ચતુરઃ પ્રથમાન્માસાન્પઞ્ચગવ્યમુદાહૃતમ્
પ્રથમ ચાર મહિનામાં પંચગવ્ય લેવું કહેવામાં આવ્યું છે.
સૂર્યાંશુતપ્તં તદ્વચ્ચ જલં કાયવિશોધનમ્ કારયેચ્ચૈવ દેવસ્ય પારણેપારણે ગતે
સૂર્યકિરણથી ગરમ કરેલું પાણી પણ શરીર શુદ્ધિ માટે છે; દરેક પારણ પછી દેવ માટે આ કરવું.
જનાર્દનં સપત્નીકમર્ચયેત્પ્રથમં તતઃ
સૌ પ્રથમ, જનાર્દન અને તેમની પત્નીનું પૂજન કરવું.
પ્રતિમાસં તુ નામાનિ કૃષ્ણસ્યૈતાનિ ભારત ઉચ્ચારયન્નરો યાતિ યથાલોકં યથાસુખમ્
હે ભારત, દર મહિને કૃષ્ણના આ નામો ઉચ્ચારતા, માણસને યોગ્ય લોક અને સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.
તતો વિપ્રાય વૈ દદ્યાદુદકુંભં સદક્ષિણમ્
પછી, બ્રાહ્મણને યોગ્ય દક્ષિણાસહિત જળકુંભ આપવું.
યદ્વૈ માસગતં નામ પ્રીયતામિતિ કીર્તયેત્
‘આ મહિનાનું નામ પ્રસન્ન થાય’ એમ ઉચ્ચારવું.
માધવં માઘમાસે તુ ગોવિન્દમપિ ફાલ્ગુને
માઘ મહિનામાં નામ ‘માધવ’ છે; ફાગણમાં ‘ગોવિંદ’ છે.
જ્યેષ્ઠે ત્રિવિક્રમો જ્ઞેયસ્તથાષાઢે ચ વામનઃ
જ્યેષ્ઠમાં ‘ત્રિવિક્રમ’ તરીકે ઓળખાય છે; એ જ રીતે, આષાઢમાં ‘વામન’ તરીકે.
રામો ભાદ્રપદે માસિ ગીયતે પુણ્યકાંક્ષિભિઃ 4.104.
ભાદ્રપદ મહિનામાં, જે લોકો પુણ્યની ઇચ્છા રાખે છે, તેઓ રામનું ગાન કરે છે.
કાર્તિકે દેવદેવેશં સ્તુવંસ્તરતિ દુર્ગતિમ્ યદિ દાતું ન શક્નોતિ દદ્યાચ્ચૈવૈકહેલયા
કાર્તિક મહિનામાં, દેવોના દેવને જે સ્તુતિ કરે છે, તે દુઃખમાંથી પાર ઉતરે છે; જો આપવું શક્ય ન હોય, તો એક વસ્તુ રમતમાં પણ અર્પણ કરવી જોઈએ.
વિશેષશ્ચાત્ર કથિતશ્ચન્દ્રં કૃત્વા હિરણ્મયમ્
અહીં વિશેષ સૂચના આપવામાં આવી છે: સોનાથી ચાંદ્રનો આકાર બનાવવો.
સ્તુવન્નેવં વિધાનેન પારણેઽભ્યર્ચયેત્પ્રભુમ્
આ રીતે સ્તુતિ કરતા, ઉપવાસ પૂર્ણ થાય ત્યારે ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ.
ઇહૈવ સ્વસ્થતાં પ્રાપ્ય મરણે સ્મરણં તતઃ
અહીં જ સ્વસ્થતા પ્રાપ્ત થાય છે, અને મૃત્યુ સમયે સ્મરણ થાય છે.
તતો માનુષ્યમાસાદ્ય નિરાતંકો ગતજ્વરઃ
પછી માનવ જન્મ મળ્યા પછી, ભય અને જ્વરથી મુક્તિ મળે છે.
