યસ્યાં મનોરથં યંયં સમુદ્દિશ્ય હ્યુપોષતિ
આ દિવસે, જે મનમાં ઇચ્છા હોય, એ નિશ્ચય કરીને ઉપવાસ કરે છે.
ચતુર્દશ્યાં નિરાહારઃ સમભ્યર્ચ્ય ત્રિલોચનમ્ પઞ્ચગવ્યં નિશિ પ્રાશ્ય સ્વપ્યાદ્ભૂમૌ વિમત્સરઃ
ચૌદસના દિવસે ઉપવાસ કરીને, ત્રિનયન ભગવાનની પૂજા કરીને, રાત્રે પંચગવ્ય પીવી અને જમીન પર નિરમો થઈ સૂવું.
શ્યામાકમથ વા ભુક્ત્વા તૈલક્ષારવિવર્જિતમ્
શ્યામાકના દાણા ખાઈ, તેલ અને ક્ષારથી દૂર રહીને.
અગ્નયે હવ્યવાહનાય સોમાયાંગિરસે નમઃ
અગ્નિ, હવ્યવાહન, સોમ અને આંગિરસને નમસ્કાર.
પૂજયિત્વા વિધાનેન હોમં કૃત્વા તથૈવ ચ
વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરીને, હોમ પણ એ જ રીતે કરવો.
નમસ્ત્રિમૂર્તયે તુભ્યં નમઃ સૂર્યાગ્નિરૂપિણે
ત્રિમૂર્તિને નમન, સૂર્ય અને અગ્નિરૂપ તમને નમસ્કાર.
નીરાજનં તતઃ કૃત્વા પશ્ચાદ્ભુંજીત વાગ્યતઃ 4.93.
નિરાજન કર્યા પછી, મૌન રહીને ભોજન કરવું.
સૌવર્ણં કારયેદ્દેવં ત્રિનેત્રં શૂલપાણિનમ્
સોનાથી દેવની પ્રતિમા બનાવવી, ત્રણ આંખો અને ત્રિશૂલ ધરાવતી.
ચન્દનેનાનુલિપ્તાઙ્ગં સિતમાલ્યોપશોભિતમ્ સર્વકાલિકમેતત્તે કથિતં વ્રતમુત્તમમ્
ચંદનથી અંગો લિપ્ત અને સફેદ ફૂલોના હારથી સજેલી; આ શ્રેષ્ઠ વ્રત સર્વ કાળ માટે યોગ્ય છે, એવું જણાવાયું છે.
સંવત્સરં સમાપ્તં હિ વ્રતસ્ય તુ યદા ભવેત્ મૃતસ્ય દેહો દિવ્યસ્થો દિવ્યાલંકારભૂષિતઃ
વ્રતનું એક વર્ષ પૂર્ણ થાય ત્યારે, મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનું શરીર દિવ્ય અવસ્થામાં, સ્વર્ગીય આભૂષણોથી શોભિત થાય છે.
દિવ્યનારીગણવૃતો વિમાનવરમાસ્થિતઃ
દિવ્ય સ્ત્રીઓના સમૂહથી ઘેરાયેલો, શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં આરૂઢ થાય છે.
ઇહ ચાગત્ય કાલાંતે જાતઃ સ ચ નૃપો ભવેત્
અહીં સમયના અંતે પાછો આવી, જન્મ લઈને રાજા બને છે.
શ્રીમાન્વાગ્મી કૃતી ધીમાન્પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ
તે વૈભવી, વાકપટુ, કાર્યકુશળ, બુદ્ધિશાળી અને પુત્ર-પૌત્રોથી ઘેરાયેલો હોય છે.
યે દુર્લ્લભા ભુવિ સુરોરગમાનવાનાં કામા હ્યનુત્તમગુણેન યુતાઃ સદૈવ
જે ઇચ્છાઓ પૃથ્વી પર દુર્લભ છે, દેવો, નાગો અને દેવમાનોમાં પણ, એ હંમેશા શ્રેષ્ઠ ગુણોથી યુક્ત હોય છે.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃ્ષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદે આગ્નેયીચતુર્દશીવ્રતવર્ણનં નામ ત્રિનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં, શ્રી કૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં, આગ્નેયી ચતુર્દશી વ્રતનું વર્ણન ત્રાનવાં-ત્રીસમા અધ્યાયમાં પૂર્ણ થાય છે.
