કિં તત્ર વદ કર્તવ્યમચ્છિદ્રં યેન જાયતે
એમાં શું કરવું જોઈએ કે જેનાથી ફળ સંપૂર્ણ મળે? કહેવું.
વૈકલ્યં પ્રશમં યાતિ શૃણુષ્વ ગદતો મમ કૃતોપવાસો દેવેશં સમભ્યર્ચ્ય જનાર્દનમ્
મારી વાત સાંભળો: ઉપવાસ કર્યા પછી દેવેશનું પૂજન કરવાથી ખામી દૂર થાય છે.
સ્નાતો નારાયણં બ્રૂયાદ્ભુઞ્જન્નારાયણં તથા
સ્નાન કર્યા પછી, નારાયણનું સ્મરણ કરવું જોઈએ અને ભોજન સમયે પણ નારાયણને યાદ કરવું જોઈએ.
પઞ્ચગવ્યજલસ્નાતો વિશુદ્ધાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ ઇદમુચ્ચારયેત્પશ્ચાદ્દેવસ્ય પુરતો હરેઃ
પંચગવ્યના જલથી સ્નાન કરીને, શુદ્ધ મન અને સંયમિત ઇન્દ્રિયોથી, પછી હરિદેવની સામે આ મંત્ર બોલવો જોઈએ.
સપ્તજન્મનિ યત્કિઞ્ચિન્મયા ખણ્ડવ્રતં કૃતમ્
સાત જન્મમાં મેં જે કાંઈ અધૂરૂં વ્રત કર્યું છે—
યથાખંડં જગત્સર્વં ત્વમેવ પુરુષોત્તમ
જે રીતે, હે પુરુષોત્તમ, તમે આખું અને અખંડ જગત છો—
ચતુર્ભિરપિ માસૈસ્તુ પારણં પ્રથમં સ્મૃતમ્
ચાર મહિનાં પછી પણ પ્રથમ ઉપવાસ તોડવું જરૂરી છે.
ચૈત્રાદિષુ ચ માસેષુ ચતુર્ગુણ્યં તુ પારણમ્
ચૈત્રથી શરૂ થતા મહિનાંમાં, ઉપવાસ તોડવાનું ફળ ચાર ગણી વધારે હોય છે.
શ્રાવણાદિષુ માસેષુ કાર્ત્તિકાંતેષુ પારણમ્
શ્રાવણથી કાર્તિક સુધીના મહિનાંમાં, ઉપવાસ તોડવું જરૂરી છે.
સૌવર્ણં રૌપ્યં તામ્રં ચ મૃન્મયં પાત્રમિષ્યતે
સોનાં, ચાંદી, તાંબાં કે માટીના વાસણ યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
એવં સંવત્સરસ્યાંતે બ્રાહ્મણાન્સ જિતેન્દ્રિયઃ 4.79.
આ રીતે, વર્ષના અંતે સંયમિત વ્યક્તિએ બ્રાહ્મણોનું સન્માન કરવું જોઈએ.
વસ્ત્રાભરણદાનૈશ્ચ પ્રણિપત્ય ક્ષમાપયેત્
વસ્ત્ર અને આભૂષણ આપીને, અને નમન કરીને, તેમની ક્ષમા માંગવી જોઈએ.
એવં સમ્યગ્યથાન્યાય્યમખંડદ્વાદશીં નરઃ
જે મનુષ્ય યોગ્ય રીતે અખંડ દ્વાદશીનું પાલન કરે છે,
સપ્તજન્મસુ વૈકલ્યં યદ્વ્રતસ્ય ક્વચિત્કૃતમ્
સાત જન્મોમાં પણ વ્રતમાં ક્યારેક થયેલી કોઈ ખામી,
તસ્માદેષા પ્રયત્નેન નરૈઃ સ્ત્રીભિશ્ચ સુવ્રત
એ કારણે, સુવ્રતા, પુરુષો અને સ્ત્રીઓએ આ વ્રત મહેનતપૂર્વક કરવું જોઈએ.
