એકવર્ણં દ્વિવર્ણં વા રોહિતં શ્વેતમેવ વા
એક રંગનો, બે રંગનો, લાલ કે સફેદ—
ચતસ્રો વત્સતર્યશ્ચ તાભિઃ સાર્ધ મલંકૃતમ્
—અને ચાર દૂધ આપતી ગાય, એ બધાને સુંદર રીતે શણગારવી—
સમિતાસ્તેન સહિતાઃ ક્રીડધ્વં હૃષ્ટમાનસાઃ 4.131.
—અને એ બધાની સાથે ખુશીથી રમવું, મનમાં આનંદ ભરવો.
અંકિતં શંખચક્રાભ્યાં વર્ષિતં કુસુમાદિના
શંખ અને ચક્રના ચિહ્નો ધરાવતી, ફૂલો વગેરેથી છાંટેલી—
વિમુંચેદ્વત્સકાભિશ્ચ નીલાભિર્બલિનં વૃષમ્
—એવી નિલા રંગની વાછરડીઓ સાથે મજબૂત વાછરડો છોડવો જોઈએ.
ઇત્યુક્તે ગર્ગમુનિના વિધાનં વૃષમોક્ષણે
આ રીતે ગર્ગ મુનિએ વાછરડા છોડવાની વિધિ સમજાવી છે.
કકુદ્મિનં પતિં યા ધન્યે વિમુઞ્ચન્તિ ગોવૃષમ્
જે સ્ત્રીઓ ગૌવૃષભ, એટલે કે ગાયોના રાજાને છોડે છે, તે ખરેખર ધન્ય છે.
વૃષોત્સર્ગે પુનાત્યેવ દશાતીતાન્દશાપરાન્
વૃષભ છોડવાની ક્રિયા દસ પેઢી પહેલાં અને દસ પેઢી પછીના બધાને પવિત્ર કરે છે.
વૃષોત્સૃષ્ટં પિતૄણાં તુ તદક્ષયમુદાહૃતમ્
પૂર્વજોના માટે છોડવામાં આવેલો વાછરડો ક્યારેય ક્ષય પામતો નથી, એવું કહેવાય છે.
સર્વં તદક્ષયં તસ્ય પિતૄણાં નાત્ર સંશયઃ
એના પૂર્વજોને મળતું બધું ક્યારેય ઓછું થતું નથી—આમાં કોઈ શંકા નથી.
મધુકુલ્યાઃ પિતુસ્તસ્ય અક્ષયાસ્તા ભવંતિ વૈ
પિતાને અપાતી મધની ભેટો પણ ક્યારેય સમાપ્ત થતી નથી.
પિતૄણાં યા ભવેત્તૃપ્તિસ્તાં વૃષસ્ત્વતિરિચ્યતે મધુ વા નીલખંડં વા અક્ષયં સર્વમેવ તત્
પૂર્વજોને જે સંતોષ મળે છે, એ કરતાં પણ વૃષભ વધારે છે; મધ હોય કે નીલ ખાંડ હોય, બધું ક્યારેય ખૂટતું નથી.
એષ્ટવ્યા બહવઃ પુત્રા યદ્યેકોઽપિ ગયાં વ્રજેત્ 4.131.
ઘણા પુત્રો હોવા જોઈએ, કેમ કે જો એક પણ પુત્ર ગયામાં જાય—
ન કરોતિ વૃષોત્સર્ગં સુતીર્થે વા જલાઞ્જલિમ્
—અને જો તે વૃષોત્સર્ગ ન કરે, કે પવિત્ર તીર્થ પર જળ અર્પણ ન કરે—
યદ્ભૂમિમાલિખતિ શૃઙ્ગખુરૈઃ પ્રહૃષ્ટો યદ્વા કરોતિ પ્રતિમલ્લવૃષાન્નિરીક્ષ્ય। ખણ્ડં સમસ્તમપિ તસ્ય વિવાહકર્તુઃ સંતોષમાવહતિ શક્રસભાગતસ્ય
બળદ તેના શિંગા કે ખુરથી જે જમીન પર પ્રહારો કરે, કે આનંદથી પોતાનો પ્રતિસ્પર્ધી બળદ જોઈને જે કંઈ કરે, એ બધું જ વિધિ કરનારને એટલું જ આનંદ આપે છે, જેમ કે તે ઇન્દ્રની સભામાં પહોંચી ગયો હોય.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદે વૃષોત્સર્ગવિધિવર્ણનં નામૈકત્રિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં શ્રીકૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં વૃષોત્સર્ગવિધિનું વર્ણન નામક એકસો એકત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
ફાલ્ગુનપૂર્ણિમાવ્રતવર્ણનમ્ ઉત્સવો જાયતે લોકે ગ્રામેગ્રામે પુરે પુરે
ફાગણ પૂર્ણિમાના વ્રત વખતે, દુનિયામાં, દરેક ગામમાં અને દરેક શહેરમાં ઉત્સવ ઉજવાય છે.
