તપસા તસ્ય તુષ્ટેન ચતુર્વક્ત્રેણ ભારત ।।4.85.
એ રાજાએ તપસ્યા કરીને, ચાર મુખ વાળા બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કર્યા હતા, હે ભારત વંશજ.
સમસ્તભૃત્યસહિતઃ સાંતઃપુરપરિસ્થિતઃ
એ રાજા પોતાના બધા સેવકો અને અંતઃપુર સાથે ત્યાં હતો.
કલ્પાદૌ સપ્તમે દ્વીપે તેન પુષ્કરવાસિનઃ
કલ્પના આરંભે, સાતમા દ્વીપ પર, પુષ્કરવાસીઓ દ્વારા એનું નિવાસ હતું.
તદૈવ બ્રહ્મણા દત્તં યાનમસ્ય યતો નૃપ
એ સમયે, બ્રહ્માજીએ એ રાજાને એક રથ આપ્યો હતો, હે રાજા.
નાગસ્ય તસ્યાસ્ય જગત્ત્રયેપિ બ્રહ્માંબુજસ્થસ્ય તપોઽનુભાવાત્
બ્રહ્માજીના કમળ પર વસતા એ સાપના તપથી, ત્રણેય લોકમાં પણ એનો પ્રભાવ વ્યાપ્યો હતો.
નામ્ના ચ લાવણ્યવતી બભૂવ યા પાર્વતીવેષ્ટતમા ભવસ્ય
એ સ્ત્રીનું નામ લાવણ્યવતી પડ્યું, જે ભવને પાર્વતી જેટલી જ પ્રિય હતી.
તદાત્મનઃ સર્વમવેક્ષ્ય રાજા મુહુર્મુહુર્વિસ્મયમાસસાદ
પછી રાજાએ પોતે જ આ બધું જોઈને વારંવાર આશ્ચર્યમાં પડી ગયો.
કસ્માદ્વિભૂતિરમલા મમ મર્ત્યપૂજ્યા જાયા ચ સર્વવિજિતામરસુન્દરી યા
મારે કેમ આવી નિર્મળ મહિમા અને એવી પત્ની મળી છે, જેને મનુષ્યો પણ પૂજે છે અને જે દેવીઓ કરતાં પણ સુંદર છે?
યસ્મિન્પ્રવિષ્ટમપિ કોટિશતં નૃપાણાં સામાત્યકુજરનરાશ્વઘનાવૃતાનામ્
એમાં કરોડો રાજાઓ, તેમના મંત્રીઓ, હાથીઓ, ઘોડાઓ અને માણસોની ભીડ સાથે પ્રવેશે તો પણ—
તસ્માત્કિમન્યજનનીજઠરોદ્ભવેન ધર્માદિકં કૃતમશેષજનાતિગં સ્યાત્
બીજા જન્મથી, સ્ત્રીના ગર્ભમાંથી જન્મીને, એવું કયું પુણ્ય થાય કે જે બધાં જીવોએ મેળવેલા ધર્મ અને ગુણોથી વધારે હોય?
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ધ્યાનેના વેક્ષ્ય ચાખિલમ્ 4.85.
એના એ વચન સાંભળી અને ધ્યાનથી બધું જાણી—
લુબ્ધકસ્ત્વં પુરા રાજન્સર્વસત્ત્વભયંકરઃ
હે રાજા, તું પહેલાં એક શિકારી હતો, જે બધાં જીવજંતુઓ માટે ભયજનક હતો.
યતમધ્યો હ્રસ્વકેશઃ કૃષ્ણાંગો રક્તલોચનઃ
તારી ઊંચાઈ ઓછી, વાળ નાના, રંગ કાળો અને આંખો લાલ હતી.
અભૂદનાવૃષ્ટિરતીવ રૌદ્રા કદાચિ દાહારનિમિત્તરોષઃ
એક સમયે ભારે દુષ્કાળ પડ્યો હતો અને ભૂખ-તરસથી ગુસ્સે થઈને તું બહુ ક્રૂર બની ગયો હતો.
