યશ્ચૈતચ્છ્રણુયાત્કલ્પં ગ્રહાણાં પઠતેઽપિ વા
અને જે આ ગ્રહોની વાત સાંભળે છે, કે પઠે છે—
શનૈશ્ચરં રાહુકેતૂ લોહપાત્રેષુ વિન્યસેત્
શનિ, રાહુ અને કેતુને લોખંડના વાસણમાં મૂકવા જોઈએ.
સૂર્યં વિધું કુજ બુધૌ ગુરુશુક્રસૌરીન્હસ્તાદિકર્ક્ષસહિતાનુદિતક્રમેણ
સૂર્ય, ચંદ્ર, મંગળ, બુધ, ગુરુ, શુક્ર, શનિ, અને ઉદય-અસ્ત સાથે, જેમ જેમ તે ઊગે છે એ ક્રમમાં—
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદે ગ્રહનક્ષત્રવ્રતવર્ણનં નામ ત્રયોદશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં, શ્રી કૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં, 'ગ્રહ-નક્ષત્રવ્રત વર્ણન' નામે આ એકસો ત્રેવીસમા અધ્યાય છે.
શનૈશ્ચરવ્રતવર્ણનમ્ પુરા ત્રેતાયુગે પાર્થ નાવર્ષત્પાકશાસનઃ
શનિ વ્રતનું વર્ણન—
તતો રાષ્ટ્રં ક્ષુધાવિષ્ટં બભૂવાતીવ દારુણમ્
પાર્થ, ત્રેતાયુગમાં પાકના દેવતાએ વરસાદ ન આપ્યો.
તસ્મિન્ઘોરાકુલે કાલે સપત્નીકઃ સબાલકઃ
તેના કારણે, દેશ ભૂખથી પીડિત થઈ બહુ ભયાનક બન્યો.
માર્ગેઽથ ગચ્છતા તેન કૌશિકેન મહર્ષિણા
એ ભયાનક અને ઉથલપાથલ સમયમાં, એક કૌશિક મહર્ષિ, પત્ની અને બાળક સાથે,
તસ્મિન્કાલે વિશેષેણ ક્ષીણેન્નૌષધિ સંચયે
માર્ગે જતાં, એ કૌશિક મહર્ષિ—
સોઽપિ બાલો રુદન્દીનો દિશો વીક્ષ્ય સ્થિતઃ પથિ
એ સમયે ખાસ કરીને, ઔષધિઓનો જથ્થો ઓછી ગયો હતો—
કૂપે જલં પપૌ નિત્યં તત્રૈવાશ્રમમંડલે
એ બાળક પણ, રડતો અને દુઃખી, રસ્તા પર ઊભો રહી, ચારે બાજુ જોયો.
અથાજગામ ભગવાન્નારદો વેદપારગઃ
એ આશ્રમમાં, તે કૂવામાં રોજ પાણી પીતો હતો.
દયયા તસ્ય સંસ્કારં ચક્રે મૌંજ્યાદિબંધનમ્ દદૌ ચ વૈષ્ણવં મંત્રં દ્વાદશાક્ષરમિત્યુત
પછી, વેદોમાં પારંગત ભગવાન નારદ આવ્યા.
વેદાભ્યાસરતસ્યાસ્ય વિષ્ણુધ્યાનપરસ્ય ચ 4.114.
દયા કરીને, તેમણે બાળકનું સંસ્કાર કર્યું, મૌંજીઓથી બાંધ્યું અને દ્વાદશાક્ષરી વૈષ્ણવ મંત્ર આપ્યો.
વૈનતેયસમારૂઢો નીલોત્પલદલચ્છવિઃ
ગરુડ પર બેઠેલા, તેની ત્વચા નીલકમળની પાંદડાની જેમ હતી.
