નક્ષત્રપુરુષાખ્યોઽયં યથાવત્કથિતસ્તવ
આ નક્ષત્રપુરુષનું વર્ણન તને સાચી રીતે કરવામાં આવ્યું છે.
અઙ્ગોપાઙ્ગાનિ ચૈવાસ્ય પાદાદીનિ યશસ્વિનિ
એના અંગો અને ઉપઅંગો, પગથી શરૂ કરીને, હે યશસ્વી,
ગાત્રાણિ ચૈવ ભદ્રાણિ શરીરારોગ્યમુત્તમમ્
અને એના શુભ અંગો શરીર માટે ઉત્તમ આરોગ્ય આપે છે.
વાઙ્માધુર્યં તથા કાંતિં યચ્ચાન્યદપિ વાંછિતમ્ 4.108.
મીઠી વાણી, તેજ અને જે કંઈ ઇચ્છિત હોય તે પણ મળે.
વશિષ્ઠેન યથાખ્યાતં સર્વં તત્તે નિવેદિતમ્
વશિષ્ઠ દ્વારા જે રીતે કહેવામાં આવ્યું છે, તે બધું તને જણાવવામાં આવ્યું છે.
હૃદ્બાહુજાનુનયનોરુનિતંબભાગં દક્ષૈઃ પ્રકલ્પ્ય સુતનું પુરુષોત્તમસ્ય
હૃદય, હાથ, ઘૂંટણ, આંખ, જાંઘ અને કટિ, દક્ષતા સાથે પુરુષોત્તમના સુકાંય શરીર માટે રચાયા છે.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદે નક્ષત્રપુરુષવ્રતવર્ણનં નામાષ્ટાધિક શતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તર પર્વમાં શ્રી કૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં 'નક્ષત્રપુરુષવ્રત વર્ણન' નામે એકસો આઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
નક્ષત્રાખ્યવ્રતવર્ણનમ્ અનભ્યાસેન યોગાદ્વા કિમિષ્ટં વ્રતમુચ્યતે
નક્ષત્રવ્રતનું વર્ણન: અભ્યાસ ન હોય અથવા યોગથી, કયું ઇચ્છિત વ્રત કહેવાય છે?
શિવસ્યોપરિ યસ્ય સ્યાદ્ભક્તિઃ સૂર્યસ્ય સંભવેત્
જેની ભક્તિ શિવ પર હોય, એ ભક્તિ સૂર્ય પર પણ થઈ શકે છે.
અસ્મિન્વ્રતે તદપ્યત્ર શ્રૂયતામક્ષયં મહત્
આ વ્રતમાં પણ, અહીં એ મહાન અને અવિનાશી ફળ સાંભળો.
શિવનક્ષત્રપુરુષં શિવભક્તિપ્રદાયકમ્
શિવ નક્ષત્રપુરુષ શિવભક્તિ આપે છે.
ફાલ્ગુનસ્યામલે પક્ષે યદા હસ્તઃ પ્રજાયતે
ફાલ્ગુનના શુક્લપક્ષમાં જ્યારે હસ્ત નક્ષત્ર આવે,
શિવા યેતિ ચ હસ્તેન પાદૌ પૂજ્યતમૌ સ્મૃતૌ
એ દિવસે હસ્તથી પગની પૂજા કરવી કહેવાય છે.
ભીમાયેતિ ચ સ્વાતીષુ પૂજયેત્પુરુષર્ષભ
અને જ્યારે ભીમા અને સ્વાતી આવે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, ત્યારે પૂજા કરવી.
મેઢ્રં ચૈવાનુરાધાસુ અનઙ્ગાઙ્ગહરાય ચ
અનુરાધા નક્ષત્રમાં, કામના અંગો દૂર કરનારને અને લિંગને અર્પણ કરો.
દાનાખ્યાય નમો નાભિઃ પૂજ્યા મૂલેન શૂલિનઃ
નાભિથી દાનને વંદન કરો અને શૂલીધારીના મૂળને પૂજ કરો.
શ્રવણેન તથા કુક્ષી પૂજ્યે કપાલિનેતિ ચ 4.109.
કાન અને પેટથી કપાલીને પૂજવી જોઈએ.
વામેતિ પૂજયેત્પાર્થ હૃદયં શતભિષાસુ ચ
ડાબી બાજુ પર, પાર્થે, શતભિષા નક્ષત્રમાં હૃદયની પૂજા કરો.
પૂજ્યં રુદ્રાય ચ તથા રેવતીષુ કરદ્વયમ્
રેવતી નક્ષત્રમાં, બંને હાથ રુદ્ર માટે પૂજવા જોઈએ.
ભરણીષુ તતઃ પૃષ્ઠં વૃષાંકાય નમોઽસ્તુ તે
ભરણી નક્ષત્રમાં પીઠની પૂજા કરો; વૃષભ ચિહ્નવાળા તને વંદન છે.
વાક્પૂજ્યા રોહિણીયોગે નમો વાચસ્પતેતિ ચ
રોહિતી સંયોગમાં વાણીની પૂજા કરો; વાચસ્પતિને વંદન છે.
આર્દ્રાસુ પૂજ્યાવધરૌ સ્થાણવેતિ યુધિષ્ઠિર
આર્દ્રા નક્ષત્રમાં, બંને હોઠને સ્થાણુ તરીકે પૂજવા જોઈએ, યુધિષ્ઠિર.
પુષ્યે નેત્રત્રયં પૂજ્યં નમસ્તે સર્વદર્શિને
પુષ્ય નક્ષત્રમાં ત્રણ આંખોની પૂજા કરો; સર્વદર્શી તને વંદન છે.
મઘાસુ ચ જટાજૂટં પૂજયેદંધકારયે
મઘા નક્ષત્રમાં, જટાજૂટને અંધકારના સ્વામી તરીકે પૂજવું.
નમોઽસ્તુ પાશાંકુશપદ્મશૂલકપાલસર્પેન્દુધનુર્દ્ધરાય
પાશ, અંકુશ, કમળ, શૂળ, કપાળ, સાપ, ચંદ્ર અને ધનુષ ધારણ કરનારને વંદન છે.
શિરઃ સમ્પૂજયેદ્દદ્યાત્તતો ધૂપવિલેપનમ્
માથાની પૂજા કરી, પછી ધૂપ અને લિપન અર્પણ કરો.
શાલિતણ્ડુલકપ્રસ્થં ઘૃતપાત્રેણ સંયુતમ્ 4.109.
શાલી અને જવનો એક પ્રસ્થ, ઘીથી ભરેલા પાત્ર સાથે.
શક્ત્યભાવે ન દોષઃ સ્યાદધિકે ચાધિકં ફલમ્
શક્તિ ન હોવા પર કોઈ દોષ નથી; વધુ હોય તો વધુ ફળ મળે.
સૂતકાશૌચદોષે તુ પુનરન્યદુપોષયેત્
સૂતક અથવા અશૌચના દોષમાં, ફરીથી બીજું ઉપવાસ રાખવું.
બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદ્ભક્ત્યા ગુડક્ષીર ઘૃતાદિભિઃ
ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણોને ગોળ, દૂધ, ઘી અને અન્ય વસ્તુઓથી ભોજન કરાવો.