વસંતસ્ય પ્રભાવોઽયં કોઽપ્યપૂર્વો વિજૃંભતે
વસંતનો એવો અદભુત પ્રભાવ છે કે, કંઈક અજાણ્યું ફૂટી નીકળે છે.
વૃક્ષાઃ પક્ષિશતાકીર્ણા વિજિઘ્રાણમુખાઃ સુરાઃ
વૃક્ષો પંખીઓથી ભરેલા છે અને દેવતાઓ સુગંધમાં મગ્ન થઈ શ્વાસે છે.
કૃતઃ પ્રત્યક્ષસુમહાન્વસંતો ન જગત્ત્રયે
હવે વસંત સૌની સામે પ્રગટ થયો છે; આવા વસંત ત્રણેય લોકમાં ક્યાંય નથી.
ઉભાવપિ પ્રતપ્યેતે પશ્યેદં કામચેષ્ટિતમ્
બન્ને મનમાં ઉશ્કેરાયા છે; આ કામની લીલા જુઓ.
પાદપાઃ પલ્લવશતૈર્નૃત્યંતે ચ પ્રહર્ષિણઃ
વૃક્ષો આનંદથી સૈંકડો કૂંપળો સાથે નૃત્ય કરે છે.
કૌતુકાકુલિતઃ શીઘ્રમારુરોહ રથં સ્વકમ્ 4.134.
જિજ્ઞાસાથી ભરાઈ, તેણે તરત જ પોતાનો રથ ચઢી લીધો.
પ્રયયૌ પુણ્ડરીકાક્ષઃ શંખચક્રગદાધરઃ
પદ્મનેત્ર, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર, આગળ વધ્યા.
આસ્થાય પ્રયયૌ હૃષ્ટો બ્રહ્મા બ્રાહ્મણસંસ્તુતઃ
રથ પર બેઠેલા, આનંદિત બ્રહ્મા, બ્રાહ્મણો દ્વારા સ્તુતિ પામી, નીકળી પડ્યા.
વૃતો રથેન પ્રયયૌ ભાસ્કરો વારિતસ્કરઃ
રથ સાથે, અંધકારને દૂર કરનાર સૂર્યદેવ આગળ વધ્યા.
કાત્યાયની પ્રચલિતા પઞ્ચવક્ત્રેણ કેતુના
કાત્યાયની, પાંચ મુખવાળું ધ્વજ લઈને, આગળ વધવા લાગી.
પ્રયાતઃ સ્વરથારૂઢઃ કૃતકર્ણકુલાકુલઃ
પોતાના રથ પર ચઢીને, ઝૂલતા કાનના કુંડળ સાથે, તે નીકળી પડ્યા.
રથારૂઢૈરમૂઢાત્મા મર્ત્યલોકમવાતરત્
રથ પર આરૂઢ, સ્થિર મનથી, તે મનુષ્યલોકમાં અવતર્યા.
નારદેન યથૈવોક્તસ્તાવત્સર્વં તદક્ષરમ્
નારદે જેવું કહ્યું હતું, એ બધું જ એ જ રીતે ઘટ્યું.
દેવૈઃ સાર્દ્ધં પશુપતિર્યાવત્પશ્યતિ વિસ્મિતઃ
દેવતાઓ સાથે, પશુપતિ આશ્ચર્યથી જોઈ રહ્યા છે.
ગાયંતિ કેચિત્સોત્કંઠં લુઠંત્યન્યે પ્રહર્ષિતાઃ
કેટલાક આતુરતાથી ગાઈ રહ્યા છે, તો બીજા આનંદથી લોટી રહ્યા છે.
વાદયંત્યન્યથા વાદ્યં ગાયંત્યન્યેન્યથા ગણાઃ 4.134.
કેટલાક જુદા જુદા રીતે વાદ્ય વગાડે છે, તો કેટલાક અલગ રીતે ગાય છે—બધા આનંદમાં છે.
નીલોત્પલાભનયનૈર્વિલસત્પ્રાંતતારકૈઃ
નિલોત્પલ જેવી આંખો, નજીકના તારાઓની ઝાંખી સાથે ચમકતી હતી.
સુરાણાં ક્ષોભમાલક્ષ્ય ભગવાન્ગોવૃષધ્વજઃ
દેવતાઓમાં ઉથલપાથલ જોઈને, ભગવાન ગોવૃષધ્વજ પ્રસન્ન થયા.
અનર્થમુત્થિતં તદ્વત્તદ્વિઘાતાય યે જનાઃ
જ્યારે આવું દુઃખ ઊભું થાય છે, ત્યારે જે લોકો તેને દૂર કરવા પ્રયત્ન કરે છે,
વસંતઃ સ્વામિભક્તત્વાન્માન્યપુષ્પાકરં યદા
વસંત ભગવાન પ્રત્યે ભક્તિથી, જ્યારે માન્ય ફૂલો લાવે છે,
સંચિંત્યૈવં સમાનાય્ય વસંતં પ્રાહ શંકરઃ
એ રીતે વિચારીને, વસંતને બોલાવી, શંકરએ તેને કહ્યું:
સિતપક્ષઃ સહાયોઽયં સર્વભૂતસુખપ્રદઃ
આ શુક્લપક્ષનો સાથી સર્વ જીવોને આનંદ આપે છે.
યો યથા રથમારૂઢઃ સમાયાતઃ સમીક્ષિતુમ્
જે કોઈ રથ પર ચડીને, જુએવા માટે આવે છે, જે રીતે પણ,
કારયિષ્યન્તિ યે મર્ત્યા રથયાત્રામહોત્સવમ્
જે મનુષ્યો રથયાત્રાનો મહોત્સવ યોજે છે,
એવમાભાષ્ય ભગવાન્વસંતં ચ તતઃ સુરૈઃ
એ રીતે વસંતને કહીને, ભગવાન દેવતાઓ સાથે,
આરોપયેત્કથં દેવાન્રથે વદ જગત્પતે ।। 4.134.
હે જગતના સ્વામી, કહો કે દેવતાઓને રથ પર કેવી રીતે બેસાડવું?
સુદૃઢાક્ષં દૃઢાબંધં સુચક્રરથકૂબરમ્
મજબૂત ધુરા, મજબૂત બંધાણ, સારી રીતે બનેલા ચકરા અને કાંધવાળો રથ,
અથ વા વંશવિહિતં નેત્રપટ્ટપટાવૃતમ્
અથવા, વાંસથી બનેલો, કપડાની પટ્ટીઓ અને જાળથી ઢંકાયેલો,
સિતગોયુગસંયુક્તં પઞ્ચબાણપતાકિનમ્
શ્વેત ગાયોની જોડી જોડાયેલી, પાંચ બાણની ધ્વજવાળો,
વૈશ્વદેવં તતઃ કુર્યાદ્ગ્રહયજ્ઞવિધાનતઃ
પછી વૈશ્વદેવ વિધિ કરવી, ગ્રહયજ્ઞની રીત પ્રમાણે,