ઊષ્મયા જાતકલ્માષં જ્ઞાત્વા સંહૃષ્ટમાનસઃ
ઉષ્માથી કળંકિત થયો છે એ જાણીને, એના મનમાં આનંદ થયો.
ઊષ્મયા કલ્મષીભૂય હ્યગ્નિર્ગર્ભં ધરિષ્યતિ
ઉષ્માથી કળંકિત થઈને, અગ્નિ ગર્ભ ધારણ કરશે.
પંડાગ્નિપાલને પુણ્યં યદ્દૃષ્ટં બ્રહ્મવાદિભિઃ
બ્રહ્મને જાણનારા જે પુણ્ય અગ્નિની રક્ષા કરતાં જોવા મળે છે, એમાં છે.
વંશસ્યાનુગ્રહં કૃત્વા દેવ્યાહૃતિમથાબ્રુવન્
વંશ પર કૃપા કરી, પછી તેઓ દેવીને અર્પણ વિશે બોલ્યા.
ભૂયોઽપિ કેન કાલેન અગ્નિરગ્નિત્વમાપ્તવાન્
થોડા સમય પછી, અગ્નિએ ફરી પોતાનું અગ્નિત્વ પ્રાપ્ત કર્યું.
યસ્મિન્કાલે તિથી યસ્યા પુનરગ્નિત્વમાપ્તવાન્
કયા સમયે, કઈ તિથિએ, એણે ફરીથી પોતાનું અગ્નિત્વ મેળવ્યું?
ઉતથ્યાઙ્ગિરસોઃ પૂર્વમાસીદ્વ્યતિકરો મહાન્ ઉતથ્યેનૈવમુક્તસ્તુ અઙ્ગિરાઃ પ્રાહ તં મુનિમ્ ।।4.93.
ઉતથ્ય અને અંગિરસ વચ્ચે પહેલાં મોટો વિવાદ થયો હતો. ઉતથ્યએ એમ કહ્યું ત્યારે અંગિરસે એ મુનિ સાથે વાત કરી.
ગચ્છાવો બ્રહ્મસદનં મરીચિપ્રમુખૈર્દ્વિજૈઃ ઉતથ્યઃ પ્રાહ સદ્બ્રહ્મનૃષીંસ્તાન્સ્તબ્ધમાનસઃ
ચાલો, મરીચિ સહિતના દ્વિજ સાથે બ્રહ્માના ઘર જઈએ. ઉતથ્યે મન મજબૂત રાખીને એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઋષિઓને કહ્યું.
જ્યાયાન્વા કતમોસ્માકમિતિ નઃ કથ્યતાં સ્ફુટમ્
અમારી વચ્ચે કોણ વધુ મહાન છે, એ સ્પષ્ટ રીતે અમને કહો.
અથોવાચ મુનિર્બ્રહ્મા તાવુભૌ કુદ્ધમાનસૌ
પછી બ્રહ્મા મુનિએ બંને, જેમના મન ઉશ્કેરાયેલા હતા, એમને કહ્યું.
તતો વિવાદં પશ્યામિ ભવતાં તૈઃ સમેત્ય ચ
હવે હું જોઈ રહ્યો છું કે તમે બંને સાથે મળીને વિવાદ કરી રહ્યા છો.
લોકપાલાન્મહેંદ્રાદીન્સયમાન્વારુણાનિલાન્
લોકોના રક્ષક મહેન્દ્ર અને બીજા, યમ, વરુણ અને અનિલ—
ગંધર્વાન્વિત્તરક્ષોઘ્નાન્રાક્ષસાન્દૈત્યદાનવાન્
ગંધર્વો, કુબેર, રાક્ષસોનો નાશ કરનાર, રાક્ષસો, દૈત્ય અને દાનવો—
દૃષ્ટ્વા તુ વિબુધાન્સર્વાન્બ્રહ્મા પ્રોવાચ તાનૃષીન્
બધા દેવતાઓને જોઈને, બ્રહ્માએ એ ઋષિઓને કહ્યું.