કિમર્થં શિશવસ્તસ્યાં ગેહેગેહેઽતિવાદિનઃ
એ સમયે દરેક ઘરમાં બાળકો કેમ ખાસ કરીને વધુ ધમાલ કરે છે?
અડાડેતિ ચ કા સંજ્ઞા શીતોષ્ણેતિ કિમુચ્યતે કિમસ્યાં ક્રિયતે કૃષ્ણ એતદ્વિસ્તરતો વદ
'અડાડ' શબ્દનો અર્થ શું છે? તેને 'ઠંડું-ગરમ' કેમ કહે છે? એ સમયે શું થાય છે, કૃષ્ણ? મને આ બધું વિગતે કહો.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ આસીત્કૃતયુગે પાર્થ રઘુર્નામ નરાધિપઃ
શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: પార్థ, કૃતયુગમાં રઘુ નામે એક રાજા હતા.
સ સર્વાં પૃથિવીં જિત્વા વશીકૃત્ય નરાધિપાન્
તે રાજાએ આખી ધરતી જીતીને બધા રાજાઓને પોતાના વશમાં કર્યા.
ન દુર્ભિક્ષં ન ચ વ્યાધિર્નાકાલમરણં તથા
ત્યારે ત્યાં ક્યારેય દુર્ભિક્ષ, રોગ કે અકાળમૃત્યુ નહોતી.
તસ્યૈવં શાસતો રાજ્યં ક્ષાત્રધર્મરતસ્ય વૈ
એ રીતે રાજા રઘુએ ક્ષત્રિયધર્મમાં રહીને રાજ્ય ચલાવ્યું.
અસ્માકં હિ ગૃહે કાચિઢ્ઢૌંઢા નામેતિ રાક્ષસી
અમારા ઘરમાં ઢૌંઢા નામની એક રાક્ષસી હતી.
રક્ષયા કંડકેનાપિ ભેષજૈર્વા નરાધિપ
એ રાક્ષસીને કાંટા કે દવાઓથી પણ રોકી શકાય નહોતી, હે રાજા.
પૌરાણાં વચનં શ્રુત્વા રઘુર્વિસ્મયમાગતઃ 4.132.
પૂરાણિકોનું કહેવું સાંભળી રઘુ રાજાને આશ્ચર્ય થયું.
કથમેષા નિયંતવ્યા મયા દુષ્કૃતકારિણી
આ દુષ્કર્મો કરનારીને હું કેવી રીતે રોકી શકું?
રક્ષણાત્પ્રોચ્યતે રાજા પૃથિવીપાલનાત્પતિઃ
રક્ષા કરવા માટે તેને 'રાજા' કહે છે; ધરતીની રક્ષા કરવા માટે તેને 'પતિ' કહે છે.
વશિષ્ઠ ઉવાચ ઢૌંઢા નામેતિ વિખ્યાતા રાક્ષસી માલિનઃ સુતા
વશિષ્ઠ બોલ્યા: ઢૌંઢા નામની રાક્ષસી માલિનની પુત્રી તરીકે જાણીતી છે.
તયા ચારાધિતઃ શંભુરુગ્રેણ તપસા પુરા
એ રાક્ષસીએ પહેલાથી જ કઠિન તપ કરીને શંભુની આરાધના કરી હતી.