યે દ્વાદશીવ્રતમખંડમિતિ પ્રસિદ્ધં માર્ગોત્તમાઙ્ગમધિકૃત્ય કૃતેન યેન
જે લોકો અખંડ દ્વાદશી વ્રત, જે શ્રેષ્ઠ માર્ગ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, નિષ્ઠાપૂર્વક કરે છે,
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદેઽખંડદ્વાદશીવ્રતવર્ણનં નામૈકોનાશીતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં શ્રી કૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં અખંડ દ્વાદશી વ્રતનું વર્ણન નામે ઓગણસિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
મનોરથદ્વાદશીવ્રતવર્ણનમ્ નરો વા યદિ વા નારી સમભ્યર્ચ્ય જગત્પતિમ્
મનોરથ દ્વાદશી વ્રતનું વર્ણન: પુરુષ કે સ્ત્રી, જેમણે જગતના સ્વામીની યોગ્ય રીતે પૂજા કરી હોય,
હરેર્નામ વદન્ભક્ત્યા ભાવયુક્તો યુધિષ્ઠિર
હરિના નામને ભક્તિપૂર્વક અને ભાવથી ભરેલા મનથી બોલવું જોઈએ, યુધિષ્ઠિર,
તતોન્યસ્મિન્દિને પ્રાપ્તે દ્રાદશ્યાં નિયતો હરિમ્
પછી, બીજા દિવસે દ્વાદશી આવે ત્યારે, નિયમિત રહીને હરિની પૂજા કરવી,
હરિમુદ્દિશ્ય ચૈવાગ્નૌ ઘૃતહોમકૃતક્રિયઃ
હરિને ધ્યાને રાખીને અગ્નિમાં ઘીથી હોમ કરવું,
પાતાલસંસ્થાં વસુધાં યાં પ્રસાદ્ય મનોરથા
પાતાળમાં સ્થિત ધરાને મનની ઇચ્છાઓથી પ્રસન્ન કરવી,
યમભ્યર્ચ્ય દિવિ પ્રાપ્તઃ સકલાંશ્ચ મનોરથાન્
એને પૂજ્યા પછી સ્વર્ગ અને તમામ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત થાય છે,
મનોરથાનભિનવાન્પ્રાપ્તવાંશ્ચ મનોહરાન્ ભુઞ્જીત પ્રયતઃ સમ્યગ્હવિષ્યં પાંડુનન્દન
નવી અને મનોહર ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરીને, પાંડુનંદન, યોગ્ય રીતે હવિષ્ય અન્ન ગ્રહણ કરવું,
ફાલ્ગુને ચૈત્રે વૈશાખે જ્યેષ્ઠે માસિ ચ સત્તમ
ફાગણ, ચૈત્ર, વૈશાખ અને જેઠ મહિનામાં, સત્તમ,
રક્તપુષ્પૈશ્ચ ચતુરો માસા ન્કુર્વીત ચાર્ચનમ્
ચાર મહિનામાં લાલ ફૂલો વડે પૂજા કરવી,
હવિષ્યાન્નં ચ નૈવેદ્યમાત્મનશ્ચાપિ ભોજનમ્ 4.80.૧
હવિષ્ય અન્નને નૈવેદ્ય તરીકે અર્પણ કરવું અને પોતે પણ એ જ અન્ન ખાવું,
જાતીપુષ્પાણિ ધૂપશ્ચ શસ્તઃ સાર્જરસો નૃપ
જાતી ફૂલો, ધૂપ અને શ્રેષ્ઠ સાળના રસનું ઉપયોગ કરવું, રાજા,
સ્વયં તદેવ ચાશ્નીયાચ્છેષં પૂર્વવદાચરેત્
પોતે એ જ અન્ન ખાવું અને બાકીનું પૂર્વની જેમ કરવું,
સુગંધિશ્ચેચ્છયા ધૂપં પૂજા ભૃંગારકેન ચ
જો સુગંધિત હોય તો ઇચ્છા મુજબ ધૂપ અર્પણ કરવું અને ભૃંગાર પાત્રથી પૂજા કરવી.