સર્વકામપ્રદં નૃણાં સ્ત્રીણાં ચૈવ યુધિષ્ઠિર
યુધિષ્ઠિર, આ વ્રત પુરુષો અને સ્ત્રીઓના સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
શુક્લપક્ષે ચતુર્દશ્યાં માસિ ભાદ્રપદે શુભે
શુભ ભાદ્રપદ મહિનામાં, શુક્લપક્ષની ચતુર્દશી તિથિએ.
કિં શેષનાગ આહોસ્વિદનંતસ્તક્ષકઃ સ્મૃતઃ
શું શેષનાગ, અનંત કે તક્ષક યાદ કરવામાં આવે છે?
પરમાત્માથ વાનંત ઉતાહો બ્રહ્મ ઉચ્યતે
પરમાત્મા, અનંત કે બ્રહ્મા કહેવાય છે?
આદિત્યાદિષુ વારેષુ યઃ કાલ ઉપપદ્યતે
સૂર્યાદિ દિવસોમાં, જે સમય આવે છે.
કલાકાષ્ઠામુહૂર્તાદિ દિનરાત્રિશરીરવાન્
કલા, કાષ્ઠા, મુહૂર્ત અને દિવસ-રાત જેવા સમયના ભાગોનું સ્વરૂપ ધરાવે છે.
યોઽયં કાલો મયાખ્યાતસ્તવ ધર્મભૃતાં વર
હે ધર્મના શ્રેષ્ઠ રક્ષક, મેં તને જે સમય વિશે કહ્યું છે,
દાનવાનાં વિનાશાય વસુદેવકુલોદ્ભવમ્
તે દાનવોના વિનાશ માટે છે અને વસુદેવના વંશમાં જન્મે છે.
બ્રહ્માણં ભાસ્કરં શેષં સર્વવ્યાપિનમીશ્વરમ્
તે બ્રહ્મા, સૂર્ય, શેષ અને સર્વત્ર વ્યાપક ઈશ્વર છે.
પ્રત્યયાર્થં મયાખ્યાતં સોઽહં પાર્થ ન સંશયઃ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ અનન્તવ્રતમાહાત્મ્યવિધિં વદ વિદાં વર
નિશ્ચય માટે મેં આ બધું સમજાવ્યું છે; હું એ જ છું, હે પાર્થ, તેમાં કોઈ શંકા નથી. યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: હે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ, અનંત વ્રતની મહિમા અને વિધિ જણાવો.
કિં પુણ્યં કિં ફલં ચાસ્ય હ્યનુષ્ઠાનવતાં નૃણામ્
જે લોકો આ વ્રત કરે છે, તેમને શું પુણ્ય અને શું ફળ મળે છે?
એવં સમસ્તં વિસ્તાર્ય બ્રૂહ્યનંતવ્રતં હરે શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ આસીત્પુરા કૃતયુગે સુમંતો નામ વૈ દ્વિજઃ
આ રીતે બધું વિગતે સમજાવીને, હે હરિ, અનંત વ્રત વિશે કહો. શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: પ્રાચીન સમયમાં, કૃતયુગમાં, સુમંત નામનો એક બ્રાહ્મણ હતો.
વશિષ્ઠગોત્રે ચોત્પન્નઃ સુરૂપશ્ચ ભૃગોઃ સુતામ્
તે વશિષ્ઠ વંશમાં જન્મેલો, સુંદર અને ભૃગુની દીકરી સાથે લગ્ન કર્યો હતો.
તસ્યાઃ કાલેન સંજાતા દુહિતાનંતલક્ષણા
સમય જતા, તેના ઘરે અનંતના લક્ષણો ધરાવતી એક દીકરી જન્મી.
માતા ચ તસ્યાઃ કાલેન હરદાહેન પીડિતા
સમય સાથે તેની માતા રોગની તીવ્ર પીડાથી પીડાઈ ગઈ.