ભર્તા તસ્યાઃ સમાગત્ય તાં દદર્શ મહાધનામ્
તેણીનો પતિ આવ્યો અને તેને વિશાળ ધનથી સજ્જ જોઈ.
પુનર્જગામ સા હૃષ્ટા ગોરથેન સ્વમાશ્રમમ્ તેનાનંતપ્રભાવેણ શુભગોધનસંકુલઃ
તે ખુશ થઈને ગાયના રથમાં, શુભ ગોધનથી ઘેરાયેલી, અનંતની શક્તિથી પોતાના આશ્રમમાં પરત ગઈ.
ગૃહાશ્રમઃ શ્રિયા યુક્તો ધનધાન્યસમાયુતઃ
આ ઘર-આશ્રમમાં વૈભવ, ધન અને અનાજની ભરપૂરતા હતી.
સાપિ માણિક્યકાઞ્ચીભિર્મુક્તાહારવિભૂષિતા
તે મણિકયની કાંસી અને મુક્તાની હારથી સજ્જ હતી.
કદાચિદુપવિષ્ટેન દૃષ્ટં બદ્ધં સુદોરકમ્
ક્યારેક બેઠા બેઠા, તેણે મજબૂત રીતે બાંધેલો દોરો જોયો.
તેન કર્મવિપાકેણ તસ્ય સા શ્રીઃ ક્ષયં ગતા
તે કર્મના પરિણામે, તેની સંપત્તિ ઓછી થઈ ગઈ.
યદ્યદેવાગતં ગેહે તત્ર તત્રૈવ નશ્યતિ
જે પણ ઘરમા આવ્યું છે, એ દરેક જગ્યાએ એ જ ત્યાં જ નાશ પામે છે.
અનંતાક્ષેપદોષેણ દારિદ્ર્યં પતિતં ગૃહે
અનંત ટકરાવાની ભૂલના કારણે, ઘરમાં ગરીબી આવી પડી છે.
તતો જગામ કૌંડિન્યો નિર્વેદાદ્વનગહ્વરમ્
પછી કૌંડિન્યે નિરાશ થઈને જંગલના ઊંડા ભાગમાં ગયો.
વ્રતં નિરશનં ગૃહ્ય બ્રહ્મચર્યં જપન્હરિમ્
એણે ઉપવાસનું વ્રત ધારણ કર્યું, બ્રહ્મચર્ય પાળ્યું અને હરિનું નામ જપ્યું.
તત્રાપશ્યન્મહાવૃક્ષં ફલિતં પુષ્પિતં તથા તદ્બ્રૂહિ સોપ્યુવાચેદં નાનંતં વેદ્મ્યહં દ્વિજ
ત્યાં એણે એક મોટું વૃક્ષ જોયું, જે ફળ અને ફૂલથી ભરેલું હતું. એણે કહ્યું, 'મને કહો', તો વૃક્ષે જવાબ આપ્યો, 'હું અનંતને જાણતો નથી, હે દ્વિજ.'
એવં નિરીક્ષિતસ્તેન ગાં દદર્શ સવત્સકામ્
એ રીતે જોતા, એણે એક ગાયને તેના વાછરડા સાથે જોયી.
સોબ્રવીદ્ધેનુકે બ્રૂહિ યદ્યનંતસ્ત્વયેક્ષિતઃ
એણે ગાયને પૂછ્યું, 'તમે અનંતને જોયો હોય તો મને કહો.'
તતો જગામાથ વને ગોવૃષં શાદ્વલે સ્થિતમ્
પછી એ જંગલમાં ગયો અને લીલા ઘાસ પર ઊભેલા બળદને જોયો.
ગોવૃષસ્તમુવાચાથ નાનન્તો વીક્ષિતો મયા
બળદે એણે કહ્યું, 'હું અનંતને જોયો નથી.'