ઉન્મૂલ્ય લોભાચ્ચ પુરં સમસ્તં ભ્રાંતં ત્વયાશેષમહત્તદા સીત્
લોભના કારણે તું આખું શહેર લૂંટી નાખ્યું અને એ સમયે બધે ભટકતો રહ્યો, બધાને મુશ્કેલીમાં મૂકતો.
ઉપવિષ્ટસ્ત્વમેકસ્મિન્સભાર્યો ભવનાંગણે
પછી તું તારી પત્ની સાથે ઘરના આંગણે એકલો બેઠો હતો.
સમાપ્ય માઘમાસસ્ય દ્વાદશ્યાં લવણાચલમ્
માઘ મહિનાની દ્વાદશી દિવસે, તું લવણાચલ પર્વત પર ગયો હતો.
અલંકૃત્ય હૃષીકેશં સીવર્ણં પરમં પદમ્
ત્યાં તું હૃષીકેશ, એટલે કે સુવર્ણમય પરમ સ્થાનને શોભાવ્યું.
કિમેભિઃ કમલૈઃ કાર્યં વરં વિષ્ણુરલંકૃતઃ
આ કમળોનો શું ઉપયોગ? શ્રેષ્ઠ તો એ છે કે વિષ્ણુને શોભાવવો.
તત્પ્રસંગાત્સમભ્યર્ચ્ય કેશવં લવણાચલમ્
એ પ્રસંગે, તું લવણાચલ પર કેશવની પૂજા કરી—
અથાનંગવતી તુષ્ટા તયોર્હોનશતત્રયમ્ 4.85.
પછી અનંગવતી પ્રસન્ન થઈને એમને ત્રણસો હોળી અર્પણ કરી.
અનંગવતી ચ પુનસ્તયોરન્નં ચતુર્વિધમ્
અને અનંગવતીએ ફરી એમને ચાર પ્રકારનું ભોજન આપ્યું.
તાભ્યાં તુ તદપિ ત્યક્તં ભોજ્યાવઃ શ્વો વરાનને
એ બંનેએ આવતીકાલ માટેનું ખોરાક પણ છોડી દીધું, હે સુંદર મુખવાળી.
જન્મપ્રભૃતિ પાપિષ્ઠાવાવાં દેવિ દૃઢવ્રતે
હે દેવી, જન્મથી જ અમે બંને પાપી છીએ અને અડગ વ્રત ધરાવીએ છીએ.
ઇતિ જાગરણં તાભ્યાં પ્રસંગાત્તદનુષ્ઠિતમ્
એ બંનેએ સાથે મળીને જાગરણ કર્યું.
ગ્રામશ્ચ ગુરવે ભક્ત્યા વિપ્રેભ્યો દ્વાદશૈવ હિ
ગામ ગુરુને ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવામાં આવ્યું અને બાર ગામ બ્રાહ્મણોને આપ્યા.
ભોજનં ચ સુહૃન્મિત્રદીનાંધકૃપણૈઃ સમમ્
મિત્રો, સાથીઓ, ગરીબો, અંધ અને દુઃખી લોકો સાથે ખોરાક સમાન રીતે વહેંચવામાં આવ્યું.
ભવાઁસ્તુ લુબ્ધકો જાતઃ સપત્નીકો નરેશ્વરઃ
હે રાજા, તમે અને તમારી પત્ની શિકારી બની જાઓ.
પ્રાપ્તં સુદુર્લ્લભં વીર ત્વયા પુષ્કરમન્દિરમ્
હે વીર, તમે બહુ દુર્લભ પુષ્કર મંદિર પ્રાપ્ત કર્યું છે.
યથા કામગતં દક્ષં પદ્મયોનિં વિરિંચિના
જેમ વિરીંચિએ પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે કમળમાંથી જન્મેલા દક્ષ પાસે ગયો હતો.