોતે આપેલી કે બીજાએ આપેલી જમીન, યુધિષ્ઠિર, એ હંમેશા જાળવી રાખવી જોઈએ.
તોયહીનેષ્વરણ્યેષુ શુષ્કકોટરવાસિનઃ
પાણી વગરના જંગલમાં, સુકાં ખોખામાં રહેતા લોકો—
એવં દત્ત્વા મહીં રાજન્પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના 4.164.
આ રીતે રાજા, આનંદથી ભરેલા મનથી પૃથ્વી દાન આપી.
ભૂમિદાનાત્પરં નાસ્તિ સુખં વામુષ્મિકં મહત્
પૃથ્વી દાન કરતાં મોટું બીજું કંઈ નથી, અને પરલોકમાં એથી વધુ સુખ પણ નથી.
યચ્છંતિ યે દ્વિજવરાય મહીં સુકૃષ્ટાં તે યાંતિ શક્રસદનં સુવિશુદ્ધદેહાઃ
જે લોકો શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને સારી રીતે ખેડેલી જમીન આપે છે, તેઓ શુદ્ધ શરીર સાથે ઇન્દ્રના લોકમાં પહોંચે છે.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદે ભૂમિદાનમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુઃષષ્ટ્યુ ત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં શ્રી કૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં 'ભૂમિ દાનના મહાત્મ્ય' નામના ચોઇંસઠમો અધ્યાય અહીં પૂર્ણ થાય છે.
પૃથિવીદાનવિધિવર્ણનમ્ તે હ્યુપાર્જયિતું શક્તા દાતું પાલયિતું યથા
પૃથ્વી દાનની રીત: જે લોકો જમીન મેળવવા, આપવાનો અને રક્ષણ કરવાનો યોગ્ય રીતે સક્ષમ હોય.
ભૂમિદાનસમં કિંચિદન્યત્કથય યાદવ
યાદવ, મને કહો કે ભૂમિ દાનની બરાબરી બીજું કંઈ છે?
મહીં પ્રયચ્છ વિપ્રાણાં તત્તુલ્યા સા નિગદ્યતે
બ્રાહ્મણોને જમીન આપો; એ જ દાન બરાબર ગણાય છે.
શૃણુષ્વૈકમના ભૂત્વા મહાદાનં નરોત્તમ
શ્રેષ્ઠ પુરુષ, એકાગ્ર મનથી મહાદાનની વાત સાંભળો.
ચંદ્રસૂર્યોપરાગે ચ જન્મર્ક્ષે વિષુવે તથા
ચાંદ્ર કે સૂર્ય ગ્રહણ સમયે, જન્મના નક્ષત્રમાં અને વિષુવ પર,
અન્યેષ્વપિ ચ કાલેષુ પ્રશસ્તે ધનસંચયે
અને અન્ય શુભ સમયોએ, જ્યારે ધન સારી રીતે એકત્રિત થયેલું હોય,