એતન્મયોક્તં તવ દીપદાનફલં સમગ્રં કુરુવંશચન્દ્ર
કુરુવંશના ચંદ્ર, મેં તને દીવો અર્પણ કરવાના ફળ વિશે સંપૂર્ણ વાત કહી છે.
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્
અહીં પણ એક પ્રાચીન કથા કહેવામાં આવે છે.
આસીચ્ચિત્રરથોનામ વિદર્ભેષુ મહીપતિઃ 4.130.
વિદર્ભમાં ચિત્રરથ નામે એક રાજા હતો.
એકૈવ કન્યા તસ્યાસીલ્લલિતા નામ નામતઃ
તેને માત્ર એક જ દીકરી હતી, જેનું નામ લલિતા હતું.
તાં દદૌ કાશિરાજાય ચાર્વંગીં ચારુધર્મણે
તે સુંદર અને સારા સ્વભાવની દીકરીને કાશીના રાજાને આપી.
તાસાં મધ્યેઽગ્રમહિષી લલિતા સાપ્યથાભવત્
બધામાંથી લલિતા મુખ્ય રાણી બની.
વિષ્ણોરાયતને સા તુ સહસ્રં પરિદીપકાન્
વિષ્ણુના મંદિરમાં તેણે હજારો દીવા પ્રગટાવ્યા.
તામિસ્રમાશ્વયુક્પક્ષં શુક્લપક્ષં ચ કાર્ત્તિકમ્
કાર્તિક મહિનાના અમાસ અને પૂનમ બંને પક્ષમાં,
તસ્મિન્કાલે તથા નિત્યં બ્રાહ્મણાવસથે ચ સા
તે સમયે, તેણે બ્રાહ્મણોના ઘરમાં રોજ દીવો પ્રગટાવ્યો.
ચતુષ્પથેષુ રથ્યાસુ દેવતાયતનેષુ ચ
ચોરાસી, રસ્તાઓ અને દેવતાઓના મંદિરોમાં પણ દીવો પ્રગટાવ્યો.
પુલિનેષુ નદીનાં ચ કૂપમૂલેષુ પાંડવ
નદીઓના કિનારે અને કૂવાની જડ પર પણ, હે પાંડવ, દીવો પ્રગટાવ્યો.
લલિતે વદ ભદ્રં તે લલિતં વચનં તથા
લલિતા, શુભ બોલ; મીઠા અને સૌમ્ય શબ્દો બોલ.
ભવત્યાઃ સુમહાન્યત્નો દીપપ્રજ્વાલને યથા 4.130.
તારા દીવો પ્રગટાવવાના પ્રયત્નો બહુ મહાન છે.
મન્યામહે ત્વયાવશ્યં દીપદાનફલં શ્રુતમ્ લલિતોવાચ નાહં મત્સરિણી ભદ્રા ન ચ રાગાદિદૂષિતા
અમે માનીએ છીએ કે તું દીવો અર્પણ કરવાના ફળ વિશે જરૂર સાંભળ્યું છે. લલિતા બોલી: હે ભદ્રા, હું ઈર્ષ્યા કરતી નથી અને રાગ-દ્વેષથી પણ દૂષિત નથી.
એકપત્યાશ્રિતાઃ સાધ્વ્યો ભવત્યો મમ માનદાઃ
આ સતી સ્ત્રીઓ, એક પતિને સમર્પિત, મને સન્માન આપે છે.
મયૈતદ્દીપદાનસ્ય યથેષ્ટં ભુજ્યતે ફલમ્
મારે દીવો અર્પણ કરવાનું ફળ મનગમતું રીતે મળે છે.
ઉમાદેવીતિ મદ્રેષુ દેવિકા સા સરિદ્વરા શ્રુતા કિં ભવતીભિઃ સા દેવિકા પાપનાશિની
માતાઓમાં જેને ઉમાદેવી, દેવિકા અને શ્રેષ્ઠ નદી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, એ દેવિકા પાપનો નાશ કરતી છે—શું તમે એની વાત સાંભળી છે?
તસ્યાં સ્નાત્વા સકૃન્નદ્યાં ગાણપત્યમવાપ્નુયાત્ હરિણા નૃસિંહવપુષા યત્ર સ્નાનં કૃતં પુરા
એ નદીમાં માત્ર એક વાર સ્નાન કરવાથી પણ ગણપતિની કૃપા મળે છે, કારણ કે ત્યાં હરિએ નરસિંહ રૂપે કદીકાળે સ્નાન કર્યું હતું.
સૌવીરરાજસ્ય પુરા મૈત્રેયોભૂત્પુરોહિતઃ
પહેલાં સૌવીર દેશના રાજાના પુરોહિત તરીકે મૈત્રેય બન્યા હતા.
અહન્યહનિ શુશ્રૂષાં પુષ્પધૂપાનુલેપનૈઃ
તે દિવસે દિવસે પુષ્પ, ધૂપ અને સુગંધિત લેપથી સેવા કરતો હતો.
કાર્ત્તિક્યાં દીપકસ્તત્ર પ્રદત્તસ્તેન ચૈકદા
કર્તિક મહિનામાં એક વખત તેણે ત્યાં દીવો અર્પણ કર્યો.
દેવતાયતનેઽવાત્સં તત્રાહમપિ મૂષિકા
તે દેવસ્થાનમાં હું પણ ઉંદર રૂપે રહેતો હતો.
ગૃહીતાથ મયા વર્તિર્વૃકદંશો રરાસ ચ 4.130.
પછી મેં વત્તી પકડી, અને એક વરુએ તેને કાપી ખેંચી લીધી.
વક્ત્રપ્રાંતેન પશ્યંત્યા સ દીપઃ પ્રેરિતો મયા
મારે ચહેરાના બાજુથી જોઈને એ દીવો હલાવાયો હતો.
મૃતાહં ચ પુનર્જાતા વૈદર્ભે રાજકન્યકા
હું મરી ગયો અને પછી વિદર્ભની રાજકન્યા તરીકે જન્મ લીધો.
એષ પ્રભાવો દીપસ્ય કાર્ત્તિકે માસિ શોભનઃ
કાર્તિક મહિનામાં દીપકનું આ જ અદ્ભુત મહાત્મ્ય છે.
અસંકલ્પિતમધ્યસ્ય પ્રેરણં યન્મયા કૃતમ્
મારે જે દીવો હલાવ્યો, એ કોઈ મનમાં વિચાર્યા વિના થયું હતું.
એતસ્માત્કાર ણાદ્દીપાનહમેતાનહર્નિશમ્
આ કારણથી હું રાત-દિવસ દીવો અર્પણ કરું છું.
એવમુક્ત્વા સપત્નીઃ સા દીપદાનપરાયણા
આ રીતે કહીને, એ પોતાની સહપત્નીઓ સાથે દીવો અર્પણ કરવામાં તત્પર બની.
તતઃ કાલેન મહતા સહ રાજ્ઞા મહાત્મના
પછી લાંબા સમય પછી, એ મહાન આત્માવાળા રાજા સાથે રહી.