સ ઉવાચ તદા તુષ્ટો વરં બ્રૂહિ યમિ ચ્છસિ નારદેનાપ્યનુજ્ઞાતો જ્ઞાનવિદ્યામયાચત
પછી, પ્રસન્ન થઈને તેણે કહ્યું, 'જે ઇચ્છો તે માગો.' નારદની મંજૂરીથી, તેણે જ્ઞાન અને વિદ્યાની માંગ કરી.
દત્ત્વા જ્ઞાનં સોપદેશં યોગાભ્યાસં ચ નિર્મલમ્
પવિત્ર જ્ઞાન અને માર્ગદર્શન સાથે યોગાભ્યાસ આપ્યો.
તતો રાજન્મહાજ્ઞાની મહર્ષિઃ સ શિશુસ્તદા
પછી, રાજા, એ મહાન ઋષિ, બાળક હોવા છતાં, મહાજ્ઞાની બની ગયો.
ગ્રહેણાગ્રહભૂતેન બાલરૂપોઽપિ દુઃખિત.
બાળક સ્વરૂપમાં હોવા છતાં, એક દુષ્ટ ગ્રહથી દુ:ખી હતો.
બ્રાહ્મણ્યં ભવતા દત્તં દૈવાન્મમ દ્વિજોત્તમ
દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, દૈવી ઇચ્છાથી, મેં તને બ્રાહ્મણત્વ આપ્યું છે.
શનૈશ્ચરેણ ક્રૂરેણ ગ્રહેણ ત્વં હિ પીડિતઃ
તને શનિ, ક્રૂર ગ્રહ, પીડા આપી રહ્યો છે.
તેનૈતત્તે ફલં પ્રાપ્તં સૈષઃ સૌરિઃ શનૈશ્ચરઃ
આ કારણે તને આ પરિણામ મળ્યું છે; આ શનિ, સૂર્યપુત્ર છે.
એવમુક્તઃ શિશુઃ ક્રોધાત્પ્રજજ્વાલેવ પાવકઃ પતમાનો ગિરેઃ શૃંગાદ્ભગ્નઃ ખંજો બભૂવ હ
આ રીતે કહેતા, બાળક ગુસ્સાથી અગ્ની જેવો જલ્યો, અને પર્વતની ટોચ પરથી પડ્યો, તૂટ્યો અને લંગડો થયો.
ધરણ્યાં પતિતં દૃષ્ટ્વા ભાસ્કરાત્મજમાતુરમ્ 4.114.
સૂર્યપુત્રને ધરા પર પડેલો જોઈ, તેની માતા—
હર્ષાદ્દેવાનથાહૂય દર્શયામાસ તં શનિમ્
આનંદથી, તેણે દેવોને બોલાવ્યા અને શનિને બતાવ્યો.
અથ દેવાસ્તથા પ્રાપ્તા બ્રહ્મરુદ્રેન્દ્રપાવકાઃ
પછી દેવો આવ્યા—બ્રહ્મા, રુદ્ર, ઇન્દ્ર અને અગ્નિ.
સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ મહાભાગ પિપ્પલાદ મહામુને અન્વર્થયુક્તં વિપ્રેન્દ્ર જીવિતં પિપ્લાદનાત્
પિપ્પલાદ મહામુનિ, મહાભાગ્યશાળી, તને આશીર્વાદ મળે; બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, તું પિપ્પલ વૃક્ષથી નામ પામ્યો છે.
ભગવન્પિપ્પલાન્યત્ત્વા જીવિતોઽસિ યતો મુને
ભગવાન, પિપ્પલ વૃક્ષના કારણે, તને જીવન મળ્યું છે, હે મુનિ.
યે ચ ત્વાં પૂજયિષ્યંતિ સ્નાત્વા પુષ્પૈર્મહાઋષિમ્
જે લોકો તને પૂજે છે, મહર્ષિ, સ્નાન કરીને અને ફૂલો સાથે,
ઇહાશ્રમે સમભ્યેત્ય રૂપેસ્મિન્ભક્તિભાવિતાઃ
આ આશ્રમમાં આવી, આ સ્વરૂપમાં ભક્તિથી,