ચરાનંતવ્રતં તત્ત્વં નવ વર્ષાણિ પંચ ચ
સત્યમાં અનંત વ્રત પંદર વર્ષ સુધી પાળ.
ભુક્ત્વા ચ વિપુલાન્ભોગાન્સર્વાન્કામાન્યથેપ્સિતાન્
બધા ઇચ્છિત સુખ અને વિશાળ ભોગો ભોગવીને,
ઇતિ દત્ત્વા વરં દેવસ્તત્રૈવાંતર્હિતોઽભવત્
એ રીતે દેવે વર આપ્યા પછી, ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
શીલયા સહ ધર્માત્મા ભુક્ત્વા ભોગાન્મનોરમાન્ કલ્પસ્થાની ચ સંભૂતો દૃશ્યતેદ્યાપિ સ જ્વલન્
શીલા સાથે, ધર્મનિષ્ઠે આનંદદાયક ભોગો ભોગવ્યા, અને એક કલ્પ સુધી સ્થિર રહી, તે આજે પણ તેજસ્વી દેખાય છે.
એતત્તે કથિતં પાર્થ વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્
પાર્થ, તને શ્રેષ્ઠ વ્રતોમાં શ્રેષ્ઠ વ્રત કહ્યું છે.
યે ચ શૃણ્વંતિ સતતં વાચ્યમાનં નરોત્તમ
અને જે ઉત્તમ પુરુષો હંમેશા આ વાત સાંભળે છે,
સંસારસાગરગુહાં સુસુખં વિહર્તું વાંછંતિ યે કુરુકુલોદ્ભવ શુદ્ધસત્ત્વાઃ
કુરુ કુળના શુદ્ધહૃદય લોકો, જે સંસારના સાગર જેવી ગુફામાં આનંદથી ફરવાનું ઇચ્છે છે,
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાઽપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદેઽઅનંતચતુર્દશીવ્રતવર્ણનં નામ ચતુર્નવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તર પર્વમાં, શ્રીકૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં, અનંતચતુર્દશી વ્રતનું વર્ણન નામે ચોરાણું અધ્યાય છે.
શ્રવણિકાવ્રતમ્ એતાઃ કાઃ કિં ચ કુર્વંતિ ધર્મં ચાસાં બ્રવીહિ મે
શ્રવણિકા વ્રત — એ કોણ છે, શું કરે છે અને તેમનો ધર્મ શું છે? મને એ વિશે કહો.
બ્રહ્મણા પ્રથમં સૃષ્ટા નિયોગશ્ચ જને કૃતઃ
બ્રહ્માએ પહેલા તેમને સર્જ્યા અને લોકોમાં આદેશ આપ્યો.
યો યદ્વદતિ લોકેસ્મિઞ્છુભં વાપ્યથ વાઽશુભમ્
આ દુનિયામાં જે કોઈ પણ શુભ કે અશુભ વાત કહે છે,
જાતાસ્ત્રિલોકે પૂજ્યાસ્તુ નિયમેન પ્રજાપતે
ત્રણે લોકમાં જન્મેલી એ સર્વે, પ્રજાપતિના નિયમ પ્રમાણે, સૌના પૂજનીય છે.
તાસામસ્તીહ સા શક્તિરચિન્ત્યા તર્કહેતુભિઃ
એમાં, અહીં, એ શક્તિ તર્કથી સમજવી અશક્ય છે.
તચ્છૃણ્વંતિ યતઃ પાર્થ નૈકા શ્રાવણિકા મતાઃ
પાર્થ, કારણ કે એ લોકો સાંભળે છે, એ માત્ર શ્રાવક ગણાતા નથી.
યથા હિ સિદ્ધગંધર્વા નાગાઃ કિંપુરુષાઃ ખગાઃ તથૈતાઃ પુણ્યનામાનો વંદ્યાઃ શ્રાવણિકાઃ સ્મૃતાઃ
જેમ સિદ્ધ, ગંધર્વ, નાગ, કિમ્પુરુષ અને પક્ષીઓ છે, તેમ આ પુણ્યવાન શ્રાવણિકા પણ વંદનીય અને સ્મરણિય છે.
તા સમુદ્દિશ્ય કર્તવ્યસ્તં નારીનરૈરિહ
એ લોકોના ધ્યાનમાં રાખીને, અહીં પુરુષ અને સ્ત્રીઓએ કર્મ કરવું જોઈએ.
આઘ્રાય ધૂપં પક્વાન્નં જલં ચાગન્ધ મેવ ચ
ધૂપ, પકવ ખોરાક, પાણી અને સુગંધ અર્પણ કર્યા પછી,
અદત્ત્વા યદિ મૃત્યુઃ સ્યાદંતરાલેપિ પાંડવ સફેનિલૈર્મુખૈ રૌદ્રૈર્ભ્રિયંતે નીચદુઃખિતાઃ ।। 4.95.