શ્રીશર્વરી મધુનિ હા ભગવાઞ્છશાંકઃ સંકલ્પ્ય ચન્દનતિલાક્ષતપુષ્પમિશ્રમ્
શુભ રાતે, મધના મહિનામાં, હે ભગવાન ચંદ્ર, ચંદન, તલ, ચોખા અને ફૂલોનું મિશ્રણ અર્પણ કરવાનો સંકલ્પ કરવો.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદે પૂર્ણમનોરથવ્રતં નામ ચતુરધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં, શ્રી કૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં, 'સંપૂર્ણ મનોરથ વ્રત' નામનો ચોથો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
વિશોકપૂર્ણિમાવ્રતવર્ણનમ્ યામુપોષ્ય નરાઃ શોકં નાપ્નુવંતિ કદાચન
વિશોક પૂર્ણિમા વ્રતનું વર્ણન: જે લોકો આ વ્રત કરે છે, તેઓ ક્યારેય શોક અનુભવતા નથી.
ફાલ્ગુનામલપક્ષસ્ય પૌર્ણમાસ્યાં નરોત્તમ મૃત્પ્રાશનં તતઃ કૃત્વા કૃત્વા ચ સ્થંડિલં મૃદા
ફાગણના શુક્લ પક્ષની પૂર્ણિમાએ, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, માટી ખાઈ અને માટીથી ચોટી બનાવવી.
પુષ્પૈઃ પત્રૈસ્તથાભ્યર્ચ્ય ભૂધરં નામ નામતઃ
ફૂલો અને પાંદડાંથી પૂજા કરીને, પર્વતનું નામ લઈને સન્માન કરવું.
યથા વિશોકાં ધરણે કૃતવાંસ્ત્વાં જનાર્દનઃ
જેમ જનાર્દનએ પૃથ્વીને શોકમુક્ત કરી હતી, તેમ.
યથા સમસ્તભૂતાનામાધારત્ત્વં વ્યવસ્થિતા
જેમ તમે સર્વ જીવોના આધારરૂપ સ્થિર છો, તેમ.
ધ્યાનમાત્રે યથા વિષ્ણોઃ સ્વાસ્થ્યં જાનાસિ મેદિનિ
જેમ માત્ર ધ્યાનથી, હે પૃથ્વી, તમે વિષ્ણુનું સ્વસ્થતા જાણો છો, તેમ.
એવં સ્તુત્વા તથાભ્યર્ચ્ય ચન્દ્રાયાર્ઘ્યં નિવેદ્ય ચ
આ રીતે સ્તુતિ અને પૂજા કર્યા પછી, ચંદ્રને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.
અનેનૈવ પ્રકારેણ ચત્વારઃ ફાલ્ગુનાદયઃ
આ જ રીતે, ફાગણથી શરૂ થતા ચાર મહિના.
આષાઢાદિષુ માસેષુ તદ્વત્સ્નાનં મૃદંબુના
આષાઢથી શરૂ થતા મહિનોમાં પણ, માટી અને પાણીથી સ્નાન કરવું.
ચતુર્ષ્વન્યેષુ ચૈવોક્તં કાર્તિકાદિષુ પારણમ્ 4.105.
અને અન્ય ચાર મહિનોમાં, જેમ કહેવામાં આવ્યું છે, કાર્તિકથી ઉપવાસ કરવો.
વિશેષપૂજા દાનં ચ તથા જાગરણં નિશિ
વિશેષ પૂજા, દાન અને રાતે જાગરણ — આ બધું કરવું જોઈએ.
પ્રથમે ધરણી નામ તુભ્યં માસચતુષ્ટયમ્
પ્રથમ ચાર મહિનામાં 'ધરણી' નામનું વ્રત તને કરવું ફરજિયાત છે.
પારણેપારણે પાર્થ યુગ્માનેવાર્ચ્ચયેદ્દ્વિજાન્ ।। ધરણીં દેવ દેવં ચ તત્તત્સ્થાનેન કેશવમ્
ઉપવાસ શરૂ અને પૂર્ણ થાય ત્યારે, પાર્થે, બ્રાહ્મણોને જોડીમાં સન્માન કરવું અને ધરણી, દેવોના દેવ અને કેશવને તેમના સ્થાન પર પૂજવું.
વસ્ત્રાભાવે ચ સૂત્રેણ પૂજયેદ્ધરણીં તથા ।। ઘૃતાભાવે તથા ક્ષીરં શસ્તં વા સલિલં હરેઃ । ।.
કપડાં ન હોય તો ધરણીની પૂજા ધાગાથી કરવી; ઘી ન હોય તો દૂધ, અને એ પણ ન મળે તો હરિ માટે પાણી યોગ્ય છે.