ચૈત્રોત્સવે સકલલોકમનોનિવાસં કામં વસંતમલયાદ્રિમરુત્સહાયમ્
વસંતના ઉત્સવમાં, મલય પવનને સાથી બનાવી, કામ દેવ બધા લોકોએ આનંદ અને મનનું વાસ સ્થાન બની રહે છે.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિર રસંવાદે મદનમહોત્સવવર્ણનં નામ પઞ્ચત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં શ્રીકૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં 'મદન મહોત્સવનું વર્ણન' નામે એકસો પાંત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
ભૂતમાત્ર્યુત્સવવર્ણનમ્ ગાયન્નૃત્યન્હસઁલ્લોકઃ સર્વતઃ પરિધાવતિ
ભૂતમાતાઓના ઉત્સવનું વર્ણન: લોકો ગાયે છે, નૃત્ય કરે છે, હસે છે અને ચારે તરફ દોડે છે.
ઉન્મત્તવત્પ્રલપતિ ક્ષિતૌ પતતિ મત્તવત્
તેઓ પાગલની જેમ બબડાવે છે, અને મદિરા પીધેલા માણસની જેમ જમીન પર પડી જાય છે.
મુખાંગભંગાન્કુરુતે લોકે વાતગૃહીતવત્
લોકો ચહેરા અને અંગોથી હલચલ કરે છે, જાણે પવનથી ઝપટાયા હોય.
કિમેષ શાસ્ત્રનિર્દિષ્ટો માર્ગઃ કિમુત લૌકિકઃ
શું આ શાસ્ત્રમાં બતાવેલો માર્ગ છે, કે પછી સામાન્ય લોકપ્રિય રીત છે?
આસ્તિકઃ શ્રદ્દધાનશ્ચ ભવતીતિ મતિર્મમ
મારી માન્યતા છે કે આથી માણસ આસ્તિક અને શ્રદ્ધાળુ બને છે.
પાર્વત્યા સહિતઃ પાર્થ મન્દરે ચારુકન્દરે
પાર્વતી સાથે, હે પાર્થ, મંદર પર્વતની સુંદર ગુફામાં,
હંસોન્નતગતિં ચારુકુમ્ભભ્રાજિકુચદ્વયમ્
હંસ જેવી ચાલ અને સુંદર, તેજસ્વી, કળશ જેવી બે છાતી સાથે,
દગ્ધકામોઽપિ ચ હરઃ સંદીપ્તમદનોઽભવત્
કામ દેવ દગ્ધ થયો હોવા છતાં, હર ભગવાનમાં કામની જ્વાળા જગી.
રતસ્થયોસ્તયોર્જાતં દિવ્યવર્ષશતં યદા
જ્યારે એ બંને સંભોગમાં જોડાયેલા રહ્યા અને દિવ્ય એકસો વર્ષ વીતી ગયા,
મૂત્રોદકાત્સમુત્તસ્થૌ નારી નિર્દારિતોદરા 4.136.
મૂત્ર અને પાણીમાંથી, પેટ ફાટેલું એક સ્ત્રી બહાર આવી.
કપાલમાલાભરણા બદ્ધપિંડોર્ધ્વપિંડિકા
કપાળની માળા પહેરેલી, ગાંઠ બાંધેલી અને ઊંચી ગાંઠ સાથે,
વ્યાઘ્રચર્માંબરધરા રણત્કિંકિણિમેખલા
વાઘની ચામડીના વસ્ત્ર પહેરેલા અને ઝણઝણતી ઘંટીઓની કમરપટ્ટી સાથે,
ઉત્તાલતાલમબલા નૃત્યંતિ ચ હસંતિ ચ
ઊંચા કદની બલવાન સ્ત્રીઓ નૃત્ય કરે છે અને હસે છે.
કપાલખટ્વાઙ્ગધરા ગજચર્માવગુણ્ઠિતાઃ
કપાળ અને ખટવાન્ગ પકડી, હાથીની ચામડીથી ઢંકાયેલા.
અનુગમ્યમાનો બહુભિર્ભૂતૈરતિભયંકરૈઃ
તેના પાછળ અનેક ભયાનક રૂપ ધરાવતી જીવાતો ચાલતી હતી.
એકીભૂતૈઃ ક્ષણેનૈવ તૌ ભવાનીભવોદ્ભવૌ
એક ક્ષણમાં ભવાણી અને ભવ એક થઈ ગયા.
કલ્યાણિ પશ્ય પશ્યૈતૌ મત્ત્વદઙ્ગસમુદ્ભવૌ
કલ્યાણી, જો, જો, આ બંને તારા જ શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયા છે.
ભ્રાતૃભાંડૌ યથા દેવિ તદ્વદેતૌ મતૌ મમ
હે દેવી, જેમ ભાઈઓમાં ઝઘડો થાય છે, એમ જ આ બંને પણ મારા મત પ્રમાણે ઝઘડે છે.
ભ્રાતૃભાંડા ભૂતમાતા તથૈવોદકસેવિકા
ભૂતમાતા પણ, જેમ ઝઘડાળ બહેન પાણી પીવડાવે છે, તેમ જ કરે છે.
ભુક્ત્વાર્હોપગતાં ચૈતાં જરત્તરુતલે સ્થિતામ્ 4.136.
જે મળ્યું તે ભોગવીને, એ વૃદ્ધ વૃક્ષ નીચે રહી ગઈ.
ચન્દનેન સમાલભ્ય પુષ્પધૂપૈરથાર્ચ્ય તામ્
ચંદનથી અર્પણ કરીને, પુષ્પ અને ધૂપથી પૂજા કરી.
ય એવં કુરુતે દેવિ ભક્તિભાવેન ભાવિતઃ
હે દેવી, જે ભક્તિભાવથી આ કરે છે,
ન શાકિન્યો ગૃહે તસ્ય ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ
તેના ઘરમાં કોઈ ડાયણ, ભૂત કે રાક્ષસ રહેતા નથી.
પુરુષૈઃ પુરુષવ્યાઘ્ર યત્તન્મે વક્તુમર્હસિ
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, પુરુષોએ શું કરવું તે મને કહો.
નામભેદૈઃ ક્રિયાભેદૈઃ કાલભેદૈશ્ચ પૂજ્યતે
તે વિવિધ નામોથી, અલગ અલગ રીતોથી અને જુદા જુદા સમય પર પૂજાય છે.
પ્રતિપત્પ્રભૃતિ જ્યેષ્ઠે યાવત્પંચદશી તિથિઃ
જ્યેષ્ઠ મહિનાની પ્રથમ તિથીથી પંદરમી તિથી સુધી,
વિકર્મફલનિર્દેશઃ પાંડવાનાં વિડંબનમ્
અન્યાયના ફળની ઓળખ પાંડવોની મજાક છે.
વિશ્વાસ્યધનલોભેન સંધ્યાયાં નિહતઃ પથિ
વિશ્વાસ અને ધનલોભના કારણે, સંધ્યા સમયે રસ્તા પર મારવામાં આવ્યો.