ચાન્દ્રાયણાદભ્યધિકં કથિતં તિલભક્ષણમ્
ચાંદ્રાયણ વ્રત કરતાં તિલ ખાવું વધુ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે.
વાચા કૃતં તુ મનસા કર્મણા યચ્ચ સંચિતમ્
વાણીથી, મનથી કે કર્મથી જે કંઈ પણ કર્યું હોય—
મુશલેનોદ્યતે નાપિ લંબિતે બ્રાહ્મણે તથા
અથવા મુષળ ઊંચકાયું હોય ત્યારે પણ, કે બ્રાહ્મણ લટકતો હોય ત્યારે પણ,
સુરાપાનેન યત્પાપમભક્ષ્યસ્ય ચ ભક્ષણાત્
મદિરા પીવાથી કે નિષિદ્ધ વસ્તુ ખાવાથી જે પાપ થાય છે—
યમમાર્ગે મહાઘોરે નદી વૈતરણી સ્મૃતા
યમના ભયાનક માર્ગ પર વૈતરણી નામની એક નદી છે.
યત્ર લોહમુખાઃ કાકા યત્ર શ્વાનો ભયાવહાઃ
જ્યાં લોખંડની ચાંચવાળા કાગડા અને ભયાનક શ્વાન રહે છે.
અસિપત્રવનં ચૈવ લોહકંટકશાલ્મલીમ્
તલવાર જેવા પાનવાળું જંગલ અને લોખંડના કાંટાવાળો શાલમળી વૃક્ષ પણ છે.
વિમાને કાંચને દિવ્યે મણિરત્નવિભૂષિતે
મણિ અને રત્નોથી શોભાયમાન દિવ્ય સુવર્ણ વિમાનમાં.
ગુણહીને ન દાતવ્યા ન દાતવ્યા ધનેશ્વરે 4.152.
જેમાં ગુણ ન હોય તેને કે ધનવાનને આપવું નહીં.
એકા એકસ્ય દાતવ્યા મુનિભિઃ કથિતં પુરા
પંડિતોએ કહ્યું છે કે, એક વસ્તુ એક વ્યક્તિને જ આપવી.
તત્તેહં સંપ્રવક્ષ્યામિ સમ્યક્ફલસહસ્રદમ્
હવે હું તને એ વાત સમજાવું છું જે હજારગણી ફળ આપે છે.
વિપ્રાણાં શ્રાવયેચ્છ્રાદ્ધે અનન્તફલમશ્નુતે
જો શ્રાદ્ધમાં બ્રાહ્મણોને એ સાંભળાવવામાં આવે તો અનંત ફળ મળે છે.
વિભજ્યમાનાન્યેતાનિ દાતારં પાતયંત્યધઃ
જ્યારે આ વસ્તુઓ વહેંચાય છે, ત્યારે આપનારને નીચે પડવી પડે છે.
અસ્યા દાનપ્રભાવેન વિમાનં સર્વકામિકમ્
આ દાનના પ્રભાવથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરતું વિમાન મળે છે.
એષા ચૈવ પ્રદાતવ્યા પ્રયતેનાન્તરાત્મના
આ જરૂર મનથી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક આપવી જોઈએ.
ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે તુ વિષુવે અયને તથા
ચાંદ્ર કે સૂર્ય ગ્રહણ સમયે, અયનાંતરે તથા વિષ્ણુવિષુવ સમયે.
વૈશાખ્યાં માર્ગશીર્ષ્યાં વા ગજચ્છાયાસુ ચૈવ હિ
વૈશાખ કે માર્ગશીર્ષ માસમાં, અથવા હાથીની છાયામાં પણ.
યશ્ચ ગૃહ્ણાતિ વિધિવદ્દીયમાનાં ચ પશ્યતિ 4.152.
જે વિધિપૂર્વક સ્વીકાર કરે છે અથવા આપતાં જુએ છે.
ધેનું ધનાધિપતયો મગધોદ્ભવેન માનેન યે તિલમયીં ચતુરાઢકેન
મગધથી ઉત્પન્ન થયેલા અભિમાનવાળા ધનના માલિકો, ચાર આઢક તિલથી બનેલી ગાય સ્વીકારે છે.
પ્રતિગૃહ્ણામિ દેવિ ત્વાં કુટુંબભરણાય ચ
હે દેવી, હું તને મારા કુટુંબના પોષણ માટે સ્વીકારું છું.
જલધેનુદાનવ્રતવિધિવર્ણનમ્ દેવદેવો હૃષીકેશઃ પૂજિતઃ સર્વભાવનઃ
દેવોમાં દેવ, હૃષીકેશ, સર્વ જીવોના સર્જનહાર, પૂજિત છે.
જલકુંભં નરવ્યાઘ્ર સ્થાપયિત્વા સુપૂજિતમ્
હે પુરુષશાર્દૂલ, સારી રીતે પૂજાયેલું જળથી ભરેલું કુંભ રાખવું.
સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં દૂર્વાપલ્લવશોભિતમ્
સફેદ કપડાંની જોડીથી ઢાંકેલું, દુર્વાના પલ્લવોથી શોભાયમાન.
પ્રિયઙ્ગુપત્રસહિતં સિતયજ્ઞોપવીતિનમ્
પ્રિયંગુ પાન સાથે અને સફેદ યજ્ઞોપવીત ધરાવતું.
ચતુર્ભિઃ સંયુતં રૌપ્યં તિલપાત્રૈશ્ચતુર્દિશમ્ ।। સ્થગિતં દધિપાત્રેણ ઘૃતક્ષૌદ્રવતા મુખમ
ચાંદીના ચાર ભાગ સાથે, ચાર દિશામાં તલનાં વાસણો મૂકી, દહીંના વાસણથી ઢાંકી, અને ઉપર ઘી અને મધથી મુખ બંધ કરવું.
સવત્સાં ચ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ગોમયેનોપશોભિતામ્
ગાય અને તેના વાછરડાને ગૌમયથી શોભાવવી અને સ્થાપિત કરવી.
તતઃ સમભ્યર્ચ્ય વિભું વાસુદેવં સનાતનમ્
પછી સર્વવ્યાપક અને શાશ્વત વાસુદેવની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી.
સંકલ્પ્ય જલધેનું ચ કુંભં તમભિમંત્ર્ય ચ સોમશક્રાર્કશક્તિર્યા ધેનુરૂપેણ સાસ્તુ મે
પાણીની ગાયનો સંકલ્પ કરીને, એ કુંભને મંત્રથી પવિત્ર કરીને, ચંદ્ર, ઇન્દ્ર, સૂર્ય અને શક્તિ જે ગાયરૂપે છે, એ મારી પાસે રહે એવી પ્રાર્થના કરવી.
એવમામંત્ર્ય વિધિવત્સફલાં વત્સકાન્વિતામ્
આ રીતે વિધિ પ્રમાણે ફળ અને વાછરડાવાળી ગાયને આહ્વાન કરવી.
સિતવસ્ત્રધરઃ શાંતો વીતરાગો વિમત્સરઃ 4.153.
સફેદ વસ્ત્ર પહેરી, શાંત, રાગરહિત અને ઈર્ષ્યા વિના રહેવું.