યદ્વાં કાર્યં મહાભાગૌ સકલં તદિહોચ્યતામ્
હે મહાભાગ્યશાળી, તમારું જે કામ છે, તે અહીં સંપૂર્ણ રીતે કહો.
યદિ કર્તું મયા શક્યં તત્કરિષ્યે વિમૃશ્ય ચ
જો હું એ કામ કરી શકું, તો વિચાર કરીને જરૂર કરું.
યચ્ચ કાર્યં મહાભાગે પૃષ્ટં તત્કથયસ્વ નઃ
હે મહાભાગ્યશાળી, જે વિષયમાં તમને પુછવામાં આવ્યું છે, તે અમને કહો.
યદિ સ્મરસિ કલ્યાણિ પૂર્વેન્દ્રચરિતાનિ વૈ
હે કલ્યાણી, જો તમને પૂર્વ ઇન્દ્રોના કાર્યો યાદ હોય,
તસ્માત્પૂર્વતરો યસ્ય તસ્યાપિ પ્રથમશ્ચ યઃ ।। 4.107.
તો એમાં જે સૌથી પહેલો છે, અને જે પહેલાં થયો છે, એ પણ કહો.
તેષાં પૂર્વતરા યે ચ વેદ્મિ તાનખિલાનહમ્
જે પહેલાંના છે, એમાંથી કેટલાંકને હું ઓળખું છું, પણ બધાને નહીં.
મન્વંતરાણ્યનેકાનિ સૃષ્ટીશ્ચ ત્રિદિવૌકસામ્
અનેક મનવંતરો અને સ્વર્ગમાં વસતા લોકોની સર્જનાઓ,
એવમુક્ત્વા તતસ્તાભ્યાં સુહૃષ્ટા સાંભરાયણી
આ રીતે કહીને, એ બંને સાથે, સાંભરાયણી ખુશ થઈ.
સ્વાયંભુવે યસ્તુ મનૌ મનૌ સ્વારોચિષે ચ યઃ
જે સ્વાયંભુવ મનુમાં અને સ્વારોચિષ મનુમાં હતો,
યે બભૂવુર્હિ દેવેન્દ્રાસ્તસ્ય તસ્ય તપસ્વિની
જે-જે સમયે દેવેન્દ્ર બન્યા, એ તપસ્વી માટે,
કથયામાસ ચાશ્ચર્યં તચ્ચાપિ કથયામિ તે
તે આશ્ચર્યજનક વાત કહેવા લાગી, અને હું પણ એ કહું છું.
શંકુકર્ણસ્તદા દૈત્યો બભૂવાત્યંતદુર્જયઃ ઇન્દ્રસ્યાસાદ્ય ભવનં પ્રવિવેશ સુનિર્ભયઃ
પછી શંકુકર્ણ નામનો દૈત્ય બહુ જ અજય બન્યો; ઇન્દ્રના મહેલમાં પહોંચી, એ નિર્ભય રીતે અંદર ગયો.
તં દૃષ્ટ્વા સહસા પ્રાપ્તં શક્રઃ શય્યાતલેઽલુઠત્
તેને અચાનક આવી પહોંચેલો જોઈને, ઇન્દ્ર પોતાના પથારી પરથી લપસી પડ્યો.
દાનવઃ શક્રશયને તસ્મિન્નુપવિવેશ હ
પછી દાનવે ઇન્દ્રના પથારી પર જઈને બેસી ગયો.
અથ દેવાઃ સમાજગ્મુર્ભયાદ્દ્રષ્ટું સુરદ્વિષમ્ 4.107.
પછી દેવતાઓ ડરથી એ દેવશત્રુને જોવા માટે એકઠા થયા.
વાસુદેવોઽપિ તત્રાગાત્તં દ્રષ્ટું દેવકંટકમ્
વાસુદેવ પણ ત્યાં એ દેવોના કાંટા જેવા દુશ્મનને જોવા માટે આવ્યો.
ધન્યોઽહં કૃતકૃત્યોહં યસ્ય મે ગરુડધ્વજઃ
હું ધન્ય છું, હું સફળ થયો છું, કેમ કે ગરુડધ્વજ મારા માટે છે.
તતઃ કરે સમાલંબ્ય શયનાભ્યાશમાનયત્
પછી તેણે તેનો હાથ પકડીને તેને પથારી પાસે લઈ ગયો.
તતઃ કૃષ્ણસ્તુ સહસા ગૃહ્ય દોર્ભ્યાં શનૈઃ શનૈઃ મમાર દાનવેન્દ્રોઽસૌ બલાદ્ભગ્નાસ્થિપઞ્જરઃ
પછી કૃષ્ણે તરત જ બંને હાથથી તેને પકડીને ધીરે ધીરે દબાવતાં દાનવોના હાડકાં તૂટી ગયા અને તે મૃત્યુ પામ્યો.
નિર્જગામ તતઃ શક્રઃ શય્યામૂલાદવાક્છિરાઃ
પછી ઇન્દ્ર પથારીના પગથી નીચે માથું ઝુકાવીને બહાર આવ્યો.
એતદ્દૃષ્ટં મયા શક્ર વસંત્યા સુરસદ્મનિ
હે ઇન્દ્ર, દેવલોકના મહેલમાં રહેતાં મેં આ બધું જોયું છે.
તતઃ કુતૂહલપરો દેવરાટ્ તાં તપસ્વિનીમ્
પછી દેવોના રાજાએ ઉત્સુક થઈને એ તપસ્વિ સ્ત્રી પાસે ગયો.
બભૂવુરેતે ચરિતમેતેષાં વેદ્મિ તેન વૈ
હું એ લોકોના આ કાર્યો જાણું છું, અને તેથી તેઓ આવા બન્યા છે.
અહો સર્વવ્રતાનાં તુ હ્યુપોષિતમથાદ્ભુતમ્ 4.107.
અરે, બધા વ્રતોમાં આ ઉપવાસ તો ખરેખર અદ્ભુત છે.
એવમુક્તા તતસ્તેન દેવેન્દ્રેણ તપસ્વિનીં
પછી દેવેન્દ્રે એમ કહીને એ તપસ્વિ સ્ત્રીને સંબોધી—
માસર્ક્ષે હ્યચ્યુતો દેવઃ પ્રતિમાસં સુરેશ્વર
હે દેવોના સ્વામી, દરેક માસે ચંદ્રના નક્ષત્રે અચ્યૂત દેવની પૂજા થાય છે.
તસ્યેયં કર્મણો વ્યુષ્ટિરચ્યુતારાધનસ્ય મે
આ મારા કર્મનું ફળ છે, અચ્યૂતની આરાધનાનું પરિણામ છે.
સ્વર્ગેન્દ્રવિભવૈશ્વર્યં સંતતિં યાતિ ચાચ્યુતિમ્
માણસે સ્વર્ગના રાજાની સમૃદ્ધિ, વૈભવ અને અખંડ વંશ પ્રાપ્ત કરે છે.
એતત્તે પૂર્વદેવેન્દ્રચરિતં સકલં મયા યથાવત્કથિતં દેવ પૃચ્છતસ્ત્રિદશેશ્વર
હે દેવોના સ્વામી, તમે પૂછ્યું તે પ્રમાણે મેં પૂર્વ ઇન્દ્રના બધા પ્રાચીન કાર્યો તમને કહ્યા છે.
ધર્માર્થકામમોક્ષાશ્ચ વાઞ્છિતા વિબુધાધિપ
હે વિદ્વાનોના રાજા, ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—જે પણ ઇચ્છાય છે—