તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવરાજબૃહસ્પતી
તેના એ વચન સાંભળી દેવતાઓના રાજા અને બૃહસ્પતિએ—
તસ્માત્પાર્થ પ્રયત્નેન પ્રતિમાસં સમાહિતઃ
એથી, પૃથાના પુત્ર, તું મહેનત અને એકાગ્રતાથી દર મહિને—
યે સાંભરાયણિકથાચરિતવ્રતેસ્મિન્વર્ષાણિ સપ્ત વિધિના સુધિયો નયંતિ
જે વિદ્વાન લોકો સાત વર્ષ સુધી નિયમ પ્રમાણે સાંભરાયણી વ્રતની કથાઓ અને આચરણ કરે છે—
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણ યુધિષ્ઠિરસંવાદે સાંભરાયણીવ્રતવર્ણનં નામ સપ્તાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં શ્રીકૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિર સંવાદમાં 'સાંભરાયણી વ્રત વર્ણન' નામે સાતસોથી વધુ અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
નક્ષત્રપુરુષવ્રતવર્ણનમ્ કર્મણા જાયતે કેન તન્મમાખ્યાતુમર્હસિ
નક્ષત્રપુરુષ વ્રતનું વર્ણન. કયા કર્મથી આવું જન્મ મળે છે, એ તમે મને કહો.
સુરૂપાણાં સુગાત્રાણાં સુવેષાણાં તથૈવ ચ
જે લોકો સુંદર રૂપ, સારા અંગ અને ભવ્ય વસ્ત્રો ધરાવે છે—
સમસ્તૈઃ શોભનૈરંગૈર્નરાઃ કેચિદ્યદૂત્તમ
કેટલાક પુરુષો પાસે બધા ઉત્તમ અંગ હોવા છતાં પણ શ્રેષ્ઠ નથી بنتા—
નરાણાં યોષિતાં ચૈવ સમસ્તાઙ્ગઃ સુરૂપતા
પુરુષો અને સ્ત્રીઓમાં સંપૂર્ણ સુંદરતા—
લાવણ્યગતિવાક્યાનિ સતિ રૂપે મહામતે
મહાન બુદ્ધિશાળી, જ્યારે રૂપ હોય ત્યારે ચાલ અને બોલવાની લાવણ્યતા—
વાક્યલાવણ્યસંસ્કારવિલાસલલિતા ગતિઃ
વાણીની મીઠાશ, સંસ્કાર, સૌમ્યતા અને મનમોહક ચાલ—
રૂપકારણભૂતાય કર્મણા પ્રયતો ભવેત્
સુંદરતા મેળવવા માટે કર્મ દ્વારા પ્રયત્ન કરવો જોઈએ—
કથયામિ યથાપ્રોક્તં વરિષ્ઠેન મહાત્મના
હું તમને એવું જ કહું છું જેમ મહાન આત્માએ કહ્યું હતું—
વશિષ્ઠમૃષિમાસીનં સપ્તર્ષિપ્રવરં દ્વિજમ્
સપ્તર્ષિમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહર્ષિ વશિષ્ઠ બેઠેલા હતા—
તસ્યાસ્તુ પરિપૃચ્છન્ત્યા જગાદ મુનિસત્તમઃ 4.108.
જ્યારે તેણી પૂછતી હતી ત્યારે શ્રેષ્ઠ મુનિએ કહ્યું—
સુરૂપતા નૃણાં યેન યોષિતાં ચોપજાયતે
કઈ રીતે પુરુષો અને સ્ત્રીઓમાં સુંદરતા થાય છે—
અનભ્યર્ચ્ય તુ ગોવિંદમનારાધ્ય ચ કેશવમ્
ગોવિંદની પૂજા કર્યા વિના, કેશવને આરાધ્યા વિના—
તસ્માદારાધનીયોઽગ્રે વિષ્ણુરેવ યશસ્વિનિ
એથી, યશસ્વિ, સૌપ્રથમ વિષ્ણુની આરાધના કરવી જોઈએ—
યસ્તુ વાઞ્છતિ ધર્મજ્ઞે રૂપં સર્વાંગસુન્દરમ્
જે ધર્મને જાણે છે અને સર્વાંગી સુંદરતા ઇચ્છે છે—
સુસ્નાતઃ પ્રયતાહારઃ સંપૂજયતિ યોઽચ્યુતમ્
જે વ્યક્તિ સ્નાન કરીને, ખોરાક શુદ્ધ કરીને અચ્યૂતની પૂજા કરે છે,
યોષિતા હિ પરં રૂપમિચ્છન્ત્યા જગતઃ પતિઃ
સ્ત્રી માટે, જો તેને સર્વોત્તમ સૌંદર્ય જોઈએ હોય, તો જગતના સ્વામીની પૂજા કરવી જોઈએ.
મુને યેન વિધાનેન તન્મમાખ્યાતુમર્હસિ
હે મુનિ, આ વિધિ કઈ રીતે કરવી એ તમે મને સમજાવો.
યથા કુર્વીત રૂપાર્થં તન્નિશામય તત્ત્વતઃ
સૌંદર્ય માટે કઈ રીતે કરવું, તે તમે સાચી રીતે સાંભળો.
નક્ષત્રમેકમેકં વૈ સ્નાતઃ સમ્યગુપોષિતઃ
સારી રીતે સ્નાન કરીને અને ઉપવાસ રાખીને, દરેક નક્ષત્રની એક પછી એક પૂજા કરવી.
મૂલે પાદૌ તથા જંઘે રોહિણ્યામર્ચયેચ્છુભે 4.108.
શુભ રોહિણીના સમયે મૂળ, પગ અને જાંઘની પૂજા કરવી.
ફાલ્ગુનીદ્વિતયે ગુહ્યં કૃત્તિકાસુ તથા કટિમ્
ફાગણના બે નક્ષત્રોમાં ગુપ્ત અંગો અને કૃત્તિકા નક્ષત્રમાં કટિ ભાગની પૂજા કરવી.
અનુરાધાસૂરઃ પૃષ્ઠં ધનિષ્ઠાસ્વભિપૂજયેત્
અનુરાધા અને સુરામાં પીઠની અને ધનિષ્ઠામાં પણ એ પ્રમાણે પૂજા કરવી.
પુનર્વસાવંગુલીશ્ચ આશ્લેષાસુ તથા નખાન્
પુનર્વસુમાં આંગળીઓ અને આશ્લેષામાં નખોની પૂજા કરવી.
પુષ્યે મુખં તથા સ્વાતૌ દશનાનભિપૂજયેત્
પુષ્યમાં મોઢાની અને સ્વાતીમાં દાંતની પૂજા કરવી.
મૃગોત્તમાંગે નયને પૂજયેદ્ભક્તિતઃ શુભે
મૃગશીરામાં શ્રેષ્ઠ અંગ, એટલે આંખોની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી, હે શુભે.
સંપૂજનીયા વિદ્વદ્ભિરાર્દ્રાયાં ચ શિરોરુહાઃ
પંડિતો દ્વારા આર્દ્રા નક્ષત્રમાં માથાના વાળની પૂજા કરવી.