સર્વાત્મને શિરો રાજન્નમ ઇત્યભિપૂજયેત્ 4.85.
હે રાજા, સર્વાત્મા ભગવાનને માથા પર વંદન કરવી જોઈએ; આ રીતે પૂજા કરવી.
દત્તાત્રેયં યથા વ્યાસમુત્પલેન સમન્વિતમ્
દત્તાત્રેય અને વ્યાસજી, ઉત્પલ સાથે, એમની પણ પૂજા કરવી.
સમાપ્યૈવં યથાશક્ત્યા દ્વાદશ દ્વાદશીર્નરઃ શય્યાં દદ્યાન્મુનિશ્રેષ્ઠ ગુરવે રસસંયુતામ્
આ રીતે, જેટલી શક્તિ હોય એટલી રીતે, બાર દ્વાદશીનું વ્રત પૂર્ણ કરીને, શ્રેષ્ઠ મુનિ અને ગુરુને સ્વાદિષ્ટ ભોજન સાથે શૈયા અર્પણ કરવી.
ગ્રામં ચ શક્તિમાન્દદ્યાત્ક્ષેત્રં વા ભવનાન્વિતમ્
જેને શક્તિ હોય એણે ગામ કે ઘરવાળું ખેતર દાનમાં આપવું.
અન્યાનપિ યથાશક્ત્યા ભોજયિત્વા દ્વિજોત્તમાન્
અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, બીજા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને પણ ભોજન કરાવવું.
અલ્પવિત્તો યથાશક્ત્યા સ્તોકંસ્તોકં સમાચરેત્ પુપ્પાર્ચનવિધાનેન સ કુર્યાદ્વત્સરત્રયમ્
જેનાં પાસે ઓછું ધન હોય એણે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, થોડું થોડું ફૂલ અર્પણ કરીને, ત્રણ વર્ષ સુધી આ વિધિ કરવી.
અનેન વિધિના યસ્તુ વિભૂતિદ્વાદશીવ્રતમ્
જે આ વિધિ પ્રમાણે વિભૂતિ દ્વાદશીનું વ્રત કરે છે—
જન્મનાં શતસાહસ્રં ન શોકફલભાગ્ભવેત્
એને લાખો જન્મ સુધી ક્યારેય દુઃખનો ફળ ભોગવવો નહીં પડે.
વૈષ્ણવો વાથ શૈવો વા ભવેજન્મનિજન્મનિ તાવત્સ્વર્ગે વસેદ્રાજન્ભૂપતિશ્ચ પુનર્ભવેત્
હે રાજા, ભલે વૈષ્ણવ હોય કે શૈવ, દરેક જન્મમાં એ સ્વર્ગમાં વસે છે અને ફરીથી રાજા બને છે.
પુરા રથંતરે કલ્પે રાજાસીત્પુષ્પવાહનઃ
પહેલાં રથંતર કલ્પમાં પુષ્પવાહન નામનો એક રાજા હતો.
તપસા તસ્ય તુષ્ટેન ચતુર્વક્ત્રેણ ભારત ।।4.85.
એ રાજાએ તપસ્યા કરીને, ચાર મુખ વાળા બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કર્યા હતા, હે ભારત વંશજ.
સમસ્તભૃત્યસહિતઃ સાંતઃપુરપરિસ્થિતઃ
એ રાજા પોતાના બધા સેવકો અને અંતઃપુર સાથે ત્યાં હતો.
કલ્પાદૌ સપ્તમે દ્વીપે તેન પુષ્કરવાસિનઃ
કલ્પના આરંભે, સાતમા દ્વીપ પર, પુષ્કરવાસીઓ દ્વારા એનું નિવાસ હતું.
તદૈવ બ્રહ્મણા દત્તં યાનમસ્ય યતો નૃપ
એ સમયે, બ્રહ્માજીએ એ રાજાને એક રથ આપ્યો હતો, હે રાજા.
નાગસ્ય તસ્યાસ્ય જગત્ત્રયેપિ બ્રહ્માંબુજસ્થસ્ય તપોઽનુભાવાત્
બ્રહ્માજીના કમળ પર વસતા એ સાપના તપથી, ત્રણેય લોકમાં પણ એનો પ્રભાવ વ્યાપ્યો હતો.
