યસ્ય સ્વાદુજલં કૂપે પિબંતિ સતતં જનાઃ
જેના કૂવામાંથી લોકો હંમેશા મીઠું પાણી પીવે છે,
યઃ પ્રાસાદાન્રચયતિ શુભાન્દેવતાનાં તડાગે કીર્તિસ્તસ્ય ભ્રમતિ વિપુલા વંશમાર્ગાનુયાતા 4.127.
જે તળાવમાં દેવતાઓ માટે સુંદર મંદિર બનાવે છે, તેની કીર્તિ તેની વંશ પરંપરામાં વ્યાપી જાય છે.
તેષાં તડાગાનિ બહૂદકાનિ કૂપાશ્ચ યૂપાશ્ચ પ્રતિશ્રયાશ્ચ
તેમના તળાવો, પાણીથી ભરપૂર, તેમના કૂવો, યજ્ઞસ્તંભો અને આરામગૃહો—
વૃક્ષોદ્યાપનવિધિવર્ણનમ્ ઉદ્યાપનવિધિં ચૈવ સરહસ્યં સમાસતઃ
હવે વૃક્ષ ઉદ્યાપન વિધિ અને તેનો ગુપ્ત અર્થ સંક્ષિપ્તમાં કહેવામાં આવે છે.
પત્રૈઃ પુષ્પૈઃ ફલૈર્મૂલૈઃ કુર્વંતિ પિતૃતર્પણમ્
પાંદડા, ફૂલો, ફળો અને મૂળથી પિતૃઓને તૃપ્તિ આપવામાં આવે છે.
બહુભિર્મૃતકિઞ્જાતૈઃ પુત્રૈર્ધર્માર્થવર્જિતૈઃ
મૃત્યુ પછી જન્મેલા અનેક પુત્રો, જે ધર્મ અને સંપત્તિથી વંચિત હોય,
પ્રાણિનઃ પ્રીણયંતિ સ્મ ચ્છાયાવલ્કલપલ્લવૈઃ
છાંય, છાલ અને કોમળ પાંદડાથી જીવજંતુઓ પ્રસન્ન થાય છે.
પુષ્પપત્રફલચ્છાયામૂલવલ્કલદારુભિઃ
ફૂલો, પાંદડા, ફળો, છાંય, મૂળ, છાલ અને લાકડાથી.
પુત્રાઃ સંવત્સરસ્યાંતે શ્રાદ્ધં કુર્વંતિ વા ન વા
વર્ષના અંતે પુત્રો શ્રાદ્ધ કરે છે કે નહિ, એ તેમના પર છે.
ન તત્કરોત્યગ્નિહોત્રં સુખં યદ્યોષિતઃ સુતઃ
પત્નીથી જન્મેલો પુત્ર અગ્નિહોત્ર ન કરે તો સુખ મળતું નથી.
સચ્છાયા ચ સપુષ્પા ચ સફલા વૃક્ષવાટિકા
સાચી છાંય, ફૂલો અને ફળ આપતી વૃક્ષોની વાડી સુંદર ગણાય છે.
અશોકફલાવકરા તિલકાલંકૃતાનના
અશોકના ફળ પડેલા હોય અને tilakથી શોભિત ચહેરા હોય,
સદા સ તીર્થી ભવતિ સદા દાનં પ્રયચ્છતિ ।। 4.128.
એવો માણસ હંમેશા તીર્થયાત્રા કરે છે અને હંમેશા દાન આપે છે.
અશ્વત્થમેકં પિચુમંદમેકં ન્યગ્રોધમેકં દશ ચિઞ્ચિણીકાન્
એક અશ્વત્થ, એક પિચુમંદ, એક વટ અને દસ ચિંચીણીના વૃક્ષો રોપવા જોઈએ.
પુષ્પોપગંધાઢ્યફલોપગન્ધં યઃ પાદપં સ્પર્શયતે દ્વિજાય
જે બ્રાહ્મણ માટે ફૂલો અને સુગંધથી ભરેલા, ફળ અને સુવાસ ધરાવતા વૃક્ષને સ્પર્શે છે,
પ્રતિશ્રયાશ્રાન્ત સમાશ્રયત્વાત્સમીહિતં તત્ર ફલં બુભુક્ષોઃ
થકેલા માટે આશ્રય આપે છે, અને ભૂખ્યા જે ફળ ઈચ્છે છે, એ ત્યાં મળે છે.
ન ખાનિતાઃ પુષ્કરિણ્યો રોપિતા ન મહીરુહાઃ
કોઈ તળાવ ખોદાતા નથી, કે મોટા વૃક્ષો રોપાતા નથી.
છાયામન્યસ્ય કુર્વંતિ તિષ્ઠંતિ સ્વયમાતપે
વૃક્ષો બીજાને છાંય આપે છે, અને પોતે તાપમાં ઊભા રહે છે.
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ વૃક્ષસ્યોદ્યાપને વિધિમ્
હવે હું વૃક્ષની ઉદ્યાપન વિધિ વધુ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવું છું.
અપુત્રયા પુરા પાર્થ પાર્વત્યા મન્દરાચલે
પાર્થ, એક વખત મંદર પર્વત પર, પુત્ર વિહોણી પાર્વતી હતી.
જાતકર્માદિકાસ્તસ્ય યાઃ ક્રિયાઃ કિલ બુદ્ધિમન્
જન્મકર્મથી શરૂ થયેલી બધી વિધિઓ તેના માટે કરવામાં આવી, હે બુદ્ધિમાન.
તતો મૂલે ઘનદલો વલ્ગુચ્છાયાંગપલ્લવઃ
પછી મૂળ પાસે ઘન પાંદડા, ફેલાયેલી છાંય અને કોમળ કૂંપળો હતા.
સ્ત્રીનામકંટકીકુબ્જકીટવૃશ્ચિકકોટરઃ 4.128.
સ્ત્રીઓ માટે ત્યાં કાંટા, વાંકા, જીવાત, વિંછુ કે ખાડા નથી.
આલવાલે સુવિહિતે શુભે બદ્ધચતુષ્કિકે
સુંદર રીતે તૈયાર કરેલી, ચાર બાજુથી બાંધેલી જગ્યા હોય,
સદૈવોદ્યાપનં પાર્થ પાદપાનાં પ્રશસ્યતે
પાર્થ, વૃક્ષોની સતત ઉદ્યાપન હંમેશા પ્રશંસનીય છે.
પતાકાલંકૃતં વૃક્ષં પૂર્વેદ્યુરધિવાસયેત્
પતાકાથી શોભિત વૃક્ષને પૂર્વ દિવસે ઉદ્યાપન કરવું જોઈએ.
પિષ્ટાતકેનાવકિરેત્સર્વૌષધ્યા ચ પાદપમ્
વૃક્ષ પર લોટના પાંઠ અને તમામ ઔષધિઓ છાંટવી જોઈએ.
પલ્લવાલંકૃતમુખાન્સિતચન્દનચર્ચિતાન્
તાજા પાંદડાંથી સજ્જ અને સફેદ ચંદનથી લિપાયેલા ચહેરા સાથે,
પતાકાલંકૃતાઃ સર્વે કાર્યાસ્તત્સન્નિધૌ દ્રુમાઃ
ત્યાંના બધા વૃક્ષો પર ધ્વજોથી શણગાર કરવો જોઈએ.
રક્તપીતસિતાચ્છાદૈશ્ચર્ચિતાઃ સુમનોહરૈઃ
વૃક્ષોને લાલ, પીળા અને સફેદ રંગની સુંદર આવરણોથી શણગારવા જોઈએ.