અન્યોન્યજલકલ્લોલવીચિભિઃ પરિશોભિતમ્
પાણીની લહેરો અને તરંગોથી સજ્જ થયેલું હતું.
સેવિતં ભ્રમરૈર્હંસૈશ્ચક્રૈઃ કારંડવૈર્બકૈઃ
મધમાખીઓ, હંસો, ચક્ર, કારંડવ અને બકાઓ ત્યાં સેવા કરતા હતા.
ઊચતુઃ પુષ્કરિણ્યૌ તં નાનંતં વિદ્વહે દ્વિજ
એ બે કમળની તળાવોએ એણે કહ્યું, 'હે દ્વિજ, અમે અનંતને જાણતા નથી.'
તાવપ્યુક્તૌ સુમંતેન તસ્યાપિ વિનિવેદિતમ્
એ બંનેએ સુમંતને પણ કહ્યું, અને એણે પણ એમ જ જણાવ્યું.
તસ્મિન્ક્ષણે મુનિવરે કૌંડિન્યે બ્રાહ્મણોત્તમે
એ ક્ષણે, મહાન મુનિ કૌંડિન્ય, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ,
વૃદ્ધબ્રાહ્મણરૂપેણ ઇત એહીત્યુવાચ તમ્
વૃદ્ધ બ્રાહ્મણના રૂપમાં એણે કહ્યું, 'અહીં આવો.'
તાં પુરીં દર્શયામાસ દિવ્યનારીનરૈર્યુતામ્
એણે એ શહેર બતાવ્યું, જ્યાં દિવ્ય સ્ત્રીઓ અને પુરુષો હતા.
પાર્શ્વસ્થશંખચક્રાસિગદાગરુડશોભિતમ્
પાર्श્વમાં શંખ, ચક્ર, તલવાર, ગદા અને ગરુડથી શોભિત હતું.
વિભૂતિભેદૈશ્ચાનન્તમનન્તં પરમેશ્વરમ્
વિવિધ વિભૂતિઓથી, અનંત, અનંત, પરમેશ્વર.
પાપોહં પાપકર્માહં પાપાત્મા પાપસમ્ભવઃ
હું પાપી છું, મારા કામો પાપી છે, મારી આત્મા પાપી છે અને હું પાપમાંથી જન્મેલો છું.
અદ્ય મે સફલં જન્મ જીવિતં ચ સુજીવિતમ્ ગર્દભં કુઞ્જરં ચૈવ દેવ મે બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ
આજે મારું જન્મ ફળદાયી છે અને મારું જીવન સારું જીવાયું છે; દેવ, મને ગધેડા અને હાથી વિશે સાચું કહો.
વિદ્યાદાનં નોપકુર્વઞ્છિષ્યેભ્યસ્તરુતાં ગતઃ
મારા શિષ્યોને જ્ઞાનનું દાન ન આપીને, હું વૃક્ષ જેવો અવસ્થામાં પહોંચી ગયો છું.
સા ગૌર્વસુન્ધરા દૃષ્ટા નિષ્ફલા યા ત્વયેક્ષિતા
જે ગાય કે ધરતી તું જોઈ છે, તે તારા દૃષ્ટિથી નિષ્ફળ બની ગઈ છે.
ધર્માધર્મવ્યવસ્થાનં તચ્ચ પુષ્કરિણીદ્વયમ્ બ્રાહ્મણોસાવનંતોહં ગુહાસંસારગહ્વરે
ધર્મ અને અધર્મની વ્યવસ્થા, એ બે પવિત્ર તળાવ, અને હું એ અનંત બ્રાહ્મણ છું, જે ગુફા જેવી સંસારની ખાઈમાં છે.
ઇત્યુક્તં તે મયા સર્વં વિપ્ર ગચ્છ પુનર્ગૃહમ્
હું તને બધું કહી દીધું છે; બ્રાહ્મણ, હવે તું ફરી તારા ઘરે જા.