યેન સ્નાનેન ચૈકેન ભવમુક્તો ભવેન્નરઃ
એ એક જ સ્નાનથી મનુષ્ય સંસારથી મુક્ત થઈ જાય છે.
ગોસહસ્રં ચ યો દદ્યાદેકાં વા કપિલાં નરઃ
જે મનુષ્ય હજાર ગાય કે એક પણ કાપીલા ગાય દાન આપે છે,
યશ્ચૈકાં કપિલાં હન્યાન્નરો રજ્જુકરો યદિ
અને જે મનુષ્ય એક પણ કાપીલા ગાયને મારી નાખે છે, ભલે તે દોરી બનાવનાર હોય,
ગવાં સ્થિતિં કલ્પયેત ઘૃતં ગવ્યં ન દૂષયેત્
તેને ગાયોની રક્ષા કરવી જોઈએ અને ગાયનું ઘી કદી બગાડવું નહીં જોઈએ.
તુલ્યં ગોઘૃતદાનસ્ય ભયરોગાદિપાલનમ્
ભય, રોગ વગેરેથી બચાવ પણ ગાયના ઘી દાન જેટલું જ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
તૃણાદિભક્ષણાર્થં ચ ગવાં દદ્યાદ્ધરાદિકમ્
ગાયોને ઘાસ વગેરે ખવડાવવા માટે જમીન વગેરે આપવી જોઈએ.
દશેહ કપિલાઃ પ્રોક્તાઃ સ્વયમેવ સ્વયંભુવા
આ દસ કાપીલા ગાયો સ્વયંભૂએ પોતે જ જણાવ્યા છે.
વિમાનૈર્વિવિધૈર્દિવ્યૈર્દિવ્યકન્યાભિરર્ચિતઃ
દિવ્ય કન્યાઓ દ્વારા સન્માન પામીને, તે વિવિધ સ્વર્ગીય રથોમાં વિહરે છે.
સુવર્ણકપિલા પૂર્વા દ્વિતીયા ગૌરપિઙ્ગલા 4.161.
પહેલી ગાય સુવર્ણવર્ણની કાપીલા છે, બીજી સફેદ અને લાલચટ્ટી છે.
પંચમી જુહુવર્ણા સ્યાત્ષષ્ઠી તુ ઘૃતપિઙ્ગલા
પાંચમી ઘીના રંગની છે અને છઠ્ઠી ઘી જેવી લાલચટ્ટી છે.
નવમી પાટલા જ્ઞેયા દશમી પુષ્પપિઙ્ગલા
નવમી પાટળ રંગની છે અને દસમી ફૂલ જેવી પીળીછાયાંવાળી છે.
સર્વા હ્યેતા મહાભાગાસ્તારયંતિ ન સંશયઃ
આ બધી ગાયો બહુ ભાગ્યશાળી છે; નિઃસંદેહે, એ મુક્તિ આપે છે.
એવમેતાસ્તુ કપિલાઃ પાપઘ્ન્યશ્ચ વસુન્ધરે
એવી રીતે, હે પૃથ્વી, આ કાપીલા ગાયો પાપ નાશક છે.
અગ્નિજ્વાલોજ્જ્વલૈઃ શૃંગૈઃ પ્રદીપ્તાંગારલોચના
આ ગાયોના શિંગમાં અગ્નિ જેવી જ્યોત છે અને આંખો દહકતા અંગાર જેવી છે.
તામાગ્નેય્યાં સદા દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાયેતરૈઃ સદા
આ અગ્નિદાયિ ગાય માત્ર બ્રાહ્મણને જ આપવી જોઈએ, બીજાને ક્યારેય નહીં આપવી.
પતિતશ્ચ ભવેન્નિત્યં ચંડાલસદૃશઃ પુમાન્
નહી આપો તો એ પુરુષ હંમેશા ચંડાળ જેવો પાપી બને છે.
દ્વારાંતે પરિહર્તવ્યા કપિલા ગૌર્દ્વિજેતરૈઃ
કપિલા ગાયના દ્વાર પાસે બ્રાહ્મણ સિવાયના લોકોએ દૂર રહેવું જોઈએ.
અસંભાષ્યાશ્ચ પતિતાઃ શૂદ્રાસ્તે પાપકર્મિણઃ અમેધ્યં ભુઞ્જતેઽતસ્તાં નોપજીવેદ્દ્વિજેતરઃ
જે પાપી શૂદ્રો અશુદ્ધ ખોરાક ખાય છે અને પતિત છે, એમની સાથે વાત પણ ન કરવી; તેથી બ્રાહ્મણ સિવાયના લોકોએ એ ગાય પરથી ગુજરાન ચલાવવું નહીં.
તાસાં ઘૃતં ચ ક્ષીરં વા નવનીતમથાપિ વા 4.161.
એવી ગાયનું ઘી, દુધ કે લોણ—
કપિલાજીવિનઃ શૂદ્રાઃ સર્વે ગચ્છંતિ રૌરવમ્
કપિલા ગાય પરથી જીવિકા ચલાવનાર બધા શૂદ્રો રૌરવ નરકમાં જાય છે.
તતો વિમુક્તાઃ કાલેન જાયંતે શ્વાનયોનિષુ
પછી સમયસર મુક્ત થયા પછી, એ લોકો કૂતરા તરીકે જન્મે છે.
વિષ્ઠાસ્વેવ ચ પાપિષ્ઠા દુર્ગંધેષુ ચ નિત્યશઃ
અને, મોટા પાપી હોવાથી, હંમેશા ગંદકી અને દુર્ગંધવાળા સ્થળે રહે છે.
બ્રાહ્મણશ્ચૈવ યો દેવિ કુર્યાત્તેષાં પ્રતિગ્રહમ્
હે દેવી, જો કોઈ બ્રાહ્મણ પણ એમની પાસેથી સ્વીકાર કરે—
તં વિપ્રં નાનુભાષેત ન ચાપ્યેકાસને વિશેત્
તો એ બ્રાહ્મણ સાથે વાત ન કરવી અને એના સાથે એક જ બેઠકે પણ ન બેસવું.
યસ્તેન સહ ભાષેત પ્રાયશ્ચિત્તી ભવે દ્દ્વિજઃ
જે દ્વિજ એના સાથે વાત કરે, એને પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું પડે.
કિમન્યૈર્બહુભિર્દાનૈઃ કોટિસંખ્યાતવિસ્તરૈઃ
લાખો-કરોડો દાન આપ્યા હોય તો પણ, બીજાં અનેક દાનનો શું લાભ?
શ્રોત્રિયાય દરિદ્રાય સુવૃત્તાયાહિતાગ્નયે
જે બ્રાહ્મણ ગરીબ, વિદ્વાન, સારા વર્તનવાળા અને અગ્નિ રાખે છે—
માસે પ્રસવિનીં ધેનું દાનાર્થી પ્રતિપાલયેત્
દેનાર વ્યક્તિએ એક માસમાં પ્રસવાવાળી ગાય માટે રાહ જોવી જોઈએ.
જાયમાનસ્ય વત્સસ્ય મુખં યોન્યાં પ્રદૃશ્યતે ।। 4.161.
જ્યારે વાછરડાનું મુખ માતાના ગર્ભદ્વારેથી દેખાય છે.
તાવત્સા પૃથિવી જ્ઞેયા યાવદ્ગર્ભં ન મુંચતિ
એ ગાય, જ્યારે સુધી વાછરડાને જન્મ ન આપે, ત્યાં સુધી પૃથ્વી સમાન માનવી.