પ્રયાતઃ સ્વરથારૂઢઃ કૃતકર્ણકુલાકુલઃ
પોતાના રથ પર ચઢીને, ઝૂલતા કાનના કુંડળ સાથે, તે નીકળી પડ્યા.
રથારૂઢૈરમૂઢાત્મા મર્ત્યલોકમવાતરત્
રથ પર આરૂઢ, સ્થિર મનથી, તે મનુષ્યલોકમાં અવતર્યા.
નારદેન યથૈવોક્તસ્તાવત્સર્વં તદક્ષરમ્
નારદે જેવું કહ્યું હતું, એ બધું જ એ જ રીતે ઘટ્યું.
દેવૈઃ સાર્દ્ધં પશુપતિર્યાવત્પશ્યતિ વિસ્મિતઃ
દેવતાઓ સાથે, પશુપતિ આશ્ચર્યથી જોઈ રહ્યા છે.
ગાયંતિ કેચિત્સોત્કંઠં લુઠંત્યન્યે પ્રહર્ષિતાઃ
કેટલાક આતુરતાથી ગાઈ રહ્યા છે, તો બીજા આનંદથી લોટી રહ્યા છે.
વાદયંત્યન્યથા વાદ્યં ગાયંત્યન્યેન્યથા ગણાઃ 4.134.
કેટલાક જુદા જુદા રીતે વાદ્ય વગાડે છે, તો કેટલાક અલગ રીતે ગાય છે—બધા આનંદમાં છે.
નીલોત્પલાભનયનૈર્વિલસત્પ્રાંતતારકૈઃ
નિલોત્પલ જેવી આંખો, નજીકના તારાઓની ઝાંખી સાથે ચમકતી હતી.
સુરાણાં ક્ષોભમાલક્ષ્ય ભગવાન્ગોવૃષધ્વજઃ
દેવતાઓમાં ઉથલપાથલ જોઈને, ભગવાન ગોવૃષધ્વજ પ્રસન્ન થયા.
અનર્થમુત્થિતં તદ્વત્તદ્વિઘાતાય યે જનાઃ
જ્યારે આવું દુઃખ ઊભું થાય છે, ત્યારે જે લોકો તેને દૂર કરવા પ્રયત્ન કરે છે,
વસંતઃ સ્વામિભક્તત્વાન્માન્યપુષ્પાકરં યદા
વસંત ભગવાન પ્રત્યે ભક્તિથી, જ્યારે માન્ય ફૂલો લાવે છે,
સંચિંત્યૈવં સમાનાય્ય વસંતં પ્રાહ શંકરઃ
એ રીતે વિચારીને, વસંતને બોલાવી, શંકરએ તેને કહ્યું:
સિતપક્ષઃ સહાયોઽયં સર્વભૂતસુખપ્રદઃ
આ શુક્લપક્ષનો સાથી સર્વ જીવોને આનંદ આપે છે.
યો યથા રથમારૂઢઃ સમાયાતઃ સમીક્ષિતુમ્
જે કોઈ રથ પર ચડીને, જુએવા માટે આવે છે, જે રીતે પણ,
કારયિષ્યન્તિ યે મર્ત્યા રથયાત્રામહોત્સવમ્
જે મનુષ્યો રથયાત્રાનો મહોત્સવ યોજે છે,
એવમાભાષ્ય ભગવાન્વસંતં ચ તતઃ સુરૈઃ
એ રીતે વસંતને કહીને, ભગવાન દેવતાઓ સાથે,
આરોપયેત્કથં દેવાન્રથે વદ જગત્પતે ।। 4.134.
હે જગતના સ્વામી, કહો કે દેવતાઓને રથ પર કેવી રીતે બેસાડવું?
સુદૃઢાક્ષં દૃઢાબંધં સુચક્રરથકૂબરમ્
મજબૂત ધુરા, મજબૂત બંધાણ, સારી રીતે બનેલા ચકરા અને કાંધવાળો રથ,
અથ વા વંશવિહિતં નેત્રપટ્ટપટાવૃતમ્
અથવા, વાંસથી બનેલો, કપડાની પટ્ટીઓ અને જાળથી ઢંકાયેલો,
સિતગોયુગસંયુક્તં પઞ્ચબાણપતાકિનમ્
શ્વેત ગાયોની જોડી જોડાયેલી, પાંચ બાણની ધ્વજવાળો,
વૈશ્વદેવં તતઃ કુર્યાદ્ગ્રહયજ્ઞવિધાનતઃ
પછી વૈશ્વદેવ વિધિ કરવી, ગ્રહયજ્ઞની રીત પ્રમાણે,
આરોપયેદ્રથે દેવં મૂલમંત્રેણ મંત્રવિત્
મંત્ર જાણનાર રથ પર દેવતાને મૂળ મંત્રથી બેસાડે.
રથે તિષ્ઠન્નયતિ વાજિનઃ પુરો યત્રયત્ર કામયતે સુષારથિઃ શંખદુંદુભિનિર્ઘોષૈઃ કાહલાનાં ચ નિઃસ્વનૈઃ
રથ પર ઊભો રહી, ઉત્તમ સારથી ઘોડાઓને જ્યાં ઈચ્છે ત્યાં લઈ જાય છે, શંખ, દુંદુભી અને કાહલાની ધ્વનિ સાથે.
દોષાસુખેન રમિતં પ્રેષણીયપુરઃસરમ્
રાત્રીના આનંદથી રમી, આગળ વધતી યાત્રા સાથે,
તાંબૂલાનિ રથે દદ્યાત્પુષ્પમાલાયુતાનિ ચ
તે રથ પર તાંબૂળ અને ફૂલમાળાઓ મૂકે.
યસ્યયસ્ય ગૃહેભ્યેતિ પ્રેરિતો રથિના રથઃ । ।। 4.134.
જે ઘરમાં રથ ચાલક દ્વારા રથ મોકલવામાં આવે છે,
ઇતરોઽપિ ભવેત્પૂજ્યઃ સંપ્રાપ્તે ગૃહિણાં ગૃહે
ત્યાં પણ, જ્યારે રથ ગૃહસ્થના ઘરે પહોંચે, બીજાને પણ સન્માન આપવું જોઈએ.
કદાચિદક્ષભઙ્ગઃ સ્યાદ્ધ્વજભંગોઽથ વા ભવેત્
ક્યારેક રથની ધૂરી તૂટી શકે છે, અથવા ધ્વજ પણ તૂટી શકે છે.
બ્રાહ્મણાંસ્તત્ર સંપૂજ્ય હોમઃ કાર્યો વિજાનતા
ત્યાં બ્રાહ્મણોનું સન્માન કરીને, સમજપૂર્વક અગ્નિહવન કરવું જોઈએ.
પ્રેરણીપ્રેક્ષણીયૈશ્ચ ભ્રામયિત્વા રથોત્તમમ્
જે લોકો રથ ચલાવે છે અને જોવે છે, એમની સાથે રથને ફરાવીને દર્શાવવું જોઈએ.
દોલાગ્રાહૈશ્ચક્રદોલાભ્રમૈર્ડમરકૈસ્તથા
રથને ઝૂલાવનાર, ચક્રની ઝૂલ અને ઢોલ-ડમરૂ સાથે,