પાંડવ, જો કોઈ અર્પણ ન કરે, તો વચ્ચે જ મૃત્યુ થઈ શકે છે; દુઃખી અને નીચ લોકો ક્રોધી, ફેનવાળા મુખવાળા પ્રાણીઓથી પીડાય છે.
શ્રૂયંતે હિ પુરા પાર્થ પૃથિવ્યાં નહુષો નૃપઃ
પાર્થ, એવું સાંભળવામાં આવે છે કે પૃથ્વી પર પહેલાં નહુષ નામનો રાજા હતો.
પ્રત્યક્ષરૂપસંપન્ના દર્શનીયતરા શુભા
તે સ્ત્રી સ્પષ્ટ રૂપ ધરાવતી, ખૂબ સુંદર અને શુભ હતી.
શબ્દગદ્ગદસંભાષા મત્તમાતંગગામિની
એની બોલી અસ્પષ્ટ હતી, જેમ કે મદમસ્ત હાથી ચાલે ત્યારે અવાજ થાય છે.
સા કદાચિદ્ગતા સ્નાતું ગંગાયાં ચાશ્રમે મુનેઃ
ક્યારેક એ ગંગા તટે, મુનિના આશ્રમમાં, સ્નાન કરવા ગઈ હતી.
ભોજયંતી મુનીનાં તુ પત્નીર્નાનાન્નભોજનૈઃ
એ મુનિની પત્નીઓને વિવિધ ખોરાકથી ભોજન કરાવતી હતી.
પૂજ્યં ભગવતિ બ્રૂહિ કિમેતદ્વ્રતમુચ્યતે
પૂજ્યે, કહો તો, આ વ્રત કયું કહેવાય છે?
અરુન્ધત્યુવાચ જયશ્રિયે શૃણુષ્વ ત્વં નામ્ના શ્રાવણિકાવ્રતમ્
અરુંધતી બોલી: જયશ્રી, સાંભળ, આ શ્રાવણિકા નામનું વ્રત છે.
ગૂઢં બહ્મર્ષિસર્વસ્વં સુપતિવ્રતકં શુભમ્
આ વ્રત ગુપ્ત છે, મહાન ઋષિઓનું સર્વસ્વ છે, અને પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ માટે ખૂબ શુભ છે.
એવમુક્તા જયશ્રીસ્તુ ભોજ્યે તસ્મિન્યદૃચ્છયા
આ રીતે કહેવામાં આવ્યા પછી, જયશ્રીએ ત્યાં અચાનક ભોજન લીધું.
ભુક્ત્વાચમ્ય જગામાથ સ્વપુરં પરમેશ્વરમ્ 4.95.
ભોજન કરીને અને મોં ધોઈ, એ પછી પોતાના શહેરમાં, પરમેશ્વર પાસે ગઈ.
તતસ્તુ સમયે પૂર્ણે મ્રિયમાણા મહાસતી
પછી, સમય પૂરું થતાં, મહાસતી સ્ત્રી મૃત્યુ પામતી હતી.
અનન્ત ઉવાચ । તુષ્ટોઽહં બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ ભક્ત્યા તવ વિશેષતઃ । વરં ગૃહાણ વિપ્રેન્દ્ર તુષ્ટોઽસ્મિ ત્યજ વિસ્મયં ।। । કૌણ્ડિન્ય ઉવાચ । સ્વકર્મ્મફલભોગેન યાં યાં યોનિં વ્રજામ્યહં । તસ્યાં તસ્યાં હૃષીકેશ હરિભક્તિર્દૃઢાસ્તુ મે ।। અતિપ્રમાદાન્મોહાદ્વા યન્મયા દુષ્કૃતં કૃતં । તદાગઃ ક્ષમ્યતાં નાથ પ્રણમામિ પુનઃ પુનઃ ।। શ્રુત્વાનન્તસ્તુ તદ્વાક્યં દદૌ તસ્મૈ વરત્રયં । દારિદ્રનાશનં ધર્મ્મં વિષ્ણુલોકં તથાક્ષયં
અનંતે કહ્યું: 'હું તારી ખાસ ભક્તિથી પ્રસન્ન છું, બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ. તું વર માંગ, હું ખુશ છું; આશ્ચર્ય છોડ.' કૌંડિન્યે કહ્યું: 'મારા કર્મના ફળ ભોગવીને, જે-જે યોનિમાં જઈશ, એ-એમાં, હૃષીકેશ, મારી હરિભક્તિ દૃઢ રહે. બહુ ભૂલ કે મોહથી મેં જે દુષ્કૃત્ય કર્યું છે, એ પાપ માફ કર, નાથ; હું વારંવાર નમું છું.' અનંતે એ વાક્ય સાંભળી, તેને ત્રણ વર આપ્યા: ગરીબીનો નાશ, ધર્મ અને વિષ્ણુનું અવિનાશી લોક.