એવમુક્તો ગતસ્તાવદુતથ્યઃ સૂર્યમંડલમ્
એ રીતે કહેવામાં આવ્યા પછી, ઉતથ્ય સૂર્યમંડળ તરફ ગયો.
સ ઉતથ્યમથોવાચ કથં બ્રહ્મન્વ્રજામ્યહમ્
પછી તેણે ઉતથ્યને પૂછ્યું: 'બ્રાહ્મણ, હું કેવી રીતે જઈ શકું?'
એવમુક્તો મુનિઃ પ્રાયાત્સર્વ દેવસમાગમમ્ 4.93.
એ રીતે કહેવામાં આવ્યા પછી, એ મુનિ બધા દેવોની સભામાં ગયો.
ઉવાચાઙ્ગિરસં બ્રહ્મા શીઘ્રમેનં ત્વમાનય
બ્રહ્માએ અંગિરસને કહ્યું: 'ઝલદી એને અહીં લાવ.'
એહ્યેહિ ભગવન્સૂર્ય તપ્યતે ભવતાન્વહમ્
આવો, આવો, ભગવંત સૂર્ય; તમે રોજ એના કારણે દહાઈ રહ્યા છો.
સ્થિત્વા મુહૂર્તં પ્રોવાચ કિં વા કાર્યમુપસ્થિતમ્
થોડી વાર ઊભા રહીને, તેણે પૂછ્યું: 'કયો કામ ઉભું થયું છે?'
ગચ્છ શીઘ્રં ન દહતે ભુવનં યાવદંગિરાઃ
ઝલદી જાઓ, કારણ કે અંગિરસ તમારી ગેરહાજરીમાં દુનિયા દહશે નહીં.
પાટલો હરિતઃ શોણઃ શ્વેતો વર્ણઃ પ્રણાશિતઃ દગ્ધમઙ્ગિરસા સર્વં ભૂયોઽપિ પ્રદહિષ્યતિ
લાલ, લીલો, ગુલાબી અને સફેદ—આ બધા રંગો નાશ પામ્યા છે; અંગિરસે બધું દહ્યું છે અને ફરી દહશે.
યાવચ્ચ દહતે સર્વં ભુવનં તપસાંગિરાઃ
જ્યારે સુધી અંગિરસ પોતાના તપથી આખી દુનિયા દહે છે—
એવમુક્તઃ સ વિભુના સ્વસ્થાનમધિરૂઢવાન્
ભગવંતે એમ કહ્યું પછી, એ પોતાના સ્થાન પર પાછો ગયો.
ગત્વાઙ્ગિરા ઉવાચેદં ગતઃ કિં કરવાણ્યહમ્
અંગિરાએ ત્યાં જઈને પૂછ્યું: 'હવે હું શું કરું?'
સંપ્રશસ્યોચુરગ્નિત્વં કુરુ તાવન્મહીતલે
તેમણે અંગિરાને વખાણી અને કહ્યું: 'અગ્નિ, તું પૃથ્વી પર તારો કામ કર.'
યાવદગ્નિં પ્રપશ્યામઃ ક્વાસૌ નષ્ટઃ ક્વ તિષ્ઠતિ 4.93.
અગ્નિને જોતા સુધી, એ ક્યાં છે, ક્યાં ગુમ થયો છે, ક્યાં રહે છે?
દેવૈર્દૃષ્ટો યથા હ્યગ્નિસ્તત્તે સર્વં નિવેદિતમ્
દેવતાઓએ અગ્નિને જેમ જોયો, એ બધું તને જણાવી દીધું છે.
અગ્નેઽગ્નિત્વં કુરુષ્વ ત્વમંગિરાસ્તુ યથા પુરા
અગ્નિ, તું તારો સ્વરૂપ ધારણ કર; અંગિરા, તું પણ પહેલા જેવું જ કર.
કો મેઽપહૃતં તેજઃ કેનાગ્નિત્વં કૃતં ત્વિહ
મારું તેજ કોણ લઈ ગયું? અહીં કોણે અગ્નિનો સ્થાન લીધું છે?