નામ્ના ચ લાવણ્યવતી બભૂવ યા પાર્વતીવેષ્ટતમા ભવસ્ય
એ સ્ત્રીનું નામ લાવણ્યવતી પડ્યું, જે ભવને પાર્વતી જેટલી જ પ્રિય હતી.
તદાત્મનઃ સર્વમવેક્ષ્ય રાજા મુહુર્મુહુર્વિસ્મયમાસસાદ
પછી રાજાએ પોતે જ આ બધું જોઈને વારંવાર આશ્ચર્યમાં પડી ગયો.
કસ્માદ્વિભૂતિરમલા મમ મર્ત્યપૂજ્યા જાયા ચ સર્વવિજિતામરસુન્દરી યા
મારે કેમ આવી નિર્મળ મહિમા અને એવી પત્ની મળી છે, જેને મનુષ્યો પણ પૂજે છે અને જે દેવીઓ કરતાં પણ સુંદર છે?
યસ્મિન્પ્રવિષ્ટમપિ કોટિશતં નૃપાણાં સામાત્યકુજરનરાશ્વઘનાવૃતાનામ્
એમાં કરોડો રાજાઓ, તેમના મંત્રીઓ, હાથીઓ, ઘોડાઓ અને માણસોની ભીડ સાથે પ્રવેશે તો પણ—
તસ્માત્કિમન્યજનનીજઠરોદ્ભવેન ધર્માદિકં કૃતમશેષજનાતિગં સ્યાત્
બીજા જન્મથી, સ્ત્રીના ગર્ભમાંથી જન્મીને, એવું કયું પુણ્ય થાય કે જે બધાં જીવોએ મેળવેલા ધર્મ અને ગુણોથી વધારે હોય?
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ધ્યાનેના વેક્ષ્ય ચાખિલમ્ 4.85.
એના એ વચન સાંભળી અને ધ્યાનથી બધું જાણી—
લુબ્ધકસ્ત્વં પુરા રાજન્સર્વસત્ત્વભયંકરઃ
હે રાજા, તું પહેલાં એક શિકારી હતો, જે બધાં જીવજંતુઓ માટે ભયજનક હતો.
યતમધ્યો હ્રસ્વકેશઃ કૃષ્ણાંગો રક્તલોચનઃ
તારી ઊંચાઈ ઓછી, વાળ નાના, રંગ કાળો અને આંખો લાલ હતી.
અભૂદનાવૃષ્ટિરતીવ રૌદ્રા કદાચિ દાહારનિમિત્તરોષઃ
એક સમયે ભારે દુષ્કાળ પડ્યો હતો અને ભૂખ-તરસથી ગુસ્સે થઈને તું બહુ ક્રૂર બની ગયો હતો.
ઉન્મૂલ્ય લોભાચ્ચ પુરં સમસ્તં ભ્રાંતં ત્વયાશેષમહત્તદા સીત્
લોભના કારણે તું આખું શહેર લૂંટી નાખ્યું અને એ સમયે બધે ભટકતો રહ્યો, બધાને મુશ્કેલીમાં મૂકતો.
ઉપવિષ્ટસ્ત્વમેકસ્મિન્સભાર્યો ભવનાંગણે
પછી તું તારી પત્ની સાથે ઘરના આંગણે એકલો બેઠો હતો.
સમાપ્ય માઘમાસસ્ય દ્વાદશ્યાં લવણાચલમ્
માઘ મહિનાની દ્વાદશી દિવસે, તું લવણાચલ પર્વત પર ગયો હતો.
અલંકૃત્ય હૃષીકેશં સીવર્ણં પરમં પદમ્
ત્યાં તું હૃષીકેશ, એટલે કે સુવર્ણમય પરમ સ્થાનને શોભાવ્યું.
કિમેભિઃ કમલૈઃ કાર્યં વરં વિષ્ણુરલંકૃતઃ
આ કમળોનો શું ઉપયોગ? શ્રેષ્ઠ તો એ છે કે વિષ્ણુને શોભાવવો.
તત્પ્રસંગાત્સમભ્યર્ચ્ય કેશવં લવણાચલમ્
એ પ્રસંગે, તું લવણાચલ પર કેશવની પૂજા કરી—